Karlowe Wary

Karlowe Wary Karlovy Vary
Herb Karlowych Warów Flaga Karlowych Warów
Widok na śródmieście z lotu ptaka
Państwo	Czechy
Kraj	karlowarski
Powiat	Karlowe Wary
Założono	1350
Prawa miejskie	1370
Prezydent	Petr Kulhánek
Powierzchnia	59,10 km²
Wysokość	447 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba ludności • gęstość	53 907 912 os./km²
Podział miasta	15 dzielnic
Miasta partnerskie	Baden-Baden Bernkastel-Kues Carlsbad Cassino Kusatsu Varberg
Położenie na mapie Czech Karlowe Wary
50°13′23.5″N 12°52′59″E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Karlowe Wary w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Karlowe Wary (czes. Karlovy Vary, niem. Karlsbad) – miasto statutarne w zachodnich Czechach, stolica kraju karlowarskiego. Leży w Zagłębiu Sokołowskim, u podnóża szczytów Lasu Sławkowskiego, u zbiegu rzek Ochrzy i Ciepłej.

Jest największym czeskim uzdrowiskiem i największym z miast tworzących tzw. zachodnioczeski trójkąt uzdrowiskowy (Karlowe Wary – Mariańskie Łaźnie – Franciszkowe Łaźnie). Według danych z 2010 r. Karlowe Wary liczą 53 907 osób (18. miejsce w Czechach). Powierzchnia miasta wynosi 59,10 km².

Warunki naturalne

Karlowe Wary znajdują się na pograniczu dwóch regionów fizycznogeograficznych: Zagłębia Sokołowskiego, wchodzącego w skład Pogórza Podrudawskiego i Lasu Sławkowskiego, należącego do Wyżyny Karlowarskiej.

Znaczną część miasta zajmują tereny górskie. W jego granicach znajdują się szczyty:

• Witków Wierch (Vítkův vrch, 644 m n.p.m.)
• Wzgórze Wiecznej Młodości (Výšina věčného mládí, 638 m n.p.m.)
• Dąbska Góra (Doubská hora, 610 m n.p.m.)
• Wzgórze Przyjaźni (Výšina přátelství, 556 m n.p.m.)
• Trzy Krzyże (Tři kříže, 554 m n.p.m.)
• Wierch Południowy (Jižní vrch, 514 m n.p.m.)
• Czartów Kamień (Čertův kámen, 512 m n.p.m.)
• Wrzosowy Wierch (Vřesový vrch, 476 m n.p.m.)
• Jeleni Skok (Jelení skok, 473 m n.p.m.)
• Helenin Dwór (Helenin dvůr, 435 m n.p.m.)

Przez miasto przepływają cztery rzeki:

• Ochrza oraz jej trzy dopływy:
  • płynąca przez śródmieście Ciepła
  • Rolawa
  • Potok Chodowski

Na Ciepłej w graniczącej z Karlowymi Warami miejscowości Brzezowa utworzono poprzez budowę 40-metrowej zapory wodnej w 1934 r. sztuczne jezioro Brzezowa, którego głównym celem jest ochrona miasta przed powodziami.

Tereny górskie znajdują się w obrębie Parku Krajobrazowego Lasu Sławkowskiego.

• 

  Widok na miasto i otaczające je góry

• 

  Ohrza

• 

  Ciepła

Dzielnice

Podział administracyjny Karlowych Warów

Karlowe Wary składają się z piętnastu dzielnic:

• Karlowe Wary (Karlovy Vary) – śródmieście
• Bogacice (Bohatice)
• Cegielnie (Cihelny)
• Czanków (Čankov)
• Dąbie (Doubí)
• Drahowice (Drahovice)
• Dwory (Dvory)
• Górki (Hůrky)
• Olszowe Wrota (Olšová Vrata)
• Poczerny (Počerny)
• Rośnice (Rosnice)
• Rybarze (Rybáře)
• Siedlec (Sedlec)
• Stara Rola (Stará Role)
• Taszowice (Tašovice)
• Tuhnice (Tuhnice)

Historia

Historia Karlowych Warów rozpoczyna się w 1350 r., kiedy przyszły cesarz Karol IV postanowił przy odkrytym nad rzeką Ciepłą, w lasach łokieckich, gorącym źródle założyć osadę nazwaną Gorące Łaźnie koło Łokci, przemianowaną potem od imienia Karol (Karl) na Karlowe Wary. Dwadzieścia lat później, 14 sierpnia 1370 r., ten sam cesarz nadał miejscowości prawa miejskie.

W 1522 r. w Lipsku lekarz Václav Payer wydał pierwszą specjalistyczną książkę o właściwościach leczniczych wód bijących z karlowarskich źródeł.

Wkrótce jednak nadszedł kres świetności miasteczka – w 1582 r. doszło do wielkiej powodzi, a podczas pożaru w 1604 r. spłonęło 99 spośród 102 istniejących budynków. Na domiar złego, wybuchła w 1618 r. wojna trzydziestoletnia, co spowodowało drastyczne zmniejszenie się liczby kuracjuszy. Karlowarczanie musieli znaleźć inne źródła dochodów – rzemiosło.

Rynek w połowie XIX w.

Promenada nad Ciepłą ok. 1900

Wkroczenie wojsk niemieckich w 1938

Odrodzenie Karlowych Warów jako uzdrowiska przyniósł wiek XVIII Wśród odwiedzających miasto najliczniejszą grupę stanowiła szlachta saska, polska i rosyjska. Duże znaczenie dla popularyzacji uzdrowiska, przede wszystkim wśród Rosjan, miał – w latach 1711-12 – dwukrotny pobyt cara Piotra Wielkiego. W roku 1707 Karlowe Wary uzyskały status królewskiego wolnego miasta.

Odbudowa miasta po katastrofalnym pożarze z 1759 r., który zniszczył większość drewnianych budynków, była zapowiedzią wielkich przemian, które miały nastąpić sto lat później. Powstały wtedy m.in. Grandhotel Pupp, teatr i Kolumnada Zdrojowa (wszystkie przebudowane w XIX wieku).

W 1807 r. Jan Becher rozpoczął produkcję likieru Becherovka – w późniejszych latach najsłynniejszego karlowarskiego wyrobu. Największym zakładem przemysłowym, który powstał w XIX-wiecznym mieście była utworzona w 1857 r. szklarnia Moser (już dwadzieścia lat później miała przedstawicielstwa handlowe nawet w Ameryce). Niezwykle ważnym wydarzeniem było powstanie w 1870 r. linii kolejowej Karlowe Wary – Cheb, a rok później Karlowe Wary – Chomutów.

W ciągu XIX stulecia bardzo szybko rosła liczba odwiedzających Karlowe Wary: pod koniec XVIII wieku było to kilkaset osób rocznie, w latach 80. XX wieku – 21 000, a tuż przed I wojną światową – 70 000. Pociągnęło to za sobą olbrzymi boom budowlany, który całkowicie zmienił oblicze miasta. Większość XVIII-wiecznych budynków została zburzona, a na ich miejscu powstały setki nowych kamienic i willi, liczne gmachy publiczne, domy zdrojowe i kolumnady, tworzące unikatowy na skalę światową zespół architektoniczny. Wielki wpływ na wygląd miasta miała spółka Ferdynanda Fellnera i Hermana Helmera, według projektów której powstało 20 ważnych obiektów (jak np. nowy Grandhotel Pupp, Łaźnie Cesarskie czy Kolumnada Sadowa).

W 1929 r. powstało w Karlowych Warach międzynarodowe lotnisko – dziś jedno z czterech w kraju.

W 1938 r. miasto jako część Kraju Sudeckiego znalazło się w granicach III Rzeszy. Koniec II wojny światowej przyniósł tragiczne wydarzenia. W wyniku trzykrotnych bombardowań przez brytyjskie lotnictwo w 1944 i 1945 r. całkowicie zniszczone zostały oba dworce kolejowe, a także znaczna część dzielnicy Rybarze.

Tuż po wojnie dokonano wysiedlenia 20 000 Niemców zamieszkujących Karlowe Wary (całe miasto miało 50 000). Bardzo negatywnie na mieście odbiła się także nacjonalizacja wszystkich obiektów uzdrowiskowych, sanatoriów, hoteli itd.

W 1946 r. odbyła się pierwsza edycja Międzynarodowego Festiwalu Filmowego.

Uzdrowisko

Największa spośród kolumnad – Młyńska

Jedno z bijących w centrum źródeł – Karola IV w Kolumnadzie Targowej

Karlowe Wary są światowej sławy uzdrowiskiem.

Znajduje się tu 79 gorących źródeł, z których bije woda mineralna o właściwościach leczniczych powstająca w granitowych skałach macierzystych na głębokości ok. 2 km pod ziemią. Temperatura karlowarskich wód waha się między 41 a 73˚C.

13 źródeł, bijących w centrum miasta, jest ujęte w specjalnie wybudowanych kolumnadach, czyli odpowiednikach polskich pijalnii wód. Takich kolumnad jest w mieście pięć:

• Sadowa
• Targowa
• Młyńska
• Zamkowa
• Zdrojowa

Wody są wykorzystywane do leczenia schorzeń układu pokarmowego, problemów z metabolizmem, cukrzycy, otyłości, paradontozy, chorób układu ruchu, neurologicznych, wątroby, trzustki i dróg żółciowych. Służą także pacjentom powracającym do zdrowia po chorobach onkologicznych.

W Karlowych Warach znajdują się trzy domy zdrojowe, które oferują szereg zabiegów leczniczych, rehabilitacyjnych i relaksacyjnych, a także szereg sanatoriów i innych obiektów uzdrowiskowych.

Architektura i układ przestrzenny

Ciepła jako miejski kanał i charakterystyczna zabudowa "na kilku poziomach" w tle.

Śródmieście Karlowych Warów jest w zasadzie podzielone na dwie części – starszą położoną w wąskiej dolinie rzeki Ciepłej, obecnie uzdrowiskowo-turystyczną, i młodszą – bo powstałą w XX poł. XIX wieku – na w miarę płaskim terenie wzdłuż Ochrzy, obecnie będąca centrum gospodarczym i administracyjnym miasta.

Położenie tej pierwszej części w dolinie rzeki, powodujące ograniczone możliwości rozwoju przestrzennego, wymusiło częściową zabudowę górskich stoków. W efekcie spacerując po centrum miasta można odnieść wrażenie, że jest ono jakby "zbudowane na kilku poziomach" - znad dachów kamienic "wyrastają" następne, znad ich dachów kolejne... Sama rzeka ma olbrzymie znaczenie dla kształtu przestrzennego miasta zamieniając się w ścisłym centrum w miejski kanał, po obu brzegach którego biegnie elegancka promenada.

Historyczne centrum Karlowych Warów stanowi jedyny w swoim rodzaju zespół architektoniczny tworzony przez wielkomiejskie kamienice, wille, domy zdrojowe i kolumnady. Najliczniej reprezentowane są wszystkie odmiany historyzmu i secesja.

Kościół św. Marii Magdaleny

Grandhotel Pupp

Dom zdrojowy Łaźnie I

Teatr Miejski

Do najważniejszych obiektów zabytkowych na jego terenie należą:

• gotycki kościół katolicki św. Andrzeja z ok. 1500 r.
• barokowy kościół katolicki św. Marii Magdaleny z lat 1732-36
• renesansowa wieża miejska (błędnie nazywana zamkową) z 1604 r.
• barokowa kolumna św. Trójcy z 1716 r.
• neorenesansowa Kolumnada Młyńska z 1881 r.
• Kolumnada Sadowa w tzw. stylu szwajcarskim z 1881 r.
• Kolumnada Targowa w tzw. stylu szwajcarskim z 1883 r.
• secesyjna Kolumnada Zamkowa z 1913 r.
• neobarokowy Grandhotel Pupp zbudowany w latach 1896-1907 (kręcono w nim sceny turnieju pokera w filmie o przygodach Jamesa Bonda - Casino Royale)
• secesyjny hotel Imperial z 1912 r.
• eklektyczny dom zdrojowy Łaźnie I z 1895 r.
• neogotycki dom zdrojowy Łaźnie III z 1866 r.
• secesyjno-neobarokowy dom zdrojowy Łaźnie V zw. również Łaźniami Cesarzowej Elżbiety z 1906 r.
• neorenesansowy Wojskowy Dom Zdrojowy z 1855 r.
• barokowa kamienica Pod Złotym Wołem (hotel Petr) z 1706 r. – najstarsza kamienica w mieście
• eklektyczny zespół willowy Westend w rejonie ul. Piotra Wielkiego z końca XIX w.
• cerkiew prawosławna śś. Piotra i Pawła z 1898 r.
• neoromański kościół ewangelicki śś. Piotra i Pawła z 1856 r.
• neogotycki kościół metodystyczny św. Łukasza z 1877 r.
• neorenesansowa kwatera główna Becherovki z końca XIX wieku – siedziba produkującej likier firmy i poświęcone mu muzeum (do 2009 również miejsce produkcji)
• neobarokowy Teatr Miejski z 1886 r.
• neobarokowa Poczta Główna z 1901 r.
• neorenesansowy Dom Narodowy z 1901 r.
• secesyjny gmach Czeskiej Kasy Oszczędności z 1906 r.
• neobarokowy gmach Sądu Rejonowego z 1907 r.
• empirowy gmach Muzeum Karlowarskiego z 1853 r.
• secesyjny gmach Galerii Sztuki z 1912 r.
• neobarokowy hotel Richmond z 1923 r.
• secesyjna hala targowa z 1913 r.

Ważniejsze zabytki znajdujące się poza śródmieściem to:

• zamek w Dąbiu z XIV w., wielokrotnie przebudowywany
• barokowy Zajazd Pocztowy przy drodze do Brzezowej z 1791 r.
• neogotycka wieża widokowa im. Karola IV na Wierchu Południowym z 1876 r.
• neoromańska wieża widokowa im. J. W. Goethego na Wzgórzu Wiecznej Młodości z 1899 r.
• secesyjna wieża widokowa Dąbska na Dąbskiej Górze z 1905 r.
• neoromańska wieża widokowa Diana na Wzgórzu Przyjaźni z 1914 r.
• barokowy kościół katolicki św. Anny w Siedlcu z lat 1738-1745
• neoromański kościół katolicki Podwyższenia Krzyża Świętego w Rybarzach z 1906 r.
• neoromański kościół katolicki Wniebowstąpienia NMP w Starej Roli z 1909 r.
• ruiny XIII-wiecznego kościoła katolickiego św. Leonarda na Dąbskiej Górze
• ruiny późnogotyckiego XVI-wiecznego kościoła katolickiego św. Urbana w Rybarzach

Transport

Transport kolejowy

Dworzec kolejowy Karlowe Wary Dolne

Przez Karlowe Wary przebiega linia kolejowa:

• nr 140 z Chomutowa przez Ostrów, Karlowe Wary i Sokołów do Chebu

oraz jej trzy odnogi:

• nr 141 z Karlowych Warów przez Hroznětín do Merklína
• nr 142 z Karlowych Warów przez Nejdek do Johanngeorgenstadt
• nr 149 z Karlowych Warów przez Beczów nad Ciepłą do Mariańskich Łaźni

W mieście znajduje się siedem stacji kolejowych:

• Karlovy Vary (dworzec główny)
• Karlovy Vary dolní nádraží (Karlowe Wary Dolne)
• Karlovy Vary–Dvory (Karlowe Wary – Dwory)
• Doubí u Karlových Varů (Dąbie koło Karlowych Warów)
• Karlovy Vary–Březová (Karlowe Wary – Brzezowa)
• Cihelny (Cegielnie)
• Stará Role (Stara Role)

Transport drogowy

Droga krajowa nr 6

Przez Karlowe Wary przechodzą drogi:

• droga krajowa nr 6 – część E48 – łącząca Pragę przez Karlowe Wary i Sokołów z granicą niemiecką koło Chebu; jej odcinek w dzielnicach Taszowice, Dwory i częściowo Rybarze ma status drogi ekspresowej R6
• droga krajowa nr 13 – część E442 – łącząca Karlowe Wary przez Chomutów, Most, Cieplice, Uście nad Łabą, Deczyn i Liberec z polską granicą w Zawidowie
• droga krajowa nr 20 – część E49 – łącząca Karlowe Wary przez Pilzno i Písek z Czeskimi Budziejowicami
• droga regionalna nr 220 łącząca Karlowe Wary z Nejdkiem
• droga regionalna nr 222 łącząca Jindřichovice przez Chodów i Karlowe Wary z miejscowością Kyselka

Kręgosłupem śródmieścia, głównym deptakiem jest ciąg: ul. T. Masaryka (T. G. Masaryka) – ul. Ogrodowa (Zahradní) – Bulwar Młyński (Mlýnské nábřeží) – ul. Uzdrowiskowa (Lázeňská) – Rynek (Tržiště) – pl. Teatralny (Divadelní nám.) – Stara Łąka (Stará Louka) – pl. Pokoju. (Nám. Míru). Z wyjątkiem ul. Ogrodowej i pl. Teatralnego jest on całkowicie wyłączony z ruchu.

Większa część śródmieścia tworzy strefę uzdrowiskową, która stanowi strefę ruchu uspokojonego.

Komunikacja miejska

Na system komunikacji miejskiej w Karlowych Warach składa się przede wszystkim transport autobusowy. Po mieście kursuje 20 linii autobusowych, w tym 18-dziennych i dwie nocne. Oprócz tego istnieje kilkanaście linii specjalnych. Sercem karlowarskiej komunikacji jest przystanek dworcowy Hala Targowa (Tržnice) przy ul. Warszawskiej (Varšavská), gdzie zatrzymują się wszystkie linie zwykłe. Przewoźnikiem jest Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Karlowe Wary (Dopravní podnik Karlovy Vary).

Uzupełnieniem komunikacji autobusowej są dwie koleje linowo-terenowe:

• podziemna kolej Imperial (zwana potocznie karlowarskim metrem) łącząca pl. Teatralny (Divadelní nám.) z ul. Libušina w rejonie hotelu Imperial; zintegrowana ze systemem komunikacji miejskiej
• naziemna kolej Diana łącząca ul. Mariańską (Mariánská) koło Grandhotelu Pupp ze Wzgórzem Przyjaźni, gdzie znajduje się wieża widokowa Diana; samodzielna

W latach 50. i 80. XX wieku istniały też poważne plany wprowadzenia komunikacji trolejbusowej.

• 

  Autobus miejski

• 

  Wagon kolei linowej Imperial

• 

  Wagon kolei linowej Diana

Transport lotniczy

Terminal portu lotniczego

W dzielnicy Olszowe Wrota od 1929 r. znajduje się międzynarodowy port lotniczy Karlowe Wary (IATA: KLV, ICAO: LKKV), piąty co do wielkości spośród sześciu czeskich portów lotniczych. Regularnie latają stąd samoloty do Pragi, Moskwy i Petersburga.

Zobacz też

• synagoga w Karlowych Warach
• wieża widokowa Diana

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona internetowa miasta (cz. • niem. • ang. • ros.)

• Karlowe Wary na czechtourism.com (pol.)