Katedra św. Wojciecha i Najświętszej Marii Panny w Królewcu

Katedra św. Wojciecha i Najświętszej Marii Panny w Królewcu
Кафедральный собор Кёнигсберга
katedra
Elewacja zachodnia katedry
Państwo	Rosja
Miejscowość	Królewiec
Wyznanie	protestanckie
Kościół	luterański
Imię	św. Wojciecha i Najświętszej Marii Panny
Historia Data rozpoczęcia budowy 1333 Data zakończenia budowy 1380 Data odbudowy 1992-2005 Poprzednie wyznanie katolickie
Dane świątyni Styl gotyk ceglany Świątynia • materiał bud. • długość • cegła 88,50 m Wieża kościelna • liczba wież • wysokość wież 2 wyższa 50,75 m Liczba naw 3 Nawa główna • wysokość 32,14 m
Położenie na mapie obwodu kaliningradzkiego Katedra św. Wojciecha i Najświętszej Marii Panny w Królewcu
Położenie na mapie Rosji Katedra św. Wojciecha i Najświętszej Marii Panny w Królewcu
54°42′23″N 20°30′42″E
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Wnętrze prezbiterium przed zniszczeniem w 1944 r.

Katedra w Królewcu na Knipawie została ona wzniesiona w stylu gotyckim i jest jedyną znaczącą budowlą która zachowała się z dawnego miasta. Kościół był siedzibą biskupów sambijskich, od 1525 świątynią luterańską. Dziś jest jednym z symboli tego miasta.

Budowa katedry

Poprzednik katedry, mały kościółek, został wzniesiony w południowo-wschodniej części Starego Miasta w latach 1297-1302. Inicjatorem budowy nowej świątyni był biskup Sambii Jan Clare. W 1327 Wielki Mistrz zakonu krzyżackiego, Werner von Orseln przekazał grunt leżący na wyspie Knipawie między ramionami Pregoły pod budowę nowej katedry.

Ok. 1330 (dokładna data jest nieznana) rozpoczęto prace budowlane. Pierwotnie zamierzano wznieść kościół obronny z grubymi murami i okienkami strzelniczymi. Jednak zakon krzyżacki nie zezwolił na to żeby w pobliżu Zamku powstała twierdza i wstrzymano budowę. 13 września 1333 biskup podpisał umowę pomiędzy Zakonem i Kościołem dotyczącą budowy katedry i od tego momentu kontynuowano budowę tylko świątyni bez obronnych umocnień. Ta data jest uznawana za początek budowy katedry królewieckiej. Teren na wyspie był bagnisty i przez to budowniczy musieli najpierw wbić w ziemię setki dębowych pali zanim można było zacząć właściwą budowę. Katedra na Starym Mieście została rozebrana i uzyskane w ten sposób materiały budowlane można było użyć do budowy nowej na wyspie. Specjalnie dla transportu materiału została wzniesiona w murach miejskich Starego Miasta nowa brama i wybudowano nowy most. Ten most został po zakończeniu budowy rozebrany natomiast brama została przez następne sześć wieków. Po stosunkowo krótkim czasie 50 lat została katedra w 1380 w dużym stopniu ukończona. Praca nad freskami wewnątrz katedry trwała jeszcze do końca XIV w.

Około 1440 katedra została przebudowana na kościół halowy. W nawie głównej założono sklepienia gwieździste natomiast w nawach bocznych sklepienie trójdzielne. Podwyższono wtedy wieże zachodnie. Spłonęły one w 1544. Po tym pożarze odbudowano tylko południową, a pozostałości wieży północnej przykryto prostym dachem. W 1640 na wieży południowej zawieszono zegar. Od 1650 w wieży północnej znajdowała się Biblioteka Wallenrodzka. W 1695 katedra otrzymała organy. Podczas restauracji w latach 1901-1907 przywrócono fasadzie zachodniej wygląd z XIV w.

Do II wojny światowej katedra miała następujące rozmiary:

• Długość: 88,5 m
• Wysokość południowej wieży: 50,75 m
• Wysokość nawy głównej: 32,14 m

W wyniku nalotów alianckich w czasie II wojny światowej katedra została w znacznym stopniu zniszczona. W latach 70. mury częściowo zabezpieczono i pozostawiono w formie trwałej ruiny. W 1992 rozpoczęto odbudowę katedry finansowaną głównie z funduszy niemieckich. Po odbudowie katedra ma stać się salą koncertową, gdyż strona rosyjska nie zgadza się na przywrócenie jej funkcji sakralnych. Pracami od początku kieruje inżynier budowlany Igor Odincow.

Katedra była miejscem spoczynku wielkich mistrzów krzyżackich, książąt pruskich i profesorów uniwersytetu. Koronacje natomiast odbywały się na zamku.

W ścianie wschodniej prezbiterium zachowała się część pomnika grobowego księcia Albrechta z 1572, oraz wykonane w alabastrze, późniejsze epitafium Bogusława Radziwiłła i jego żony Anny Marii. Oba zostały odrestaurowane w 2009.

W XVI-XVIII w. odbywały się tu - obok niemieckich - także polskie nabożeństwa ewangelickie, odprawiane od 1529 przez ks. Jana Wnorowskiego, a następnie przez duchownych z kościoła św. Mikołaja na Steindamm.

Pochowani

• Ludwig von Erlichshausen
• Henryk VI Reuss von Plauen
• Henryk VII Reffle von Richtenberg
• Martin Truchsess von Wetzhausen
• Johann von Tieffen
• Albrecht Hohenzollern
• Jerzy Wilhelm Hohenzollern
• Immanuel Kant

Bibliografia

• Caspar Stein, Das Alte Königsberg. Eine ausführliche Beschreibung der drei Städte Königsberg... anno 1644, Hamburg, Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreussen, 1998, ISBN 3-931577-14-7 (reprint wyd. Königsberg 1911)
• Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ISBN 3-422-03025-5
• Baldur Köster, Königsberg. Architektur aus deutscher Zeit, Husum, Husum, 2000, ISBN 3-88042-923-5
• Igor Aleksandrovič Odincov, Kafedral'nyj sobor v Kaliningrade, nauč. red. I. S. Kuznecova, Kaliningrad, Jantarnyj skaz, 2005 (Игор Александрович Одинцов, Кафедральный собор в Калинингрaде, науч. peд. И. С. Куэнецова, Kалининград, Яантарный скаэ, 2005) = Igor Odinzow, Der Königsberger Dom, wiss. Red. Irina Kusnezowa, Kaliningrad, Jantarnyj Skaz, 2005, ISBN 5-7406-0931-4
• Prusy Wschodnie - dokumentacja historycznej prowincji. Zbiory fotograficzne dawnego Urzędu Konserwatora Zabytków w Królewcu = Ostpreussen - Dokumentation einer historischen Provinz. Die photographische Sammlung des Provinzialdenkmalamtes in Königsberg, oprac. i red. bazy danych Jan Przypkowski, Warszawa, Instytut Sztuki PAN, [2006], ISBN 83-89101-44-0

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona katedry