Kenozoik

mezozoik > Kenozoik > dziś 65.5 – 0 milionów lat temu PreЄ Є O S D C P T J K Pg N
Tabela stratygraficzna

Era kenozoiczna, kenozoik – era, która rozpoczęła się ok. 65 mln lat temu (od wymierania kredowego) i trwa do dziś. Era kenozoiczna bywa czasem określana mianem ery ssaków, owadów lub ery roślin kwiatowych, bowiem te grupy przeszły w niej równie intensywny rozwój ewolucyjny.

[edytuj] Najważniejsze wydarzenia

Era	Okres (lat temu)	Epoka (lat temu)	Geologia	Biologia
Kenozoik	Czwartorzęd (2,588 mln do dziś)	holocen (11700 b2k^[1] do dziś)^[2]	Ocieplenie klimatu, stopienie lądolodu skandynawskiego, powstanie Bałtyku.	Intensywny rozwój społeczności ludzkiej, wyginięcie wielkich ssaków
	Czwartorzęd (2,588 mln do dziś)	plejstocen (2,588 mln – 11700 b2k)	Ochłodzenie klimatu, masywne lądolody, okresy zlodowaceń i interglacjałów. Pod koniec: ustąpienie ostatniego lodowca ze środkowej Europy.	Pojawienie się Homo sapiens i olbrzymich ssaków plejstoceńskich.
	Neogen (23,03 - 2,588 mln)	pliocen (5,332 mln – 2,588 mln)	Morze Śródziemne odzyskuje połączenie z Oceanem Atlantyckim, powstaje Przesmyk Panamski	Wymieranie lasów, rozprzestrzenienie trawożernych kopytnych.
	Neogen (23,03 - 2,588 mln)	miocen (23,03 mln – 5,332 mln)	orogeneza alpejska – powstają Alpy, Andy i Himalaje, powstanie Morza Śródziemnego	Stepowienie dużych obszarów. Istnieje już większość obecnych rodzin ptaków i ssaków.
	paleogen (65 mln – 23,03 mln)	oligocen (33,9 mln – 23,03 mln)	duża aktywność wulkaniczna	pojawiają się jeleniowate, ewoluują pierwsze naczelne
		eocen (55,8 mln – 33,9 mln)	oddzielenie się Ameryki Północnej od Europy i Ameryki Południowej od Antarktydy.	pojawia się wiele występujących do dziś rzędów gadów i ssaków.
		paleocen (65,5 mln – 55,8 mln)	strefy subtropikalne sięgają do regionów polarnych	ssaki archaiczne

[edytuj] Dawniejszy podział ery kenozoicznej

Era	Okres (lat temu)	Podokres (lat temu)	epoka (lat temu)
Kenozoik	czwartorzęd (1,87 mln do dziś)		holocen (11700 b2k do dziś)
	czwartorzęd (1,87 mln do dziś)		plejstocen (1,87 mln-11700 b2k)
	trzeciorzęd (65 mln – 1,87 mln)	neogen (24 mln – 1,87 mln	pliocen (5,332 mln-1,806 mln)
		neogen (24 mln – 1,87 mln	miocen (23,03 mln-5,332 mln)
		paleogen (65 mln-24 mln)	oligocen (33,9 mln-23,03 mln)
			eocen (55,8 mln-33,9 mln)
			paleocen (65,5 mln-55,8 mln)

[edytuj] Geologia

Intensywna orogeneza alpejska powoduje w paleocenie wyniesienie Gór Skalistych, a w następnych epokach wyniesienie gór Sierra Nevada i nowego pasma Gór Skalistych. Przez znaczną część eocenu Afryka i Ameryka Południowa są całkowicie odizolowane od lądów półkuli północnej.

[edytuj] Fauna

W erze mezozoicznej doszło do wykształcenia najpierwotniejszych ssaków – jajorodnych stekowców. Już w kredzie istniały ssaki żyworodne – torbacze, a nawet łożyskowce. Kenozoik charakteryzuje się dalszym rozwojem ssaków. Ssaki żyjące na początku paleogenu to przede wszystkim pozostałości kredowe: wieloguzkowce, torbacze i prymitywne ssaki łożyskowe. Nie ma dużych drapieżników. Na półkuli północnej pojawiają się pierwsze naczelne (Plesiadapiforma). Następuje intensywna ewolucja łożyskowców i ich specjalizacja. Pojawiają się pradrapieżne i prakopytne (paleocen). Eocen ("świt nowych czasów") zawdzięcza swą nazwę faktowi, że w czasie jego trwania pojawia się wiele występujących do dziś rzędów ssaków, a także niektóre istniejące nadal rodziny. Do najbardziej wyspecjalizowanych należą: nietoperze, walenie i syreny. Wtedy też pojawiają się lemurowate i wyrakowate. Parzystokopytne reprezentowane są m.in. przez maleńkiego "jelenia" Diacodexis, a nieparzystokopytne przez pierwszego konia – Hyracotherium.

[edytuj] Flora

We wczesnym trzeciorzędzie wokół biegunów rozciągają się lasy wielkolistnych drzew zrzucających liście na zimę. Pozostałe obszary globu porastają lasy tropikalne.