Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Кыргыз Республикасы Кыргызская Республика Republika Kirgiska |
|||||
|
|||||
| Hymn: Ak möngülüü aska | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | kirgiski, rosyjski | ||||
| Stolica | Biszkek | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Ałmazbek Atambajew | ||||
| Szef rządu | premier Omurbek Babanow | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
86. na świecie 198 500 km² 3,6% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
111. na świecie 5 357 000▲ 27 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | som (KGS) | ||||
| Niepodległość | od ZSRR 31 sierpnia 1991 |
||||
| Strefa czasowa | UTC +6 | ||||
| Kod ISO 3166 | KG | ||||
| Domena internetowa | .kg | ||||
| Kod samochodowy | KGZ | ||||
| Kod samolotowy | EX | ||||
| Kod telefoniczny | +996 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Hasło Kirgistan w Wikisłowniku |
|||||
Kirgistan, Republika Kirgiska (kirgiski Кыргызстан, Кыргыз Республикасы trl. i trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; ros. Кыргызстан, Кыргызская Республика trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaâ Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Riespublika; w okresie radzieckim w języku polskim pod nazwą Kirgizja, po ogłoszeniu niepodległości przejściowo również jako Kyrgystan[1]) – państwo w Azji Środkowej. Graniczy z Chinami (dł. granicy 858 km), Kazachstanem (1051 km), Tadżykistanem (870 km) i Uzbekistanem (1099 km).
Spis treści |
Kirgistan jest republiką zgodnie z konstytucją z 5 maja 1993 (nowelizacja październik 1994). Na czele państwa stoi prezydent wybierany na pięcioletnią kadencję w wyborach powszechnych. Głównym organem władzy ustawodawczej jest dwuizbowy parlament (Żogorku Kenesz) wybierany na kadencję pięcioletnią i składający się początkowo ze Zgromadzenia Ustawodawczego (35 członków) i Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (70 członków). Zgodnie z wynikiem referendum z 2005 parlament jest jednoizbowy i składa się z 75 posłów. Zgodnie z nową konstytucją od 2010 będzie 90 posłów. Żogorku Kenesz zastąpił składającą się z 350 członków Radę Najwyższą. Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele z premierem powoływanym przez prezydenta. Kirgistan od XII 1991 jest członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw.
Budżet wydawany na wojsko wynosi 47 000 000 USD (jako procent PNB 2,6%). Siły lądowe liczą 9 800 żołnierzy. Lotnictwo dysponuje samolotami bojowymi MiG-21 (48 szt.) i L-39 (4 szt.).
Kirgistan to kraj pozbawiony dostępu do morza. Góry zajmują 93% terytorium państwa. Największą wysokość ma położony na południowym wschodzie kraju łańcuch górski Tienszan, gdzie znajduje się najwyższy szczyt Kirgistanu – Szczyt Zwycięstwa (kirg. Dżengisz Czokusu) o wysokości 7439 m n.p.m. W czasach ZSRR szczyt nosił nazwę Pik Pobiedy. W górach Tienszan znajduje się także największe jezioro Kirgistanu Issyk-kul, będące równocześnie drugim co do wielkości jeziorem górskim na świecie, którego powierzchnia wynosi 6236 km², a głębokość sięga 669 m. Rzeki Kirgistanu, z których główną jest Naryn, to przeważnie dopływy Syr-darii. Klimat kraju na przeważającym obszarze kontynentalny suchy. Niektóre z wysoko położonych obszarów pokryte są wieczną zmarzliną.
Kraj dzieli się na 7 obwodów:
1. Dodatkowo wyróżniony jest okręg stołeczny (Biszkek).
Na niższym szczeblu podziału administracyjnego wyróżnia się 18 miast, 31 osiedli miejskich i 40 okręgów wojewódzkich.
Kirgistan został podbity przez carską Rosję w 1864. Pod panowaniem radzieckim od 1919, początkowo jako Kara-Kirgiski Obwód Autonomiczny, a następnie Kirgiska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, a od 5 grudnia 1936 jako Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka. Kirgistan uzyskał niezależność wraz z rozpadem Związku Radzieckiego w 1991. W drugiej połowie marca 2005 wybuchła tam Tulipanowa rewolucja, która obaliła rządzącego od początków niepodległości prezydenta Askara Akajewa. W jej wyniku do władzy doszedł Kurmanbek Bakijew, który wygrał następnie wybory prezydenckie. Po 5 latach przeciw jego rządom wybuchła kolejna rewolucja, w czasie której Bakijew został obalony, a do władzy w kraju doszła opozycja na czele z Rozą Otunbajewą. W czerwcu 2010 doszło do kirgisko-uzbeckich zamieszek etnicznych na południu kraju. Również w czerwcu 2010 w powszechnym referendum przyjęta została nowa konstytucja, wprowadzająca parlamentarny system rządów w miejsce prezydenckiego.
Kirgistan to mały, górzysty kraj z dominacją sektora rolniczego w gospodarce. Uprawia się głównie pszenicę, ziemniaki, buraki cukrowe, tytoń, bawełnę. Rozwinięta jest również hodowla zwierząt, pewne ilości wełny i produktów mięsnych przeznaczane są na eksport. Kirgistan eksportuje również takie dobra jak: złoto, rtęć, uran, energia elektryczna. Podkreśla się sukcesy Kirgistanu w transformacji swego ustroju zgodnie z regułami gospodarki rynkowej. Ostry kryzys gospodarczy, jaki Kirgistan przeżył w pierwszych latach po rozpadzie ZSRR, udało się zahamować dzięki szeroko zakrojonemu programowi stabilizacyjnemu. Pozwoliło to na obniżenie poziomu inflacji z 88% w 1994 do 15% w 1997. Przeprowadzono działania stymulujące rozwój gospodarczy kraju. Nastąpiła prywatyzacja ziemi i przedsiębiorstw. Najpoważniejsze problemy kraju, które wymagają stałych działań rządu, to znaczne zadłużenie zagraniczne, inflacja, nieszczelny system podatkowy oraz bezpośrednie uzależnienie od nastrojów panujących w gospodarce Rosji.
W Kirgistanie jest 22 400 km dróg o twardej nawierzchni, 340 km linii kolejowych i 600 km śródlądowych szlaków wodnych. Główne lotnisko międzynarodowe to Manas International Airport w oddalonej o 40 km od Biszkeku miejscowości Manas. Część lotniska wynajmowana jest od końca 2001 roku jako amerykańska baza wojskowa, wspierająca wojska NATO walczące w Afganistanie.
| (2005) | |
| Liczba ludności | 5 146 281 |
| Ludność według wieku | |
| 0 - 14 lat | 31,6% |
| 15 - 64 lat | 62,3% |
| ponad 64 lata | 6,2% |
| Wiek (mediana) | |
| W całej populacji | 23,39 lat |
| Mężczyzn | 22,52 lat |
| Kobiet | 24,27 lat |
| Przyrost naturalny | 1,29‰ |
| Współczynnik urodzeń | 22,48 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 7,13 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | -2,74 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,05 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,04 mężczyzn/kobiet |
| 15 - 64 lat | 0,96 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,64 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków | |
| W całej populacji | 35,64 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 40,97 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 30,03 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| W całej populacji | 68,16 lat |
| Mężczyzn | 64,16 lat |
| Kobiet | 72,38 lat |
| Rozrodczość | 2,7 urodzin/kobietę |
Według ostatniego spisu powszechnego w Kirgistanie zamieszkują przedstawiciele 154 narodowości i grup etnicznych. Przedstawiciele narodowości tytularnej w liczbie ok. 3,2 miliona stanowią większość w kraju. Drugą co do wielkości narodowością są Uzbecy (650 tysięcy), którzy zamieszkują głównie tereny obwodu oszyńskiego. W Kirgistanie zamieszkuje również około 500 tysięcy Rosjan, zamieszkujących głównie w Biszkeku i okolicach. Dunganie to mniejszość chińska wyznająca islam; stanowią 1,2% ludności (ok 55 tys.). Stolica Kirgistanu, w odróżnieniu od reszty kraju, jest miastem w znacznym stopniu rosyjskojęzycznym.
W Kirgistanie ukazuje się 114 dzienników (w tym 42 w języku kirgiskim) w łącznym nakładzie 1 529 000 oraz 42 czasopisma (16 w języku kirgiskim). Największe dzienniki to wydawany w języku kirgiskim 6 razy w tygodniu Kyrgyz Tuusu istniejący od 1924 r. wydawany w nakładzie 180 000 oraz Słowo Kirgistana wydawany od 1925 r. w języku rosyjskim. Telewizja Kyrgyz Television i radio Kyrgyz Radio nadające w 4 językach. Oficjalna agencja prasowa Kyrgyzkabar z siedzibą w Biszkeku.
| Data | Polska nazwa | Oficjalna nazwa |
| 1 stycznia | Nowy Rok | Жаңы жыл |
| 5 maja | Święto Konstytucji | Конституция күнү |
| 31 sierpnia | Dzień Niepodległości | Эгемендүүлүк күнү |
|
|||||||||||||||||
