Kirył Moskalenko

Kirył Siemionowicz Moskalenko Кирилл Семёнович Москаленко
Marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia	11 maja 1902 Griszczino, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	17 czerwca 1985 Moskwa, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby	1920–1985
Siły zbrojne	Armia Czerwona
Stanowiska	dowódca 38. i 40. Armii, d-ca 1. Armii Gwardii, głównodowodzący Strategicznych Wojsk Rakietowych ZSRR
Główne wojny i bitwy	wojna domowa w Rosji, II wojna światowa, wojna zimowa z Finlandią, Wielka Wojna Ojczyźniana, bitwa o Żory
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Kirył Siemionowicz Moskalenko, ros. Кирилл Семёнович Москаленко (ur. 11 maja 1902 we wsi Griszczino k. Doniecka, zm. 17 czerwca 1985 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1955), głównodowodzący Strategicznych Wojsk Rakietowych ZSRR, wiceminister obrony ZSRR, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1943, 1978) i Bohater Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (1969).

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodził się 11 maja 1902 we wsi Griszczino, w pow. bachmutskim (ob. obwód doniecki) w guberni jekaterynosławskiej Imperium Rosyjskiego (ob. Ukraina) w rodzinie chłopskiej. Ukończył czteroklasową wiejską szkołę powszechną, a następnie dwie klasy szkoły ministerialnej. W latach 1917–1919 studiował w szkole rolniczej. Studia przerwał wybuch wojny domowej. Wrócił do rodzinnej wsi, gdzie ukrywał się przed wojskami gen. Antona Denikina.

Wojna domowa w Rosji

Po zajęciu wsi przez wojska Armii Czerwonej w sierpniu 1920 wstąpił w jej szeregi. Podczas wojny domowej walczył w 1. Armii Konnej przeciwko wojskom gen. Piotra Wrangla i atamana Nestora Machno.

Dwudziestolecie międzywojenne

W 1922 ukończył Wydział Artylerii Szkoły Czerwonych Dowódców w Charkowie. W okresie nauki brał udział w walkach z bandami nad Donem i w Donbasie. W latach 1922–1932 służył w 6. Dżungarskiej Dywizji Kawalerii (do 1924 w składzie 1. Armii Konnej). W okresie służby w Armawirze brał udział w walkach na Północnym Kaukazie. We wrześniu 1923 ze swoją jednostką wojskową został przeniesiony do Briańska. Od 1924 dowódca baterii. W 1928 ukończył kurs doskonalący artylerii Armii Czerwonej w Leningradzie. Po ukończeniu kursu kolejno: dowódca baterii szkolnej, dowódca dywizjonu artylerii, szef sztabu pułku artylerii. Od 1932 służył w Specjalnej Dywizji Kawalerii Specjalnej Armii Dalekowschodniej w pobliżu Czyta, najpierw jako szef sztabu, a następnie w 1934 jako dowódca pułku kawalerii. Od 1935 dowodził 23 Brygadą Czołgów w Kraju Nadmorskim, od 1936 służył w 45 Korpusie Zmechanizowanym Kijowskiego Okręgu Wojskowego. W latach 1936-1939 był słuchaczem Akademii Artylerii im. Feliksa Dzierżyńskiego w Leningradzie (od 1938 w Moskwie).

II wojna światowa

W 1939 został mianowany szefem artylerii 51 Dywizji Piechoty Odesskiego Okręgu Wojskowego, z którą brał udział w wojnie rosyjsko-fińskiej, za co został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru. W maju 1941 został wyznaczony na stanowisko dowódcy 1 Brygady Artylerii Przeciwpancernej Rezerwy Naczelnego Dowództwa. Na tym stanowisku 6 czerwca 1941 został awansowany na generała majora artylerii i rozpoczął walkę w Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. We wrześniu 1941 objął dowództwo 15 Korpusu Strzelców. Od października 1943 do końca wojny – dowodził 38 Armią, która wyparła hitlerowców z Ukrainy, południowej Polski i Czechosłowacji. Dowodził m.in. podczas bitwy żorskiej.

Okres powojenny

11 marca 1955 otrzymał stopień Marszałka Związku Radzieckiego. Od 1960 głównodowodzący Strategicznych Wojsk Rakietowych ZSRR – zastępca ministra obrony ZSRR.

Zmarł 17 czerwca 1985 w Moskwie i został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.

Awanse

• pułkownik – 16 sierpnia 1938
• kombrig – kwiecień 1940
• generał-major artylerii – 6 czerwca 1940
• generał-lejtnant – 19 stycznia 1943
• generał-pułkownik – 19 września 1943
• generał armii – 3 sierpnia 1953
• Marszałek Związku Radzieckiego – 11 marca 1955

Odznaczenia

• Medal "Złota Gwiazda" Bohatera Związku Radzieckiego – dwukrotnie (23 października 1943, 21 lutego 1978)
• Order Lenina – siedmiokrotnie (1941, 1943, 1945, 1962, 1972, 1978, 1982)
• Order Rewolucji Październikowej (1968)
• Order Czerwonego Sztandaru – pięciokrotnie (1940, 1943, 1944, 1950, 1954)
• Order Suworowa I klasy – dwukrotnie (1943)
• Order Kutuzowa I klasy – dwukrotnie (1944)
• Order Bohdana Chmielnickiego I klasy (1944)
• Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (1985)
• Order "Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR" III klasy (1975)
• Złota Gwiazda Bohatera Republiki Czechosłowackiej (5 października 1969)
• Order Klementa Gottwalda (CSSR)

Bibliografia

• B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1
• B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5
• Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. II, Koszalin 2004
• Mała Encyklopedia Wojskowa, t. II, Wyd. MON, Warszawa 1971
• Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
• (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
• (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
• (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
• (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 17, s. 6, Moskwa 1969-1978
• (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
• Кирилл Семёнович Москаленко – Герои страны (ros.)
• Кирилл Семёнович Москаленко – Проект ХРОНОС (ros.)
• Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego (ros.)