Kościan

Kościan
Herb Kościana Flaga Kościana
Dewiza: W sercu Wielkopolski
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	kościański
Gmina	gmina miejska
Założono	XII wiek
Prawa miejskie	2. połowa XIII wieku
Burmistrz	Michał Jurga
Powierzchnia	8,8 km²
Wysokość	75 - 85 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość	24 053 2736 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 65
Kod pocztowy	64-000
Tablice rejestracyjne	PKS
Położenie na mapie Polski Kościan
52°05′N 16°39′E
TERC (TERYT)	4303911011
Urząd miejski al. Kościuszki 22 64-000 Kościan
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Kościan w Wikisłowniku
Strona internetowa

Ratusz

Kościół pod wezwaniem Pana Jezusa w Kościanie

Pomnik Jana Pawła II przed kościołem Pana Jezusa

zabytkowy dom w Kościanie

krzywy dom przy ulicy Masztalerza

mury miejskie

Kościół pod wezwaniem Świętego Ducha w Kościanie

Kościan : Widok z lotu ptaka

Kościan (niem. Kosten) – miasto i gmina w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim. W latach 1975 – 1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 24 053 mieszkańców.

Historia

Nazwa Kościan pochodzi prawdopodobnie od nazwy rośliny bagiennej "koszczki" porastającej podmokłe tereny doliny Obry – kościen, kościeniec oznaczał sitowiec, sitową trawę. Pierwsze wzmianki o Kościanie pochodzą z XII wieku. Pierwszy historyczny zapis źródłowy podający nazwę miasta w formie "Costan" występuje w 1242 roku w dokumencie pobliskiego opactwa benedyktynów w Lubiniu. W XIII wieku był on osadą targową, zlokalizowaną w okolicy obecnego Placu Wolności, dopiero później – ze względów bezpieczeństwa – mieszkańcy przenieśli się na wyspę w widłach Obry.

Prawa miejskie uzyskał Kościan w II poł. XIII wieku, lokacja na prawie polskim nastąpiła u schyłku panowania księcia wielkopolskiego Przemysła I (1241 – 1257), w czasie rządów Bolesława Pobożnego (1257 – 1279), lub na początku rządów Przemysła II (1279 – 1296), późniejszego króla Polski. Początkowo był więc Kościan własnością książąt wielkopolskich, później (od 1296) książąt śląskich z linii głogowskiej, a od 1332 roku, po zdobyciu go przez wojska króla Władysława Łokietka i jego syna księcia Kazimierza miastem królewskim. Król Władysław Jagiełło w 1400 roku, podczas swojej pierwszej (z aż ośmiu) wizyty w mieście potwierdził prawa miejskie Kościana przez lokację na prawie magdeburskim i nadał miastu wioski Nacław, Sieraków i Czarków.

Miasto było drugim po Poznaniu ośrodkiem miejskim w Wielkopolsce. Kościan stał się siedzibą powiatu, pierwsze wzmianki o Powiecie Kościańskim pochodzą z 1397 roku. Utworzony w drugiej połowie XIV wieku Powiat Kościański obejmował, z wyjątkiem Ziemi Wschowskiej całą południowo-zachodnią część Wielkopolski. Na czele powiatu stał powołany przez monarchę starosta. Pierwszym znanym starostą kościańskim był Jan z Rydzyny i Czerniny k. Góry Śląskiej (1409 – 1410).

W mieście istniało 21 cechów i kurkowe bractwo strzeleckie. Najbardziej znanym był cech sukienników. Pod tym względem Kościan był ośrodkiem o największym znaczeniu w Rzeczypospolitej. Sukna kościańskie dostarczano na dwór królewski, szyto z nich bogate szaty duchowieństwa polskiego. Sukiennicy z Kościana mieli własne domy handlowe w innych miastach np. w Gnieźnie. Sława ich wyrobów rozeszła się daleko poza granice, rozwinął się eksport. Inne miasta zazdrościły Kościanowi – sprzedawały własne, gorsze sukno jako kościańskie. Kościańskie sukna otrzymały więc od Kazimierza Jagiellończyka znak ochronny, uznany za pierwszy znak przemysłowy w Rzeczypospolitej. Była to pieczęć z ołowiu, z herbem miasta Kościana, orłem o rozpostartych skrzydłach i literą C od imienia królewskiego – Casimirus.

Dotkliwe straty i upadek potęgi Kościana nastąpił w wyniku wojen XVII i początku XVIII wieku. Za pomoc partyzantom w czasie "potopu", Szwedzi spalili miasto i zburzyli zamek. W latach 1793–1807 i ponownie od 1815 roku Kościan należał do Prus. Wybudowanie linii kolejowej Poznań – Wrocław w 1856 roku, przyczyniło się do rozwoju przemysłu w mieście głównie tytoniowego i przetwórstwa buraków cukrowych. 31 grudnia 1918 roku kontrolę nad miastem przejęli powstańcy wielkopolscy. Traktat wersalski usankcjonował 1919 roku powrót Kościana do Polski.

Duże zniszczenia miasta przyniosła II wojna światowa. W czasie jej trwania hitlerowcy zamordowali w dniach 2 września – 23 października 1939 w dwóch egzekucjach masowych 26 osób. 7 listopada 1939 Gestapo rozstrzelało w parku miejskim następnych 45 mieszkańców miasta. W styczniu i lutym 1940, w lesie nieopodal Jarogniewic, Niemcy zamordowali (poprzez zagazowanie) 534 pacjentów Zakładu Psychiatrycznego w Kościanie. Po 1945 zwłoki pomordowanych ekshumowano i przeniesiono na cmentarz parafialny w Kościanie.

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta i rozbudowa istniejących zakładów przemysłowych. Powstały wtedy: mleczarnia, rzeźnia, fabryka cygar i papierosów. Reaktywowano działalność powstałej w 1881 roku cukrowni. Większość fabryk, oprócz mleczarni, zostało zamkniętych po transformacji gospodarczej w latach 90. XX wieku. Ostatecznie w 2004 roku zamknięto ostatni z największych kościańskich zakładów - Cukrownię Kościan S.A.; Obrzańska Spółdzielnia Mleczarska natomiast, z dniem 1.09.2011 została przejęta przez SM Mlekovita.

Burmistrzowie

• 1990 - 1998 - Aleksander Heller
• 1998 - 2002 - Mirosław Woźniak
• 2002 - 2006 - Jerzy Bartkowiak
• od 2006 - Michał Jurga

Zabytki

Do zabytków Kościana należą:

• kościół farny gotycki z XIV wieku
• kaplica pw. św. Pana Jezusa z 1666 roku
• kościół Świętego Ducha z II poł. XIV wieku
• ratusz z XV wieku
• pozostałości murów miejskich z XIV – XVI wieku
• kamienice z XVIII – XIX wieku

Edukacja

• Przedszkola
  • Samorządowe Przedszkole nr 1, os. Piastowskie 73
  • Samorządowe Przedszkole nr 2, ul. Moniuszki 7
  • Samorządowe Przedszkole nr 3, ul. Moniuszki 4
  • Samorządowe Przedszkole nr 4, ul. Wyzwolenia 24
• Zespoły Szkół
  • Zespół Szkół nr 1, ul. Mickiewicza 12
  • Zespół Szkół nr 2, os. Piastowskie 47
  • Zespół Szkół nr 3, ul. Wyzwolenia 24
  • Zespół Szkół nr 4, ul. 27 Stycznia 1
• Szkoły średnie
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Oskara Kolberga, Al. Kościuszki 3
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Franciszka Ratajczaka, ul. Wielichowska 43a
• Inne szkoły
  • Kolegium Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, ul. Bernardyńska 2
  • Zakład Doskonalenia Zawodowego Ośrodek Kształcenia, ul. Dworcowa 2
  • Ośrodek Szkolenia i Dokształcania, ul. Wielichowska 43a
  • Prywatne Centrum Edukacji, ul. Wyzwolenia 24
  • Medyczne Studium Zawodowe, Plac Paderewskiego 1
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. ks. dra Józefa Surzyńskiego, ul. Karola Kurpińskiego 3
  • Zespół Szkół Specjalnych im. Marii Konopnickiej, ul. Konopnickiej 1

Transport

• Znaczny węzeł drogowy i kolejowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:
  • droga krajowa nr 5: Świecie – Bydgoszcz – Gniezno – Poznań – Kościan – Leszno – Wrocław – granica z Republiką Czeską (dawne przejscie graniczne Lubawka-Kralovec)
  • droga wojewódzka nr 308: Nowy Tomyśl – Grodzisk Wielkopolski – Kościan – Kunowo
• Linie kolejowe łączą Kościan bezpośrednio z wieloma miastami (połączenia bezpośrednie):
  • Kościan – Wrocław – Przemyśl (najdłuższe połączenie bezpośrednie)
  • Kościan – Poznań – Bydgoszcz - Gdynia
  • Kościan – Poznań – Suwałki

Sport

Klubami sportowymi w mieście są:

• Piłkarski Klub Sportowy "Obra" (IV liga)
• Kościański Klub Sportowy "Obra" (Liga Wojewódzka Koszykówki)
• Międzyszkolny Klub Sportowy "Tęcza" (II Liga Piłki Ręcznej, grupa A)
• Sportowy Klub Taekwon-do 'TIGER' (taekwon-do ITF i kickboxing)
• Klub Sportowy "Kobra Jass" (trójbój siłowy)
• Uczniowski Klub Sportowy "KSM Tęcza" (szachy)
• Kościański Klub Żeglarski
• Ludowy Klub Sportowy "SANA" (lekkoatletyka)
• Klub Bokserski im. F.Stamma
• Uczniowski Klub Sportowy "Jedynka" (koszykówka chłopców)
• Uczniowski Klub Żeńskiej Piłki Siatkowej
• Uczniowski Klub Sportowy "Czwórka" (piłka nożna chłopców)
• Uczniowski Klub Sportowy "Sokół" (taekwondo)
• Uczniowski Klub Sportowy "Hellada" (tenis ziemny i stołowy)
• Uczniowski Klub Żeńskiej Piłki Siatkowej "UKŻPS" (siatkówka)
• Kościańskie Towarzystwo Tenisowe
• Towarzystwo Sportowe "Amator"
• Klub Karate "Gottsu"
• Klub Hokejowy Wilki (hokej na lodzie)

Wspólnoty religijne

• Kościół Rzymskokatolicki
  • Parafia Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej
  • Parafia pw. Ducha Świętego
  • Parafia pw. św. Brata Alberta Chmielowskiego
  • Parafia pw. św. Karola Boromeusza
• Świecki Ruch Misyjny "Epifania" – zbór w Kościanie, ul. Sienkiewicza 24^{[potrzebne źródło]}
• Świadkowie Jehowy – Sala Królestwa, ul. Traugutta 4^{[potrzebne źródło]}

Współpraca międzynarodowa

• Niemcy Alzey
• Niemcy Wernshausen
• Holandia Krimpen a/d Ijssel
• Holandia Nederlek
• Rosja Istra
• Czechy Rakovník

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Kościanie
• Pierwsze masowe egzekucje w ramach operacji Tannenberg

Przypisy

• Kościan w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.