Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
| Codex Claromontanus | |
 Koniec Listu do Kolosan |
|
| Oznaczenie | Dp |
| Rodzaj | Kodeks majuskułowy |
| Numer | 06 |
| Zawartość | Listy Pawła |
| Data powstania | VI wiek |
| Język | grecko-łaciński |
| Miejsce przechowywania | Francuska Biblioteka Narodowa |
| Rozmiary | 24,5 × 19,5 cm |
| Typ tekstu | tekst zachodni |
| Kategoria | II |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
| Manuskrypty Nowego Testamentu: papirusy, majuskuły, minuskuły, lekcjonarze | |
Codex Claromontanus, Dp (Wettstein), 06 (Gregory-Aland), δ 1026 (Von Soden)[1], 12 (Beuron) – bilingwiczny grecko-łaciński kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie. Jakkolwiek oba teksty reprezentują zachodnią tradycję tekstualną, zachodzi między nimi wiele różnic. Datowany jest zwykle na VI wiek. Bywa wliczany do wielkich kodeksów i jest ważnym rękopisem Nowego Testamentu.
Dwie karty kodeksu są palimpsestem, z tekstem tragedii Eurypidesa, Faetona i jest jednym z dwóch rękopisów tego dzieła. Zawiera też inny pozabiblijny materiał – Cathalogus Claromontanus, ważny w dyskusji nad kształtowaniem się kanonu pism Nowego Testamentu. Kodeks wyróżnia posiadanie dwóch bezpośrednich kopii.
Jest często cytowany w krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu. Jest jednym z nielicznych rękopisów, których noty korektorskie są cytowane.
Spis treści |
Zawiera na 533 pergaminowych kartach (24,5 na 19,5 cm), ułożonych w quarto (cztery karty w foliale), Listy Pawła, z pewnymi lukami (Rz 1,1-7.27-30; 1 Kor 14,13-22), w języku greckim i języku łacińskim (lewa strona w języku greckim, prawa w łacińskim). Zaginione oryginalne partie z tekstem Rz 1,27-30; 1 Kor 14,13-22, zostały uzupełnione przez późniejszego redaktora. Tekst pisany jest jedną kolumną na stronę, 21 linijek w kolumnie[2]. Pergamin jest dobrej jakości, atrament jest brunatny[3]. Pierwsze trzy linijki każdej księgi oraz cytaty ze Starego Testamentu pisane są na czerwono (za wyjątkiem Listu do Hebrajczyków).
List do Kolosan i List do Filipian zamienione zostały miejscami, List do Hebrajczyków znajduje się po Liście do Filemona. Dwie jego karty (162-163) są palimpsestem, początkowo były zapisane fragmentem tragedii „Faeton” Eurypidesa i są ledwo czytelne pod biblijnym tekstem. Dolny tekst tych dwu kart został oznakowany przez Francuską Bibliotekę Narodową symbolem Cod. Gr. 107 B[2].
Kodeks z Clermont podobny jest w układzie do Kodeksu Bezy, ma zbliżony format (24,5 na 19,5 cm – 26 na 21,5 cm)[2] i jest bilingwiczny. John Mill sądził, że stanowił drugą część Kodeksu Bezy. Wettstein wskazał, że sporządzono go na innym pergaminie, stosuje inną ortografię i ma późniejsze pochodzenie. Bp Marsh dodał do tych argumentów, że Claromontanus ma 21 linijek tekstu na stronę, a Bezy 23 linijek, oraz że oba rękopisy stosują różne skróty[4]. Ponadto w Kodeksie Bezy tekst grecki i łaciński są z sobą zharmonizowane, natomiast w przypadku Claromontanus zachodzą znaczne różnice pomiędzy nimi[5][6]. Niemniej myśl, że kodeks został sporządzony w tym właśnie celu, aby uzupełnić Kodeks Bezy w zakresie Listów Pawła, była wielokrotnie powtarzana. Kodeks może być traktowany jako uzupełnienie dla Kodeksu Bezy, ale tylko jako jego daleki kuzyn[7].
Co najmniej dziewięciu korektorów pracowało nad rękopisem, czwarty z nich – pracował w IX wieku – zrewidował cały rękopis, dokonał w sumie około 2000 zmian w tekście, ponadto dodał przydechy i akcenty[5][8]. Korektorzy bardziej byli zainteresowani tekstem greckim niż łacińskim, a celem ich wysiłków było wyeliminowanie rzadkich wariantów tekstowych oraz uzgodnienie tekstu rękopisu z aktualnie obowiązującym standardowym tekstem[9].
W kodeksie dołączono, po Liście do Filemona a przed Listem do Hebrajczyków – wcześniejszej daty – listę ksiąg świętych Starego i Nowego Testamentu. Jest wcześniejszej daty niż kodeks. Ewangelie wyliczone są w kolejności: Mateusz, Jan, Marek, Łukasz. Listy Pawła są w niezwykłej kolejności, brak Flp, 1 i 2 Tes, Hbr, zawiera natomiast List Barnaby, Pasterz Hermasa, 3. List do Koryntian, Dzieje Pawła i Apokalipsę Piotra[10][11]. Według tej listy Dzieje Pawła zawierają 3560 stychów, podczas gdy Dzieje Apostolskie 2600 stychów[12].
Zarówno grecki jak i łaciński tekst kodeksu reprezentuje zachodnią tradycję tekstualną. Kurt i Barbara Alandowie dali dla greckiego tekstu następujący profil tekstualny 511, 121/2, 1112, 74s[2]. Profil ten oznacza, że tekst kodeksu 51 razy wspiera tekst bizantyjski przeciwko „oryginalnemu”, 12 razy jest zgodny z tekstem bizantyjskim i „oryginalnym” jednocześnie, 111 razy wspiera tekst „oryginalny” przeciwko bizantyjskiemu, ponadto posiada 74 sobie właściwych wariantów tekstowych (Sonderlesarten)[13]. W oparciu o ten profil zaklasyfikowali go do II kategorii[2]. Oprócz tego Alandowie ustalili profil tekstualny dla not korektorskich kodeksu – 1391, 301/2, 442, 35s i zaliczyli je do III kategorii[2].
Tekst łaciński reprezentuje Afrę i jest niemal identyczny z tekstem cytowanym w IV wieku przez Lucyfera, biskupa Cagliari[14]. Pewnym jest to, że nie został przetłumaczony z greckiego tekstu kodeksu, przetłumaczony został w oparciu o inny grecki tekst, jakkolwiek tego samego typu[5].
W grupie bilingwicznych grecko-łacińskich rękopisów Listów Pawła Claromontanus jest najstarszy i najważniejszy. Kodeksy Augiensis (010) i Boernerianus (012) powstały dopiero w IX wieku i są dziełem skrybów, którzy mieli pewne trudności z greką. Dwa inne rękopisy są kopiami Claromontanus (0319 i 0320). Analiza porównawcza tekstu tych rękopisów prowadzi do wniosku, że wszystkie pochodzą z tego samego archetypu, hipotetyczny kodeks Z, który należy datować na połowę IV wieku. Gordon D. Fee uważa, że archetyp grupy sięga początku III wieku i reprezentuje tekst znany dla Hipolita Rzymskiego. Z kodeksu Z skopiowany został hipotetyczny kodeks X, który powstał później niż Claromontanus i skopiowany został niezależnie od niego, dotarł do Sankt Gallen i z którego skopiowane zostały 010 i 012. Kopia Claromontanus dotarła do Saint-Germain, gdzie skopiowano zeń 0319 i 0320[15]. Jest jeszcze kilka innych grecko-łacińskich rękopisów, jak np. kodeks 0230, zawierający fragment Listu do Efezjan a datowany na IV wiek. Jest to najstarszy świadek tej grupy, bliższy jest dla Claromontanus niż 010 i 012[16]. Zachowały się także późne minuskułowe kopie reprezentujące tę grupę (minuskuły 628, 629, 1918)[17].
W Liście do Rzymian 1,8 przekazuje wariant περι (o), tak mają rękopisy: א, A, B, C, K, 33, ale korektor Dc zmienił na υπερ (za), tak jak G, Ψ oraz rękopisy przekazujące tekst bizantyjski)[18].
W Rzymian 12,11 przekazuje καιρω (czasie) zamiast κυριω (panu), wariant jest wspierany przez tekst łaciński kodeksu, przez Augiensis (tylko tekst grecki), Boernerianus (zarówno tekst tekst grecki, jak i łaciński), minuskuł 5 i Orygenesa (w łacińskim przekładzie). Drugi korektor zamienił je na κυριω[19].
W Rzymian 15,31 przekazuje δωροφορια (złożenie daru) zamiast διακονια (służba); wariant wspierany jest przez Vaticanus oraz Boernerianus (grecki tekst)[20].
W Pierwszym Liście do Koryntian 7,5 przekazuje wariant τη προσευχη (modlitwą) wraz z 
11, 46, א*, A, B, C, G, P, Ψ, 33, 81, minuskułem 104, 181, 629, 630, 1739, 1877, 1881, 1962, it, vg, cop, arm, eth. Większość rękopisów stosuje τη νηστεια και τη προσευχη (postem i modlitwą) albo τη προσευχη και νηστεια (modlitwą i postem)[21].
Dwuwierszowa sekcja 1 Kor 14,34-35 (o milczeniu kobiet w kościele) umieszczona została za 1 Kor 14,40 (zarówno w tekście greckim, jak i łacińskim), tak jak rękopisy zachodniej tradycji tekstualnej (F, G, 88, itd, g, i niektóre rękopisy Wulgaty, np. Kodeks Fuldeński)[22][23].
W Liście do Galacjan 2,20 kodeks przekazuje wariant θεου και Χριστου (Boga i Chrystusa), w czym jest zgodny z kodeksami B, D*, F, G, (b); korektor D2 zmienił na υιου του θεου (Syna Boga), tak jak mają kodeksy א, A, C, Ψ, oraz rękopisy bizantyjskie[24].
W Liście do Galacjan 5,9 przekazuje δολοι, a w 5,14 εν υμιν, oba warianty są zgodne z tekstem Marcjona[25].
W Liście do Efezjan 5,9 przekazuje wariant φωτός (światła), w czym wspierają go p49, א, A, B, G, P, 33, lekcjonarze i inne; korektor Dc poprawił na πνεύματος (ducha), zgodnie z rękopisami p46, K, Ψ, 88, 104, 181, rękopisy bizantyjskie[26].
W 1 Tymoteusza 3,1 przekazuje wariant ανθρωπινος (ludzki albo człowieka), wariant wspierany jest przez rękopisy starołacińskie itb,d,g,m,mon; większość rękopisów przekazuje πιστος (prawdziwy)[27].
Wskazywane były dwa prawdopodobne miejsca powstania kodeksu: Sardynia i Afryka Północna. Sardynia wskazywana jest ze względu na wielkie podobieństwo tekstualne kodeksu z cytatami Lucyfera, bp Cagliari na Sycylii[a]. W roku 533 Sardynia przeszła w ręce Bizancjum i zdaniem niektórych badaczy po tej dacie mógł powstać kodeks, ponieważ wtedy było większe zapotrzebowanie na kodeksy bilingwiczne[28][29]. E. A. Lowe datował kodeks na V wiek, Sabatier datował na VI wiek, Montfaucon na VII wiek, Hug na VIII wiek[4]. Od połowy XIX wieku większość badaczy opowiada się za VI wiekiem (Ayuso, Bovier, Kilpatrick, Merk, Nestle, Souter, Tischendorf, Vogels, Wordsworth)[30]. Oficjalna data kodeksu, podawana przez INTF, to wiek VI[31].
Kodeks z Clermont został później dwukrotnie przepisany (Dabs1 Sangemanensis, IX wiek; Dabs2, X wiek). Przechowywany był w Clermont, gdzie w 1556 roku znalazł go Teodor Beza. Beza przywiózł go do Paryża, gdzie został mu wykradziony. Kolejnym jego właścicielem był Claude Dupuy (prawdopodobnie od 1605 roku), następnie jego synowie Jacques i Pierre Dupuy. W 1656 roku Ludwik XIV kupił kodeks od Jacquesa dla Królewskiej Biblioteki (dziś Francuska Biblioteka Narodowa). W 1707 roku, Jean Aymont, wykradł 35 kart kodeksu. Jedna z kart trafiła do Holandii, skąd wróciła do Paryża za sprawą właściciela Stosch w 1720 roku. Pozostałe karty zostały sprzedane dla Roberta Harleya, wielkiego kolekcjonera rękopisów, zostały one odesłane z powrotem przez jego syna, Edwarda Harleya, w 1729 roku[32]. Obecnie przechowywany jest w Bibliotece Narodowej (Grec 107) w Paryżu[2].
Beza był pierwszym uczonym, który badał kodeks i wykorzystał jego tekst w swoim wydaniu Nowego Testamentu z 1582 roku. Wettstein dwukrotnie skolacjonował grecki tekst rękopisu. Wettstein zarzucał, że tekst grecki kodeksu był alterowany w oparciu o łacinę. Zarzut ten obalił Semmler[4]. Rękopis był badany przez Griesbacha, który wyróżnił pięciu korektorów kodeksu (A, B, C, D, E)[33]. Tregelles badał go w 1849 roku i porównał go z transkrypcją rękopisu dokonaną przez Tischendorfa, jeszcze przed jej opublikowaniem[32]. Tischendorf wydał tekst kodeksu, grecki i łaciński, w 1852 roku[34], rozpoznał także dziewięciu korektorów kodeksu[35][36]. Tekst łaciński wydał Paul Sabatier[30].
Na początku XIX wieku K. Hase oraz I. Bekker odkryli, że dwie karty 162-163 zawierają tekst zaginionej tragedii Eurypidesa[37]. Gottfried Hermann wydał w 1821 roku dolny tekst tych kart – Faeton Eurypidesa[35][38]. W chwili obecnej jest to jeden z dwóch zachowanych fragmentów Faetona, drugi fragment pochodzi z III wieku p.n.e. (Pap. Berolinensis 9771)[39][40].
Jest jednym z pięciu rękopisów Nowego Testamentu, które są cytowane w wydaniach krytycznych nie tylko ze względu na tekst oryginalnego skryby, ale również ze względu na noty korektorskie (D1 dla korektora z VII wieku, D2 dla korektora z IX wieku, Dc dla pozostałych korektorów)[41]. Ten sposób cytowania stosowany jest tylko w odniesieniu do tzw. „wielkich kodeksów”.
