Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Kolej w Gdańsku – kolej żelazna dotarła do Gdańska w 1852, gdy uruchomiono jednotorowy odcinek Tczew-Gdańsk, stanowiący fragment Pruskiej Kolei Wschodniej (Preußische Ostbahn) z Berlina przez Kostrzyn-Krzyż-Piłę-Bydgoszcz-Tczew do Gdańska i Królewca. W październiku 1857 Gdańsk uzyskał połączenie z Malborkiem. W 1870 oddano do użytku linię Słupsk-Gdańsk wybudowaną przez Berlińsko-Szczecińskie Towarzystwo Kolejowe (Berlin-Stettiner Eisenbahn Gesellschaft)[2]. Do końca II wojny światowej funkcjonowała zbudowana w 1914 linia kolejowa Gdańsk Wrzeszcz - Stara Piła-Kartuzy. Następną trasą kolejową przechodzącą przez Gdańsk jest magistrala węglowa łącząca Śląsk z portem w Gdyni. Linia ta przechodziła przez Osową, obecnie dzielnicę Gdańska.
Lata powojenne przyniosły budowę wydzielonej, zelektryfikowanej linii SKM – w 1951 Gdańsk Główny-Gdańsk Nowy Port, w 1952 na odcinku Gdańsk Wrzeszcz-Sopot oraz w 1953 Sopot-Gdynia. Linia do Nowego Portu obecnie używana jest jedynie w ruchu towarowym.
Układ torów uzupełniają linie towarowe obsługujące głównie porty oraz Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego i Miejskiego Gdańsk-Przeróbka.
Spis treści |
Gdańsk był i jest ważnym ośrodkiem handlowym, przemysłowym i administracyjnym. Dzięki dogodnemu położeniu nad morzem, przy ujściu Wisły miasto szybko się rozwijało. Było jednak oddalone od głównych ośrodków przemysłowych Prus oraz stolicy, dlatego też w latach 40. XIX wieku postanowiono wybudować linię z Berlina do Królewca, która miała również mieć odnogę do Gdańska. Po rozważeniu różnych wariantów poprowadzenia trasy zdecydowano, że linia do Gdańska będzie odchodzić w okolicy Tczewa, gdyż było to dostatecznie blisko Gdańska i wystarczająco daleko od granicy z Rosją, a dodatkowo brzegi Wisły były w tym miejscu na tyle stabilne i odpowiednio wysokie, by przeprowadzić tamtędy most drogowo-kolejowy[3], ówcześnie najdłuższy most w Europie.
Do I wojny światowej regionalne przewozy kolejowe były ograniczone do najwyżej czterech par pociągów, w tym również towarowo-osobowych. Najwięcej pasażerów (pracowników dojeżdzających do pracy) przewożono na liniach Gdańsk-Gdańsk Nowy Port oraz Gdańsk-Sopot, nawet kilkanaście par pociągów dziennie[4].
W dwudziestoleciu międzywojennym, Gdańsk wraz z okolicznymi gminami stał się Wolnym Miastem. Cały ruch kolejowy był obsługiwany wyłącznie przez Polskie Koleje Państwowe, jednak pociągi zatrzymujące się w Gdańsku przechodziły kontrole celne. Aby przyspieszyć ruch kolejowy, część składów przejeżdżała przez Gdańsk i Sopot tranzytem, nie zatrzymując się. Pasażerowie jadący do Gdańska przesiadali się w Tczewie, lub na tej stacji formowano pociągi z wagonów z różnych kierunków w jeden, jadący do Gdańska[11].
Po I wojnie światowej Gdańsk stał się punktem przeładunkowym dla amerykańskiej pomocy dla Polski. Tu przeładowywano i składano lokomotywy, które przypływały drogą morską. Dodatkowo w 1920 w Stoczni Gdańskiej uruchomiono produkcję niskoburtowych węglarek, które były niezbędne do przewozu śląskiego węgla oraz – w mniejszym stopniu – innych towarów[12]. Po wybudowaniu w latach 30. XX wieku portu oraz magistrali węglowej w Gdyni, nowe lokomotywy kupowane z zagranicy i sprowadzone drogą morską importowano już przez ten port, przez co rola Gdańska zmalała[13].
Po strajku niemieckich kolejarzy, którzy na Pomorzu Gdańskim masowo nie stawiali się do służby, w lutym 1920 ruch kolejowy był prowadzony przez nie mających doświadczenia i wiedzy Polaków, co powodowało różnego rodzaju katastrofy oraz drobniejsze wypadki[12][15]. W tym okresie Pomorze Gdańskie było również miejscem wielu aktów terrorystycznych, których ofiarą padali pasażerowie pociągów na liniach głównych, tj. granica państwa-Chojnice-Tczew-granica państwa[16], oraz w samym Gdańsku w 1939[11]. Sprawcy chcieli pokazać w ten sposób, że Polskie Koleje Państwowe nie zapewniają bezpieczeństwa podróżnym. Szczególnie ukazała to katastrofa w Gdańsku, która zdarzyła się tuż pod oknami Dyrekcji Kolei.
W ostatnich dniach wojny, w marcu 1945, w wyniku okrążenia Gdańska i ofensywy Armii Czerwonej z zachodu, Niemcy opuścili stanowiska obronne w lasach otaczających Gdańsk od zachodu. Następnie natarcie ruszło również z północy. Niemieccy obrońcy utworzyli kolejną linię obrony na nasypie, po którym kursowały pociągi nieukończonej linii Gdańsk Wrzeszcz - Berlin (linia kolejowa Gdańsk Wrzeszcz - Stara Piła). W celu uszczelnienia linii oporu zabarykadowali przejazdy drogowe pod wiaduktami w obrębie Gdańska[17]. Niemcy wtoczyli na wiadukty ciężki tabor (lokomotywy), a następnie zdetonowali ładunki[18]. Przyczółki oraz pozostałości nasypu są do tej pory widoczne. Projekty odbudowy tej linii, łączącej Kartuzy z Gdańskiem, pojawiały się później bardzo często, lecz żadnego z nich nie zrealizowano[17].
W 1945 Gdańsk został przyłączony do Polski, jednakże główna linia kolejowa była mocno uszkodzona. Z tego względu większość przewozów towarów do portu odbywała się przez Kościerzynę, a nie przez Tczew i Gdańsk. Wycofująca się armia niemiecka zniszczyła mosty i wiadukty Gdańskiej Kolei Dojazdowej, która dowoziła mieszkańców Żuław i Olszynki do ścisłego centrum Gdańska. Dodatkowo całe zaplecze techniczne oraz tabor został albo wywieziony, albo zatopiony po wysadzeniu wałów. W 1947 w obrębie oddziaływania kolejki mieszkało już 70 tysięcy ludzi[19].
24 sierpnia 1945 przeniesiono do Gdańska z Bydgoszczy siedzibę Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej. Utworzono tu również wydział wąskotorowy, który w październiku 1945 przeniesiono do Nowego Stawu[19]. 15 września 1945 uruchomiono pierwszy po wojnie pociąg wąskotorowy, jednakże kolej nie docierała jeszcze do Gdańska. W październiku 1946 uruchomiono zakłady naprawcze w Lisewie, co pozwoliło na szybszą naprawę parowozów i wagonów[19]. Szczytowym okresem ruchu pasażerskiego kolei wąskotorowej był rok 1954, kiedy przewieziono 1,2 mln osób[20].
W 1947 zdecydowano o wykorzystaniu poniemieckich składów EW90 berlińskiej S-Bahn do budowy kolei podmiejskiej w Trójmieście[21]. Składy te wymagały odbudowy oraz kilku zmian w konstrukcji. Jako pierwszą oddano do użytku linię Gdańsk Główny-Gdańsk Nowy Port, która powstała na starej podmiejskiej trasie, gdzie kursowały pociągi Pruszcz-Gdańsk Nowy Port. Linia ta zaczęła funkcjonować 4 marca 1951. W początkowych miesiącach wykorzystywane były prostowniki odzyskane z okrętów podwodnych. Zainstalowana sieć trakcyjna przygotowana była od razu do późniejszego przejścia na standardowe napięcie 3000 V.
2 stycznia 1952 uruchomiono regularne pociągi elektryczne do Sopotu, na odcinku od stacji Wrzeszcz na linii jednotorowej. 15 maja 1952 drugi tor sięgał stacji Oliwa, a 22 czerwca ruch na całej ówczesnej linii odbywał się po obu torach. Aż do 1953, ze względu na opóźnienia w dostawach brytyjskiego wyposażenia podstacji elektrycznych, odcinek ten zasilano z wykorzystaniem podstacji przeznaczonej dla gdańskich tramwajów oraz elementów z odzysku lub wypożyczonych.
Do Gdyni Głównej linię SKM przedłużono 22 lipca 1953, lecz do 1 maja 1954 na odcinku od stacji Orłowo funkcjonował jeden tor. Również w 1953 powstał budynek elektrowozowni w Gdyni Chyloni, jednak elektryfikacja torów do niej nastąpiła dopiero dwa lata później – do tego czasu do manewrów niezbędna była lokomotywa parowa. W 1956 SKM docierała już do Wejherowa[22].
24 czerwca 2005 o 18:55 z Gdańska Brzeźna odjechał ostatni pociąg SKM[24], w sieciowym rozkładzie jazdy pociągów 2005/2006 linia ta jeszcze występowała z adnotacją Ruch pociągów zawieszony do odwołania, jednakże w następnym SRJP tabeli już nie ma.
Istnieją plany jej odbudowy w związku z projektem Trójmiejskiej Kolei Metropolitalnej. Dodatkowo w ramach tego projektu mają zostać zbudowane tory z Gdańska Wrzeszcza do lotniska oraz do Gdańska Osowy, by połączyć lotnisko ze stacją Gdynia Główna oraz planuje się stworzenie przystanków Gdańsk Śródmieście i Gdańsk Czerwony Most na linii nr 9[17].
Najważniejsze linie kolejowe w Gdańsku, 9, 202, 250 zbiegają się na stacji Gdańsk Główny. Tworząc wraz z aleją Zwycięstwa i Grunwaldzką kręgosłup komunikacyjny Trójmiasta. Kolejną linią odgrywającą większą rolę jest linia nr 201, jednakże została ona sprowadzona w ostatnich latach do linii z niewielkim ruchem lokalnym. Reszta linii to łącznice oraz linie zlikwidowane.
Linia nr 9 powstawała fragmentami do Gdańska dotarła już w 1852, natomiast ostatni fragment powstał w 1877. Linia ta jest magistralą łączącą Warszawę z Gdańskiem Głównym. Linia ta wraz z linią 202, 250 tworzy kręgosłup komunikacyjny Trójmiasta.
Część dawnej magistrali węglowej. Znajduje się w granicach Gdańska od lat siedemdziesiątych.
Linia łącząca Gdańsk Główny z Stargardem Szczecińskim.
Linia Gdańsk Główny - Rumia obsługiwana na całej długości przez Szybką Kolej Miejską.
Linia łącząca stację towarową Gdańsk Port Północny ze stacją Pruszcz Gdański
Linia kolejowa nr 227 powstała jako łącznik pomiędzy stacjami Gdańsk Główny a Gdańsk Zaspa Towarowa.
Linia kolejowa nr 235 powstała w 1921 w celu ominięcia Wolnego Miasta Gdańsk, w 1930 została przedłużona do Osowy, by połączyć tę linię do Magistali Węglowej. Obecnie linia łączy Klukowo z Gdańskiem Osową, gdyż w 1973 odcinek Kokoszki - Klukowo został rozebrany, ze względu na budowę pasa startowego nowego lotniska w Rębiechowie. Obecnie linia wykorzystywana jest przez lotnisko (dowóz paliwa lotniczego) oraz przez przesypownię cementu w Gdańsku Osowie[25].
Łącznica pomiędzy stacją Gdańsk Południowy i linią towarową nr 226 do Portu Północnego. W 1971 linia ta została zelektryfikowana[23]..
Łączy linię kolejową nr 226 z dawną stacją towarową Gdańsk Grobla.
Tor ten łączy linię kolejową nr 226 z stacją Gdańsk Kanał Kaszubski oraz z Wyspą Ostrów przy pomocy promu kolejowego.
Linia 234 powstała w 1914, służyła początkowo do prowadzenia pociągów lokalnych z Gdańska (Wrzeszcza) do Kartuz. Po zmianie granic państwowych w 1918 linia stała się transgraniczna, jednocześnie była częścią obwodnicy Wolnego Miasta Gdańska (odcinek Kokoszki-Stara Piła). Obecnie większość tej linii (część znajdująca się w granicach Gdańska) jest rozebrana, natomiast reszta jest wykorzystywana w ruchu towarowym[26]. Część linii ma być wykorzystana przy budowie kolei metropolitalnej, zapewniającej dojazd z centrum Gdańska do lotniska w Rębiechowie oraz dojazd do Kartuz i Kościerzyny.
Linia 249 powstała w 1867, służyła do przewozu ludzi i towarów z Gdańska Głównego do Nowego Portu. W 1952 na tej linii zadebiutowały pociągi SKM. W 2002 część pomiędzy Gdańskiem Brzeźnem a Gdańskiem Nowym Portem została rozebrana, a stacja Gdańsk Nowy Port odcięta od reszty sieci kolejowej. W 2002 ruch na linii wstrzymano[27]. Przy okazji budowy stadionu w Letnicy rozważano plany przywrócenia ruchu pociągów na tej linii.
| Stacja/Przystanek | Zdjęcie | Dzielnica |
|---|---|---|
| Gdańsk Główny |  |
Śródmieście |
| Gdańsk Oliwa |  |
Oliwa |
| Gdańsk Wrzeszcz |  |
Wrzeszcz |
| Stacja/Przystanek | Zdjęcie | Dzielnica |
|---|---|---|
| Gdańsk Lipce |  |
Orunia-Św. Wojciech-Lipce |
| Gdańsk Orunia |  |
Orunia-Św. Wojciech-Lipce |
| Gdańsk Osowa |  |
Osowa |
| Gdańsk Politechnika |  |
Aniołki |
| Gdańsk Przymorze-Uniwersytet |  |
Przymorze Małe |
| Gdańsk Stocznia |  |
Aniołki |
| Gdańsk Śródmieście (nazwa robocza, w budowie) |  |
Śródmieście |
| Gdańsk Zaspa |  |
Zaspa |
| Gdańsk Żabianka-AWFiS |  |
Oliwa |
| Stacja/Przystanek | Zdjęcie | Dzielnica |
|---|---|---|
| Gdańsk Południowy |  |
Orunia-Św. Wojciech-Lipce |
| Gdańsk Port Północny |  |
Stogi z Przeróbką |
| Gdańsk Olszynka |  |
Olszynka |
| Gdańsk Zaspa Towarowa (stacja rozrządowa) | Letnica |
| Stacja/Przystanek | Zdjęcie | Dzielnica |
|---|---|---|
| Dworzec Brama Nizinna |  |
Stare Przedmieście |
| Dworzec Brama Oliwska |  |
Aniołki |
| Dworzec Brama Wyżynna |  |
Śródmieście |
| Gdańsk Biskupia Górka | .JPG&filetimestamp=20090425222431) |
Śródmieście |
| Gdańsk Brętowo | Brętowo | |
| Gdańsk Brzeźno |  |
Nowy Port |
| Gdańsk Grobla | Śródmieście | |
| Gdańsk Kanał Kaszubski | Stogi z Przeróbką | |
| Kiełpinek |  |
Chełm i Gdańsk Południe |
| Klukowo | Matarnia | |
| Kokoszki |  |
Kokoszki |
| Gdańsk Kolonia |  |
Wrzeszcz |
| Gdańsk Nowe Szkoty |  |
Młyniska |
| Gdańsk Nowy Port |  |
Nowy Port |
| Owczarnia | ||
| Gdańsk Święty Wojciech |  |
Orunia-Św. Wojciech-Lipce |
| Gdańsk Wiślany | Nowy Port | |
| Gdańsk Zaspa Towarowa |  |
Letnica |
| Stacja/Przystanek | Zdjęcie | Dzielnica |
|---|---|---|
| Dobrowo Gdańskie | ||
| Gdańsk Wąskotorowy |  |
Olszynka |
| Lewy Brzeg Wisły | ||
| Szewce Gdańskie | ||
| Świbno | ||
| Przegalina | ||
| Przegalina Kolonia |
