Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyKomisja Porządkowa Cywilno-Wojskowa – kolegialny organ administracji terenowej (o charakterze samorządowym) w Rzeczypospolitej.
Komisje Porządkowe zostały powołane do życia przez Sejm Czteroletni i działały w latach 1789–1795. Składały się z komisarzy, wybieranych na sejmikach gospodarskich przez szlachtę danego obszaru, a po 1791 roku, kiedy uchwalono Prawo o miastach, także z trzech komisarzy miejskich. Ostatecznie ich skład wynosił szesnaście członków w Koronie i piętnastu na Litwie. Powoływano je dla różnych jednostek podziału terytorialnego państwa: województw (np. Wielkopolska), ziem (np. Mazowsze) czy powiatów (Litwa i część Korony). Decyzje podejmowano w nich większością głosów, a minimalny komplet, potrzebny do działania, wynosił trzy osoby.
Komisje Porządkowe podlegały komisjom rządowym policji, skarbowej, wojskowej i edukacji, a także królowi w Straży Praw i sejmowi. Do ich kompetencji należał nadzór nad handlem, rzemiosłem, komunikacją, rolnictwem, opieką społeczną i ochroną przeciwpożarową, szkolnictwem, kontrola ruchu ludności, statystyka demograficzna,a także pobór podatków, rekrutacja poborowych, zakwaterowanie żołnierzy i ich zaopatrzenie, nadzór nad stanem dróg i mostów[1]. W trybie sądowym Komisje orzekały w sprawach między wojskiem a cywilami. Przejęły tym samym kompetencje starostów (których urząd zlikwidowano) , a także sejmików, jako urzędów samorządu lokalnego. Ogółem w Rzeczypospolitej powołano 72 Komisje, z czego 49 w Koronie i 23 na Litwie. W roku 1792 większość Komisji zostało zlikwidowanych przez władze Konfederacji targowickiej, jednakże część z nich wznowiła swoją działalność podczas insurekcji kościuszkowskiej. Ostatecznie przetrwały do III rozbioru Polski w 1795 roku.
Spis treści |
