Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Kon Ichikawa (jap. 市川崑 Ichikawa Kon?, ur. 20 listopada 1915, zm. 13 lutego 2008) – japoński reżyser filmowy.
Do chwili śmierci (zmarł w wieku lat 92, na zapalenie płuc) uważany był za ostatnie ogniwo łączące współczesną kinematografię japońską z powojennym pokoleniem wielkich mistrzów japońskiego kina. Przez niektórych krytyków filmowych stawiany był w jednym rzędzie z Akirą Kurosawą, Kenjim Mizoguchim, czy Yasujirō Ozu – zwłaszcza, gdy brana jest pod uwagę jego twórczość z lat 50. i 60.
Spis treści |
Kon Ichikawa urodził się 20 listopada 1915 roku w Uji-Yamada (dzisiejsze Ise (Japonia), prefektura Mie), w rodzinie zajmującej się handlem kimonami. W dzieciństwie, podobnie jak Akira Kurosawa, był dzieckiem chorowitym oraz przejawiał zamiłowanie do rysunku. Miał ambicję zostania malarzem. Będąc entuzjastą ówczesnego kina obejrzał większość filmów przedwojennych japońskich reżyserów, takich zwłaszcza jak Daisuke Ito i Masahiro Makino; natomiast spośród dzieł kinematografii obcej najwyżej cenił filmy Jeana Renoira, Charliego Chaplina i Walta Disneya. Filmy Disneya stały się dla młodego Ichikawy pewnego rodzaju objawieniem – dzięki nim uświadomił sobie, że animacja filmowa może połączyć obydwie jego pasje, rysowania oraz filmu.
W latach 1930-1933 Ichikawa kształcił się w dziedzinie animacji w Ichioka Commercial School w Osace, po czym znalazł zatrudnienie jako rysownik w oddziale animacji J.O. Studio, które właśnie w tym samym czasie przekształcało się z lokalnej wypożyczalni filmowej w wytwórnię filmową. W początkach lat 40. nastapiło połączenie wytwórni J.O. z Osaki z wytwórnią P.C.L. z Tokio – powstało wówczas gigantyczne studio Toho Film Company z siedzibą w Tokio. Po likwidacji przez Toho oddziału animacji, Ichikawa przyjął propozycję pracy w roli asystenta reżysera. W wytwórni Toho Ichikawa poznał swoją przyszłą żonę, Natto (Natsuto) Wadę (1920-1983), która wówczas pracowała dla tej wytwórni jako tłumacz języka angielskiego.
Pierwszą samodzielną produkcją Kona Ichikawy był film Musume Dōjō-ji (tyt. angielski: A Girl in Dojo Temple) z roku 1946. Była to historia o duchach opowiedziana w konwencji teatru lalkowego. Film ten niestety został skonfiskowany przez amerykańskie władze okupacyjne pod zarzutem zawierania zbyt tradycjonalistycznych treści i do niedawna uważany był za zniszczony bądź zagubiony.
Po ślubie Kona Ichikawy z Natto Wadą (10 kwietnia 1948), małżonkowie stworzyli niezwykle udany tandem twórców filmowych – żona była autorem większości scenariuszy do filmów swego męża; z perspektywy czasu okazało się, że w tych najwyżej cenionych. Ich twórcze partnerstwo rozpoczęło się w 1949 roku filmem Ningen moyo (Design of a Human Being) i trwało do 1965 roku, kiedy powstał film Tokyo Orimpikku (Olimpiada Tokijska), po którym Wada wycofała się z udziału w tworzeniu filmów. Do tego czasu opracowała 34 scenariusze – szczególny talent przejawiała w adaptacji dzieł literackich dla potrzeb filmu, które mąż jej z perfekcją przenosił na ekran. Dzięki temu partnerstwu powstały znakomite adaptacje filmowe kilkunastu japońskich powieści, nowel i komiksów (opisy w filmografii).
W okresie swej 60-letniej kariery filmowej Ichikawa stworzył ogółem blisko 90 dzieł filmowych; jego twórczość obejmuje szerokie spektrum gatunków, form i tematów: od dramatów antywojennych i filmów historycznych (jidai-geki), poprzez komedie satyryczne (z życia powojennego społeczeństwa japońskiego), aż po filmy dokumentalne oraz animowane. Możliwość korzystania z własnych doświadczeń pracy rysownika-animatora pozwoliło Ichikawie osiągnąć rzadko spotykane w filmach innych reżyserów połączenie perfekcji technicznej z artystyczną głębią – dbałości o szczegóły z mistrzowską ich kompozycją. Wprowadzenie szerokiego ekranu pozwoliło talentom plastycznym Ichikawy jeszcze bardziej rozbłysnąć.
Filmy Kona Ichikawy charakteryzują się głębokim humanizmem – przejawianym jednak w sposób dość niezwykły dla dzieł tego rodzaju, bo przyprawionych cierpką ironią, sarkazmem oraz dużą dawką czarnego humoru.
Niestety, wiele spośród filmów tego wybitnego reżysera nie doczekało się (lub zaledwie w niewielkim stopniu) odpowiedniej prezentacji poza Japonią – nawet pomimo wysokich ocen wystawianych im przez krytyków, pomimo ich częstych nominacji i wygrywania przez nie festiwalowych nagród. Dotyczy to zwłaszcza filmów takich jak Conflagration' (1958), Klucz (1959), Ototo (1960), The Outcast (1962), Zemsta Yukinojo (1963), Sam na Pacyfiku (1963).
Najlepiej znanymi widowni zachodniej (a może tylko przez to cenionymi przez nią najwyżej) filmami Kona Ichikawy są Harfa birmańska (1956) oraz Ognie polne (1959) – dwa dzieła o niezwykle silnej wymowie antywojennej, które są zarazem najbardziej posępnymi filmami Ichikawy.
Do najlepiej znanych i najwyżej cenionych obecnie dzieł Ichikawy należy również jego Olimpiada Tokijska (1965). Jest to niezwykły film dokumentalny, pokazujący to wielkie sportowe wydarzenie bynajmniej nie z perspektywy osiągniętych wówczas rekordów i końcowych wyników, lecz kierujące uwagę widza na piękno ludzkiego ciała w trudzie sportowego wysiłku, na dramatyzm towarzyszący sportowej rywalizacji oraz emocje wyrażane przez sportowców, również tych przegrywających. Wykorzystując swoje wielkie umiejętności plastyczne oraz możliwości szerokiego ekranu, posługując się środkami artystyczno-filmowymi rzadko wówczas stosowanymi w reportażu filmowym Ichikawa ukazał w tym niezwykle pięknym obrazie wielki triumf ludzkiego ducha. Jednakże materiał filmowy, który został nakręcony przez 16 kamerzystów, wywołał wielkie zaskoczenie podczas jego wstępnej prezentacji dla organizatorów, sponsorów i producentów. Przygotowany przez Ichikawę materiał okazał się "zbyt artystyczny", oczekiwali oni czegoś zupełnie innego, czyli stereotypowego reportażu. W rezultacie do produktu finalnego, wykorzystano wówczas tylko część materiału, natomiast jego szerokoekranowy format przycięto do proporcji właściwej ówczesnej telewizji (4:3). Już wówczas, pomimo tak znacznego okaleczenia, Olimpiada tokijska Ichikawy zyskała opinię jednego z najwybitniejszych dzieł o charakterze sportowo-dokumentalnym. Ocalały po tej "rzezi" wielkim szczęściem materiał filmowy poddano po latach ponownej obróbce – powstały w ten sposób film został ponownie wydany na krążku DVD w 2002 roku, tym razem w swoim oryginalnym szerokoekranowym formacie oraz w blisko 3-godzinnej wersji. Obecnie film ten uznawany jest za arcydzieło, i to nie tylko w swoim gatunku.
Jednakże po ówczesnej, swoistej porażce Ichikawy, żona reżysera, Natto Wada, zaprzestała pisania scenariuszy filmowych. Był to jej milczący protest wobec nacisków wywieranych przez producentów filmowych, zmuszających reżyserów do spłycania gramatyki filmowej oraz upraszczania metod prezentacji materiału. Uważa się, że późniejsze filmy Ichikawy wiele straciły po wycofaniu się Natto Wady z udziału we wspólnym tworzeniu filmów.
Rezultatem konfliktów narastających pomiędzy wytwórnią Toho a Konem Ichikawą (jak również pomiędzy tą wytwórnią a kilku innymi pracującymi dla niej reżyserami), było odejście przez czterech z nich (Akira Kurosawa, Masaki Kobayashi, Kon Ichikawa, Kinoshita Keisuke) i utworzenie własnej wytwórni filmowej, Yonki-no-Kai (Klub Czterech Rycerzy).
Reżyser był twórczy do ostatnich lat swego życia. W późniejszym okresie na szczególną uwagę zasługują takie jego filmy, jak: Genji monogatari (1966), The Wanderers (1973), Rodzina Inagumich (1976), Makioka Sisters (1983), Koneko Monogatari (1986), Princess from the Moon (1987), 47 Ronin (1994), Człowiek zwany Dora-heita (2000) oraz Kah-chan (2001). Ichikawa zrealizował także dwa remaki własnych filmów: Harfa Birmańska (1985) oraz Inugamis (2006). Oba po upłynięciu trzydziestu lat od realizacji pierwszych wersji.
Rok produkcji – tytuł japoński – tytuł angielski lub polski (jeżeli jest znany). Uwagi dotyczące filmu
