Konstanty Pawłowicz Romanow, właściwie Konstantin Pawlowicz Holstein-Gottorp-Romanow (ur. 8 maja 1779 w Carskim Siole (obecnie Puszkin), zm. 27 czerwca 1831 koło Witebska) – wielki książę rosyjski z dynastii Romanowów, następca tronu rosyjskiego w latach 1801-1823, naczelny wódz armii Królestwa Polskiego pełniący obowiązki gubernatora wojskowego Królestwa Polskiego, generał-inspektor kawalerii rosyjskiej, naczelny dowódca korpusu litewskiego, sprawujący nadzór nad pięcioma guberniami zachodnimi od 1819 roku, deputowany na Sejm Królestwa Polskiego w 1818 z cyrkułu VIII Warszawy[1].
Spis treści |
Był drugim synem cara Pawła I i carycy Marii Fiodorowny, bratem carów: Aleksandra I i Mikołaja I. Od 1797 generalny inspektor kawalerii. W 1799 brał udział w walkach manewrowych A. Suworowa we Włoszech i Szwajcarii. W czasie wojen Rosji z Francją w latach 1805-1807 i 1812-1814 był dowódcą Gwardii Cesarskiej. W 1814 naczelny dowódca Wojsk Polskich i faktyczny namiestnik cara w Polsce. W 1823 roku zrezygnował z praw do tronu rosyjskiego, przysługujących mu na wypadek śmierci starszego brata. Przyczyną rezygnacji był ślub w 1820 z polską hrabiną Joanną Grudzińską. Akt rezygnacji był utrzymywany w tajemnicy. Niemniej w 1825, po śmierci Aleksandra I, Mikołaj wysłał jednak do niego wiadomość wzywającą do wstąpienia na tron, tytułując go cesarzem Konstantym I[2]. Konstanty odmówił wtedy ponownie, pozostając w Warszawie. Formalnie od 27 listopada do 14 grudnia 1825 był carem Rosji. Nie wiedzieli jednak o tym dekabryści, którzy wywołali w grudniu 1825 powstanie przeciwko Mikołajowi w obronie praw Konstantego do tronu. W latach 1815-1830 był wodzem naczelnym Wojska Polskiego i faktycznym wielkorządcą Królestwa Polskiego. Podlegały mu także garnizony wojsk rosyjskich w zachodnich guberniach Rosji. Zasłynął zaprowadzeniem w armii patologicznej dyscypliny, dawał przykłady sadyzmu, będącego przyczyną wielu samobójstw unoszących się honorem polskich oficerów. Zwalczał polskie ruchy wolnościowe, rozbudował siatkę tajnej policji rosyjskiej w Polsce. Odmówił wysłania wojsk polskich na wojnę z Turcją 1828-29.
W nocy 29 listopada 1830 jego osoba była głównym celem ataku spiskowców. Jednak udało mu się uciec z warszawskiego Belwederu w przebraniu kobiety. Po wybuchu powstania listopadowego na czele korpusu rosyjskiego uszedł do Rosji, wkrótce zmarł na przywleczoną przez wojska rosyjskie cholerę. Istnieje też druga wersja jego śmierci, poświadczana przez wielu pamiętnikarzy, że została podana mu trucizna w poziomkach ze śmietaną.
Pierwszą żoną Konstantego była księżna Julia Sachsen-Coburg-Saalfeld, którą poślubił w 1796 na żądanie swojej babki – carycy Rosji, Katarzyny II. Konstanty miał wówczas 17, a Julia 15 lat. Ich małżeństwo było udręką dla obojga, więc ona postanowiła opuścić Rosję. W 1808 Julia urodziła nieślubnego syna, którego ojcem był francuski arystokrata. Cztery lata później urodziła drugie nieślubne dziecko, tym razem ojcem był szwajcarski chirurg. W 1820, po dziewiętnastu latach separacji, małżeństwo Julii i Konstantego zostało formalnie anulowane.
Pierwszą ważną kochanką Konstantego została Josephine Mercier (1778-1824), z którą doczekał się syna Pawła Konstantinowicza Aleksandrowa-Romanowskiego (1808-1857), którego traktował jak z prawego łoża i obsadził na wysokim szczeblu wojskowym. Związek ten przetrwał aż do drugiego ślubu wielkiego księcia. Josephine nie została pozostawiona na pastwę losu, gdyż została wydana za Friedrichsa-Weissowa (przyjaciela Konstantego).
Drugą kochanką, z którą trwał w związku, będąc jednocześnie z Josephine, była Anne Clara-Laurent. Relacja była burzliwa i dość krótka. Dziećmi z tego związku były: Konstantin Iwanow Konstantinow (1818-1871) i Konstansija Iwanowna Konstantinowa.
Zanim Konstanty zapałał miłością do hrabianki Grudzińskiej, długo starał się o rękę pewnej księżniczki Lubomirskiej.
Drugą żoną Konstantego została hrabianka Joanna Nepomucena Barbara Grudzińska herbu Grzymała (1791-1831), którą uczynił księżną łowicką i z tej racji nosiła nazwisko Łowicka-Romanowska, a nie Holstein-Gottorp-Romanow, jak inne niemorganatyczne małżonki członków rodziny cesarskiej. Wziął z nią trzy śluby: prawosławny, katolicki i cywilny. Na znak szacunku do wyznania żony nosił podarowany przez nią medalik z wizerunkiem Matki Boskiej. Z tego małżeństwa, 18 marca 1821 roku urodził się syn, Karol Konstanty Paweł Konstantinowicz. Chłopiec narodził się przed abdykacją ojca, więc nie nosił tytułu księcia Łowickiego-Romanowskiego, lecz pełne dynastyczne. Cała kontrowersja była zagrożeniem dla późniejszego Mikołaja I, spiskującego z Aleksandrem I, który to w zamian za zrzeczenie się rosyjskiego tronu przez Konstantego, obiecał mu samodzielny polski tron i dołączenie do królestwa kilku gubernii. Dla Konstantego to była najatrakcyjniejsza oferta, gdyż bardzo zżył się z Polską (mówiono, że się "opolaczył"). O dziecku nie dowiedział się Aleksander I, ale podobno doszła do niego plotka, że Joanna poczęła córkę Olgę, zmarłą w niemowlęctwie. Małego Karola, rok przed powstaniem listopadowym, Joanna oddała na wychowanie do hrabiego Bobrowskiego (jej dalekiego kuzyna), który miał majątek w Galicji (Andrychów), gdzie dziecko mogło być bezpieczne.
W 1815 został odznaczony Orderem Orła Białego[3].
| Poprzednik Aleksander I |
następca tronu Rosji 1801-1823 |
Następca Mikołaj I |