Konsumpcjonizm – postawa polegająca na nieusprawiedliwionej (rzeczywistymi potrzebami oraz kosztami ekologicznymi, społecznymi czy indywidualnymi) konsumpcji dóbr materialnych i usług[1], lub pogląd polegający na uznawaniu tej konsumpcji za wyznacznik jakości życia (lub za najważniejszą, względnie jedyną wartość) – hedonistyczny materializm.
Współczesna kultura konsumpcji stała się jednym z centralnych przedmiotów uwagi kulturoznawstwa – dyscypliny, która szczególnie na gruncie filozofii postmodernistycznej wypiera socjologię.
[edytuj] Krytyka i obrona
Rozbuchana konsumpcja (traktowana przez Adama Smitha w pracy Bogactwo narodów za najpotężniejszego wroga stabilnego wzrostu gospodarczego) stanowi odejście od dawnej etyki społeczeństwa kapitalistycznego, opisywanej przez Maxa Webera (zob. Etyka protestancka a duch kapitalizmu). Sięga swoimi korzeniami boomów gospodarczych jakie pojawiły się po II wojnie światowej. Od tego też czasu jednocześnie towarzyszą mu negatywne reakcje i krytyka. W Stanach Zjednoczonych krytyka sięga przełomu lat 40. i 50. dwudziestego wieku [2](reprezentatywne są tu są np. praca Samotny tłum Davida Riesmana postulująca występowanie we współczesnym społeczeństwie osobowości zewnątrzsterownych oraz praca Daniela Bella opisująca kulturowe sprzeczności społeczeństwa burżuazyjnego) W Europie w latach 60. tzw. społeczeństwo spektaklu stało się celem ataków sytuacjonistów (Guy Debord, Raoul Vaneigem). Nieprzerwanie krytykowali też konsumpcjonizm (zarówno w Europie jak i w USA) przedstawiciele szkoły frankfurckiej – np. Herbert Marcuse (autor wizji człowieka jednowymiarowego), Jurgen Habermas czy Erich Fromm.
Obecnie krytyków kultury konsumpcji można podzielić na myślicieli (filozofów, akademików) oraz działaczy społecznych (np. dziennikarzy). Wśród pierwszej grupy warto wymienić współczesnych filozofów postmodernistycznych, takich jak Zygmunt Bauman, Jean Baudrillard, socjologów amerykańskich Georga Ritzera i Juliet B. Schor oraz politologa Benjamina Barbera (autora koncepcji McŚwiata). Wśród działaczy znani stali się Naomi Klein, Susan Linn, Kalle Lasn. Krytyka często dotyczy nie tylko samej konsumpcji, ale i innych przejawów życia związanych z kulturą konsumpcji, takich jak reklama i marketing, centra handlowe[3] i adidasacja (produkcja niezliczonej ilości typów jednego asortymentu - wszystkie wygladają na różne od siebie choć pochodzą z masowej produkcji), bary szybkiej obsługi i macdonaldyzacja, parki rozrywki i dysneyzacja (termin wprowadzony w roku 1999 przez Alana Brymana -proces którego priorytetem jest wydajność i zysk ale w przeciwieństwie do makdonaldyzacji stawia ona na wysoki standard), supermarketyzacja, karnawalizacja, coca-kolonizacja (wolno kupić tyle butelek coca-coli, ile się zechce, a swieżej wody nie ma), amerykanizacja, westernizacja (okcydentalizacja), brazyfikacja (poszerzająca sie przepaść między bogatymi a biednymi i równoczesny zanik klasy średniej - termin wprowadzony przez Douglasa Couplanda w książce Generacja X), turbokapitalizm (opisany przez Edwarda Luttwaka, zwany w pracach Jeremy Rifkina hiperkapitalizmem), wyłaniająca się dominacja korporacji krytykowana np. przez Erica Schlossera, Joela Bakana i przez znanego z anarchistycznych poglądów Noama Chomsky'ego, powstanie globalnej sieci dominacji postulowane przez komunistę Antonio Negri oraz powstanie konsumariatu w czasach dominacji netokratów prorokowane przez Alexandra Barda i Jana Söderqvista. Oryginalną ilustracją niektórych zjawisk (Generacja X, Mcpraca) jest też beletrystyka Douglasa Couplanda.
Konsumpcyjny styl życia ma też swoich proponentów, do których zalicza się francuski filozof Gilles Lipovetsky – autor teorii społeczeństwa mody, czy wybitny komentator współczesności Arjun Appadurai, który nie zgadza się wprost z tezą Jean'a Baudrillarda, że we współczesnych społeczeństwach konsumpcja odgrywa główną rolę, jaką kiedyś odgrywała produkcja. Nawiązując do prac Norberta Eliasa Arjun Appadurai wskazuje, że bliższe prawdy jest stwierdzenie, że konsumpcja stała się pracą cywilizującą postindustrialne społeczeństwa. Bez żadnych uprzedzeń do kultury konsumpcji odnosi się też polski filozof i historyk idei Andrzej Szahaj.
Przypisy
- ↑ Marian Golka: W cywilizacji konsumpcyjnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2004, s. 7. Cytat: ...nie wszystkie zakupy kwalifikują się jako konsumpcja w aspektach nas tutaj interesujących...wyodrębnić należy takie, które charakteryzują się szczególną intensywnością oraz korzystaniem z oferty rynkowej bez wyraźnej troski o środki finansowe...Wyraża się to w kupowaniu bez zastanowienia się, kupowaniu w najlepszych sklepach, kupowaniu czegoś co nie jest wcale...potrzebne.
- ↑ Vance Packard: Ameryka zmienia Charakter [w:] Superameryka. Szkice o kulturze i obyczajach (antologia tekstów). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 76. Cytat: Konsumpcja przeciętnego Amerykanina jest tak regulowana aby dawać ujście jego potrzebom frywolnym, zaspokajać chęć zabawy i kaprysy, co także wymaga usprawiedliwienia. Mieszkańcy Stanów Zjednoczonych wydają więcej na papierosy, alkohol i gry hazardowe niż na wykształcenie. Płacą więcej za bilety wstępu na imprezy rozrywkowe, niż wydają na gospodarczą pomoc z zagranicy. Wydają więcej na biżuterię i zegarki niż na książki albo na badania naukowe. A dalej - wydają więcej na pocztówki z życzeniami niż na badania naukowe w dziedzinie medycyny.
- ↑ John Naisbitt: Megatrendy. Dziesięć nowych kierunków zmieniających nasze życie. Warszawa: Zysk i S-ka, 1997, s. 69. Cytat: Centra handlowe (shopping malls) na przykład są trzecim z kolei miejscem pod względem długości przebywania - zaraz po domu i miejscu pracy.
[edytuj] Bibliografia
- Karolina Sitkiewicz, Stan Pragnienia Oblicza Mac(k)donaldyzacji, Warszawa 2009, Wydawnictwa fachowe CeDeWu, s. 144, ISBN 978-83-7556-162-3
- red. Tomasz Szlendak i Krzysztof Pietrowicz, Rozkoszna zaraza. O rządach mody i kulturze konsumpcji, Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskego 2007, s. 132, ISBN 978-83-229-2853-0
- Praca zbiorowa pod red. Aldony Jawłowskiej i Mariana Kempnego; Konsumpcja - istotny wymiar globalizacji kulturowej, Wyd. IFiS PAN, Warszawa 2005, ISBN 83-7388-076-3
- Tomasz Szlendak Leniwe maskotki, rekiny na smyczy. W co kultura konsumpcyjna przemieniła mężczyzn i kobiety, Warszawa, Wydawnictwo Jacek Santorski & Co 2005, s. 320, ISBN 83-60207-08-9
- Blanka Brzozowska, Gen X: Pokolenie konsumentów, Kraków 2005, Wyd. Rabid, ISBN 83-88668-90-0
- red. Tomasz Szlendak i Krzysztof Pietrowicz, Na pokaz. O konsumeryzmie w kapitalizmie bez kapitału, Toruń, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2004, s. 258, ISBN 83-231-1699-7.
- Tomasz Szlendak, Supermarketyzacja. Religia i obyczaje seksualne młodzieży w kulturze konsumpcyjnej, Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego - Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, wydanie I w roku 2004, s. 205, ISBN 83-229-2461-5
- Grzegorz Makowski, Świątynia konsumpcji. Geneza i społeczne znaczenie centrum handlowego Wyd. Trio, Warszawa 2004, ISBN 83-88542-63-X
- Świat po nowoczesności - konsumpcja zamiast pracy, II rozdział [w:] Od kontestacji do konsumpcji. Szkice o przeobrażeniach współczesnej kultury, (red.) Marian Kempny, Krzysztof Kiciński, Elżbieta Zakrzewska; Warszawa 2004, wydawca: ISNS UW, ISBN 978-83-915036-8-3
- Aleksandra Perchla-Włosik Współczesny konsumpcjonizm [w:] (red.) Wanda Patrzałek Kulturowe determinaty zachowań konsumenckich, Wrocław 2004, Wyd Uniw. Wroc., s. 212, ISBN 83-229-2555-7
- Praca zbiorowa pod red. Mariana Golki W cywilizacji konsumpcyjnej, Poznań 2004, Wyd. Naukowe UAM, ISBN 83-232-1380-1
- Sławomir Shuty W paszczy konsumpcji [w:] (red.) Piotr Marecki, Jan Sowa Frustracja. Młodzi o Nowym Wspaniałym Świecie, Kraków 2003, Wydawnictwo Rabid koedycja z Krakowską Alternatywą (Korporacja Ha!art), ISBN 83-88668-47-1
- Joanna Łagoda Przemiany statusu dzieła i towaru w kontekście wychowania w kulturze konsumpcyjnej [w:] Waldemar Kuligowski, Piotr Zwierzchowski (współredaktorzy) Edukacja w świecie kultury popularnej, Bydgoszcz 2002, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej ISBN 83-7096-430-3
- Joanna Łagoda W świątyniach konsumpcji [w:] (red.) Wiesław Godzic Kultura popularna Graffiti na ekranie, Kraków 2002, Wyd. Rabid, s.212, ISBN 83-88668-32-3 (Zapowiedź pisma pod tytułem „Kultura Popularna” - numer 1/2002)
- Marian Golka, Wchodzenie w cywilizację konsumpcyjną [w:] Nowe style zachowań (praca zbiorowa pod red. Mariana Golki), Wyd. Fundacji Humaniora, Poznan 2001, ISBN 83-7112-186-5
- red. Zbyszko Melosik, Ciało i zdrowie w społeczeństwie konsumpcji, Toruń - Poznań 1999, Wydawnictwo Edytor s. c., s. 300, ISBN 83-87284-07-6
- Agata Jałyńska Wiecznie przegrana wojna postu z karnawałem, czyli konsumpcjonizm jako religia naszych czasów [w:] (red.) Piotr Kletowski, Marcin Wrona Nowe nawigacje. Współczesna kultura audiowizualna, Kraków 1999, Wyd. Rabid, ISBN 83-908351-3-4
- Wiesław Godzic, Przyjemności konsumowania i konsumowanie przyjemności - rozdział [w:] Wiesław Godzic, Oglądanie i inne przyjemności kultury popularnej, Kraków 1996, Wyd. Universitas, ISBN 83-7052-337-4
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
