Kopalnia Węgla Kamiennego Kleofas

KWK Kleofas na pocztówce z okresu międzywojennego

Zabudowania KWK Kleofas

KWK Kleofas od strony ulicy Obroki

Grób zbiorowy górników, poległych w pożarze kopalni "Kleofas" w 1896 na cmentarzu przy ul. Brackiej

Kleofas − kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Katowicach, dzielnicy Załęże. Obecnie kopalnia jest w likwidacji. Do tego czasu była częścią Katowickiego Holdingu Węglowego.

Historia

Kopalnia Kleofas powstała w 1840 roku, natomiast eksploatację rozpoczęto w 1845 roku. W 1855 połączono ją z polami górniczymi i kopalniami: "Adam", "Eva", "Joseph", "Jenny" i "Rinaldo". Kopalnia w jednej połowie należała do Karola Goduli, a w drugiej do żydowskiego kupca i przedsiębiorcy z Bytomia, dzierżawcy folwarku w Bogucicach, Loebla Freunda, a następnie do dyrektora dóbr hrabiego A. M. von Renarda ze Strzelec Opolskich, Karola Neumanna. Kopalnię, która w 1867 roku została zatrzymana, od spadkobierczyni Goduli, Joanny Gryzik-Schaffgotsch kupiła w 1880 roku firma Georg von Giesches Erben i uruchomiła ją ponownie w 1886 roku. Dziesięć lat później, gdy na początku marca trwał strajk górników Zagłębia w Karvinie firma spadkobierców Giszego wykorzystywała nadarzającą się koniunkturę do zwiększenia zysków. 3 marca 1896 wybuchł pożar, w wyniku którego zginęło około 110 górników. Pochowano ich na cmentarzu przy ul. Brackiej. W 1887 wybudowano pierwszy wodociąg w Katowicach, doprowadzający wodę do miasta z kopalni "Kleofas". Regularne wydobycie węgla w kopalni ustało w październiku 2004 roku.

W roku 2001 zdecydowano o jej zamknięciu, co ostatecznie zrobiono w 2004.

Obiekty zabytkowe

Na terenie kopalni znajdują się obiekty, objęte ochroną konserwatorską (ul. Obroki 77), będące świadectwem kultury materialnej. Do zabytkowych zabudowań należą: budynek dawnej straży pożarnej, budynek dawnej stajni, budynek dawnej stacji ratownictwa górniczego, budynek dawnej elektrowni (z 1893), budynek ciepłowni (z 1895), budynek nadszybia szybu "Fortuna" III, budynek maszynowni "Fortuna" I przedział zachód. Nadszybie wzniesiono w tradycyjnym stylu, z dwuspadowym dachem. Fundamenty i ściany są wykonane z cegieł, a cokoły − z kamienia ciosowego. W budynku znajdują się prostokątne stalowe okna, zwieńczone łukiem, z kamiennymi parapetami. Na elewacjach umiejscowiono architektoniczne detale ceglane. Cokół wykonano z kamienia ciosowego. Ryzality wykończono gzymsami ceglanymi.

Ochroną konserwatorską objęto także zabudowania kopalni w rejonach przy ul. Feliksa Bocheńskiego (szyby wentylacyjne wschodnie I i II) i w rejonie "Gottwald" (teren Silesia City Center). Dawna wieża wyciągowa Szybu Wschodniego II została wpisana do rejestru zabytków 23 października 2010 (nr rej.: A/321/10).

Zobacz też

• Carl Besser
• Cmentarz przy ul. Brackiej w Katowicach
• Ulica Obroki w Katowicach
• 06 Kleofas

Bibliografia

• Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 33. ISBN 83-85831-35-5. 
• "Wczoraj, dziś, jutro ... kopalni "Katowice-Kleofas"" - Robert W. Borowy
• "Kopalnia Kleofas 1792 - 1992" - Robert W. Borowy
• "Kopalnia "Kleofas": materiały do dziejów" - Robert W. Borowy
• Joanna Starnawska: Dzieje Katowic (1299−1945). Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1990, s. 10. 
• Urząd Miasta Katowice: Ogłoszenie o ponownym wyłożeniu do publicznego wglądu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach. (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-20].
• Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 16.