Chwytacz rurowy zawierający rdzeń osadów jeziornych. Poniżej warstw wody i
pelogenu dwie warstwy gytii – detrytusowa i węglanowa.
Gytia – osad organiczny lub organiczno-mineralny powstający na dnie jezior, zwłaszcza eutroficznych, o barwie szarej. Materiał organiczny reprezentowany jest przede wszystkim przez stosunkowo dobrze zachowane (rozpoznawalne) szczątki organizmów, zwłaszcza fitoplanktonu, choć zwykle mocniej rozłożone niż w torfie. W odróżnieniu od torfów, materia gromadzi się całkowicie pod wodą, zwykle poza strefą szuwarów, a cała materia organiczna jest pochodzenia alochtonicznego, tzn. powstaje poza osadem, w toni wodnej. W skład gytii może wchodzić również domieszka materii autochtonicznej, np. węglany powstałe w przydennych łąkach ramienicowych[1]. Gytia jest odmianą sapropelu powstającą w warunkach dobrego natlenienia (w odróżnieniu od osadów dy)[2], choć według innych ujęć sapropel to typ osadu odrębny zarówno od gytii, jak i od dy[3]. W zależności od składu mineralogicznego i biologicznego wyróżnia się następujące rodzaje gytii:
- gytię węglanową - przewaga udziału materii węglanowej (ale poniżej 80 proc.); posiada jasną barwę
- gytię detrytusową - w składzie przeważa materia organiczna, słabiej rozłożona (gytia grubodetrytusowa) lub mocniej rozłożona (gytia drobnodetrytusowa); barwa ciemna
- gytię piaszczystą
Istnieją również bardziej szczegółowe klasyfikacje osadów jeziornych. W systemie G. Lundquista gytia i osady pokrewne dzielone są w następujący sposób[1]:
- ił gytiowy i gytia ilasta (w osadzie makroskopowo przeważa ił, detrytus szary, ewentualnie szklisty
- kreda jeziorna (w osadzie makroskopowo przeważają utwory wapienne, a detrytus szklisty, materii organicznej mało)
- gytia wapienna (w osadzie makroskopowo przeważają utwory wapienne, a detrytus szklisty, materii organicznej dużo)
- gytia muszlowa (liczne skorupy mięczaków, brak innej substancji wapiennej)
- ochra okrzemkowa i ruda darniowa (w osadzie makroskopowo przeważają związki żelaza, detrytus żółto-brunatno-czerwony)
- dy jeziorne (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja ciemna zarówno wilgotna, jak i po wysuszeniu, często gruboziarnista, obecna próchnica
- gytia drobnodetrytusowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklisto-żółtawa, o drobnej lub nieokreślonej strukturze, w zasadzie nieoznaczalna mikroskopowo)
- gytia grubodetrytusowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklisto-żółtawa, w dużej mierze oznaczalna mikroskopowo – duże fragmenty makrofitów)
- gytia glonowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklista, w dużej mierze oznaczalna mikroskopowo – szczątki glonów).
W systemie Markowskiego gytia jest podzielona na następujące odmiany[1]:
- gytia organiczna
- glonowa
- grubodetrytusowa
- drobnodetrytusowa
- gytia węglanowa
- kreda jeziorna
- wapienna
- detrytusowo-wapienna
- ilasto-wapienna
- gytia mineralna bezwapienna
- ilasta
- piaszczysto-ilasta
- okrzemkowo-ilasta.
Mokradła, których podłożem jest gytia określa się jako gytiowiska.
Termin gytia (oryginalnie szw. gyttja) wprowadził Hampus von Post w roku 1862[4].
Zobacz hasło
gytia w Wikisłowniku
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Kazimierz Tobolski: Przewodnik do oznaczania torfów i osadów jeziornych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 65, seria: Vademecum Geobotanicum 2. ISBN 8301132159.
- ↑ Słownik terminów biologicznych: gytia (pol.). pwn.pl. [dostęp 2009-09-29].
- ↑ K. Pasternak: Osady denne. W: Karol Starmach, S. Wróbel, K. Pasternak: Hydrobiologia : Limnologia. Warszawa: PWN, 1976, s. 104–107.
- ↑ Kaj Hansen. The terms Gyttja and Dy. „Hydrobiologia”. 4 (13), s. 309-315, kwiecień 1959. Springer. doi:10.1007/BF00162846. ISSN 0018-8158 (ang.).
[edytuj] Bibliografia
- W. Jaroszewski, L. Marks, A. Radomski. Słownik geologii dynamicznej. Wyd. Geologiczne, 1985.
- L. Lindner (red.): Czwartorzęd. PAE, 1992.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
