Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Kozanów (niem. Kosel lub Cosel) - osiedle w północno-zachodniej części Wrocławia, w dzielnicy Fabryczna, na północny wschód od Pilczyc i na północny zachód od Popowic. W granicach miasta od 1928.
Spis treści |
W 1208 Henryk Brodaty przekazał wieś Kozanowo (Chosanouo) wrocławskiemu biskupowi Wawrzyńcowi. Była to własność biskupstwa wrocławskiego aż do edyktu sekularyzacyjnego wydanego przez władze pruskie w 1810. W 1305 wieś pojawia się pod współczesną nazwą Kozanów. Przynajmniej do XVIII wieku była zamieszkana przez Polaków[1]. Była tam wtedy szkoła, gospoda i cztery gospodarstwa rolne.
W 1898 zdecydowano o budowie dwóch cmentarzy na terenie odkupionym od hrabiego von Woyrsch[2]. Pomiędzy Coselstrasse i Pilsnitzer Str. (ulice Pałucka i Pilczycka) w miejscu gdzie obecnie jest park zlokalizowano nowy cmentarz komunalny[3], w tym samym trójkącie był również cmentarz wiejski Kozanów, a obok niego cmentarz parafii pw. Św. Mikołaja. Natomiast teren bardziej na południe, pomiędzy ulicą Pilsnitzer Str. i Flughafen Str (Pilczycką i Lotniczą) przeznaczono na nowy cmentarz gminy żydowskiej. Jego budową miało się zająć bractwo Chewra Kadisza noszące nazwę Israelitische Kranken-Verpflugengs-Anstalt und Beerdigungs-Gesellschaft (Żydowski Zakład Opieki nad Chorymi i Towarzystwo Pogrzebowe). Budowę nadzorował architekt Paul Ehrlich, zieleń zaprojektował dyrektor miejskiego ogrodnictwa Hugo Richter. Otwarcie Juedischer Friedhof an der Flughafenstrasse (obecna nazwa to Nowy Cmentarz Żydowski we Wrocławiu) nastąpiło w 1902. Wtedy też wybudowano kaplicę. W 1920 wydzielono specjalne pole honorowe dla uczczenia żołnierzy pochodzenia żydowskiego, którzy zginęli podczas pierwszej wojny światowej. W jego centrum znajdował się pomnik, na jego bocznych ścianach na 8 tablicach wyryto nazwiska 432 poległych żołnierzy (w czasie pierwszej wojny światowej zginęło ogółem około 10 tysięcy żołnierzy pochodzących z Breslau[4]).
W ten sposób tuż obok siebie funkcjonowały cztery cmentarze (do dziś istnieje tylko żydowski)[5]:
Istniejąca w okresie międzywojennym zabudowa koncentrowała się w północnej części Coselstrasse (ulicy Pałuckiej). W końcu lat 20. pomiędzy Alemannenweg (ulica Dziadoszańska) a Westpark (Park Zachodni) wybudowano niewielkie osiedle domów bliźniaczych dla ofiar pierwszej wojny światowej[3].
Do 1943 wszyscy wrocławscy Żydzi zostali wywiezieni[6]. Później na miejscowym cmentarzu żydowskim chowano tylko Żydów pochodzących z rodzin mieszanych oraz więźniów z obozów pracy[7]. W tym samym roku z polecenia gauleitera Karla Hankego utworzono tu żydowską placówkę medyczną (Juedische Krankenstation Cosel). Placówka i cmentarz funkcjonowały do końca 1944[8].
Teren osiedla został zdobyty przez wojska rosyjskie 1 IV 1945. Po wojnie w północno-zachodniej części osiedla została zlokalizowana baza wojskowa (w miejscu dawnych niemieckich koszar saperów - Adolf Hitler Kaserne)[9] i poligon Armii Radzieckiej[10]. Obecnie na terenie byłej bazy znajduje się m.in. komisariat policji Wrocław - Fabryczna[11] oraz przystań żeglarsko-kajakowa używana przez Klub Żeglarski "Wyspy zaczarowane".
Cmentarz komunalny został zlikwidowany, jego teren stał się częścią Parku Zachodniego. Pozostał po nim tylko pomnik przedstawiający anioła posłańca śmierci z symbolem urny i węża, na cokole jest tablica z napisem "Auch der Schmerz ist Gottes Bote" (Również cierpienie jest posłańcem Boga). W południowo-zachodniej części byłego terenu cmentarza w latach 80. jako dobudówkę do dawnej kaplicy cmentarnej[12] wybudowano kościół parafii pw. św. Jadwigi[13]. Kościół pw. św Jadwigi nazywany jest przez mieszkańców Kozanowa czerwonym, w celu odróżnienie go od Kościoła pw. Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny, który zwany był białym. Natomiast cmentarz żydowski zwrócono prawowitym właścicielom i do dziś służy jako nekropolia Gminy Żydowskiej we Wrocławiu. W 1983 został wpisany do rejestru zabytków.
Do lat 70. XX wieku Kozanów pozostawał bardzo słabo zamieszkanym rejonem miasta, pojedyncze zabudowania rozciągały się jedynie wzdłuż ulicy Sielskiej. Okolica ta traktowana była - także ze względu na fakt, że mieści się w obniżeniu - jako tereny zalewowe na wypadek zdarzających się tu czasem katastrofalnych powodzi, wywoływanych przez wezbrane wody Odry lub Ślęzy, przepływającej niedaleko na zachód od Kozanowa. Decyzja o zabudowie Kozanowa wysokimi blokami mieszkalnymi[14] z wielkiej płyty okazała się brzemienna w skutki. Już po dwudziestu kilku latach katastrofalna "powódź tysiąclecia" roku 1997 zalała Kozanów i okolice[15]. Osiedle było najbardziej poszkodowaną okolicą miasta, woda sięgała tam miejscami pierwszego piętra. Podczas powodzi w 2010 r. 22 maja Kozanów znów został częściowo zalany.
Osiedle Kozanów otaczają rozległe tereny zielone – Park Zachodni, Park Pilczycki, Las Pilczycki i inne tereny niezabudowane. Przynajmiej częściowo odznaczają się one dużą wartością przyrodniczą. Na krajobraz otoczenia Kozanowa składają się ogródki działkowe, zbiorowiska nieleśne, założenia parkowe, lasy przekształcone działalnością człowieka oraz lasy zbliżone do naturalnych. Oprócz koryta Odry istnieją również zbiorniki wody stojącej pochodzenia sztucznego (wydobycie gliny) i naturalnego (odcięte starorzecza)[16][17].
W otoczeniu osiedla występują bogate populacje chronionych owadów – kozioroga dębosza, pachnicy dębowej i przeplatki maturny. Obserwowano tez obecność czerwończyka nieparka oraz drapieżnego modraszka telejusa. Stwierdzono tutaj lęgi m.in. takich gatunków ptaków jak krzyżówka, łyska, potrzos, trzcinniczek, bączek, perkoz dwuczuby i łabędz niemy. W obrębie samego osiedla obserwowano lęgi czterech par pustułek a w Lesie Pilczycki obecność dzięcioła czarnego i dzięcioła zielonosiwego. W okolicach Kozanowa występują liczne gatunki płazów, w tym traszka zwyczajna i grzebieniasta, rzekotka drzewna, ropucha zielona i ropucha szara, żaby trawna, moczarowa i jeziorkowa oraz kumak nizinny i grzebiuszka ziemna. Ssaki reprezentowane są m.in. przez wiele gatunków nietoperzy. Występują też kuna leśna, lis rudy, tchórz zwyczajny, gronostaj, zając szarak oraz wydra europejska[16][17].
Na osiedlu znajdują się następujące placówki oświatowe:
Działa tu Przychodnia Kozanów[19].
Do Kozanowa można dojechać autobusami: C,103,126,127,136, 403,435 oraz liniami nocnymi 245 i 246. oraz tramwajami, linie 31PLUS oraz 32PLUS
