Pączek

Pączki

Pączki serowe lub Oponki

Smażenie pączków na kiermaszu noworocznym w Wiedniu

Pączek – pulchne ciastko drożdżowe z mąki pszennej w kształcie nieco spłaszczonej kuli. Zazwyczaj nadziewane konfiturą różaną lub owocami, ale też likierem, budyniem, a nawet serem, smażone na kolor ciemno-złoty, na głębokim tłuszczu – smalcu lub oleju, dawniej też na maśle. Gotowy jest zwykle lukrowany lub obsypywany cukrem pudrem, może być też posypany kandyzowaną skórką pomarańczową lub polany czekoladą.

Jest to jedno z najbardziej tradycyjnych ciast polskich, o których pisał Mikołaj Rey w "Żywotach człowieka poczciwego".

Jędrzej Kitowicz wspominał, że w trakcie panowania Augusta III serwowano na dworze:

Ciasta także francuskie, torty, pasztety, biszkopty i inne, pączki nawet — wydoskonaliło się to do stopnia jak najwyższego, Staroświeckim pączkiem trafiwszy w oko mógłby go podsinić, dziś pączek jest tak pulchny, tak lekki, że ścisnąwszy go w ręku znowu się rozciąga i pęcznieje do swojej objętości, a wiatr zdmuchnąłby go z półmiska

Przyjęło się, że jeśli ktoś w tłusty czwartek w ogóle nie zje pączka, nie będzie się mu wiodło. W tłusty czwartek przeciętny Polak zjada 2,5 pączka, a wszyscy Polacy razem w tym czasie pochłaniają ich prawie 100 milionów. Dawniej, przyrządzając pączki, nadziewało się niektóre migdałem lub orzechem. Wierzono, że kto na taki trafi, będzie mieć w życiu szczęście.

Na Śląsku pączki znane są pod nazwą kreple. Nazwa ta posiada dawne pochodzenie. Według wydanej w 1714 r. we Frankfurcie i Lipsku kroniki śląskiej (Der Schlesischen Kern-Chronicke) w odrębnym śląskim języku używanym w mowie i sztuce (poezji) istniało od dawna słowo Kraeppel. W języku niemieckim nie ma jednego określenia na taki wyrób cukierniczy, a słowo Pfannkuchen może oznaczać zarówno pączek jak i naleśnik.

W innych krajach pączki różnią się nieco od polskich. Różnica ta wynika z używania specjalnej mąki i trochę innego sposobu smażenia w tłuszczu. Np. smaży się je tylko kilkadziesiąt sekund, dzięki temu tłuszcz nie wsiąka do środka. W ten sposób są smażone Berliner Pfannkuchen, mniej tłuste pączki niemieckie, znane też w Portugalii jako Bolas de Berlim, Francji Boule de Berlin, a Berliininmunkki w Finlandii. W Rosji ich nazwa пончики - poncziki jest najbardziej zbliżona do stosowanej w Polsce. W Izraelu mamy sufgania (hebrajski: סופגנייה; liczba mnoga, sufganiot: סופגנייות), które są podobne do niemieckiego wariantu oraz ponczkes (פּאָנטשקעס), które wprowadzili polscy Żydzi i są podobne do polskich pączków. A węgierskie farsangi fánk są bez nadzienia, bo podaje się je osobno, obok na talerzu.

W kulturze amerykańskiej pączki są znane jako doughnuts i mają postać pierścienia z dziurką w środku (lub inaczej torusa). Mniejsze, kuliste pączki zwane są doughnut holes. Pączki, jakie znamy w Polsce, występują pod nazwami: paczki, czasem też pączki (liczba mnoga: paczkis/pączkis). W Wielkiej Brytanii pączki są mniej popularne i jeśli są dostępne, to w formie zbliżonej do pączków znanych z Polski lub amerykańskich doughnuts.

Wartość energetyczna jednego pączka (60 g) wynosi ok. 244 kcal (tj. 406 kcal w 100 g).

Informacje w siostrzanych projektach

 Ilustracje i media  w Wikimedia Commons
 Definicje słownikowe  w Wikisłowniku
 Cytaty  w Wikicytatach
 Podręczniki  w Wikibooks

Zobacz też

• Antoni Kazimierz Blikle