Krystyna Jolanta Janda (ur. 18 grudnia 1952 w Starachowicach) – polska aktorka filmowa i teatralna, prozaik i felietonistka, piosenkarka; dyrektor teatru.
Absolwentka Państwowego Liceum Plastycznego. W 1975 roku ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie. W teatrze zadebiutowała rolą Doriana Graya w przedstawieniu Portret Doriana Graya Johna Osborne’a (wg Wilde’a) oraz rolą Niny Zarzecznej w spektaklu Czajka Antoniego Czechowa.
Powszechnie uważa się, że jej debiutem filmowym była rola Agnieszki w filmie Andrzeja Wajdy – Człowiek z marmuru (1976). Po raz pierwszy na ekranie pojawiła się jednak w 1973 r. w serialu „Czarne chmury” jako dziewczyna tańcząca na chłopskim weselu. Grywa najczęściej postacie kobiet silnych i zdecydowanych o bogatym życiu wewnętrznym. Do najbardziej znanych należą jej role w filmach: Człowiek z żelaza, Przesłuchanie oraz Kochankowie mojej mamy.
Od lat 80. gra nieprzerwanie w filmach kinowych i telewizyjnych oraz w sztukach teatralnych. Od 10 lat także reżyseruje w teatrze i telewizji. Ma na swoim koncie reżyserię filmu fabularnego Pestka, według kultowej powieści o miłości autorstwa Anki Kowalskiej. Przez krytyków filmowych został on uznany za jeden z najlepszych debiutów filmowych[potrzebne źródło].
W teatrze zagrała około 60 ról od antyku przez Szekspira do współczesnego repertuaru teatralnego polskiego i światowego. Przy czym ma na swoim koncie sukcesy właściwie we wszystkich gatunkach scenicznych. Największym sukcesem była Medea Eurypidesa. Główne role w Shirley Valentine i Edukacja Rity zagrała ponad 400 razy. Miała w swoim repertuarze wiele monodramów, z których każdy był sukcesem. Zagrała także około 45 ról od klasycznych do współczesnych w Teatrze Telewizji oraz około 50 ról w filmach fabularnych.
Jest jedną z ulubionych aktorek Andrzeja Wajdy. Poza „Człowiekiem z marmuru”, kontynuowała współpracę z reżyserem w jego kolejnych dziełach, jak np.: Człowiek z żelaza, Dyrygent czy Bez znieczulenia.
Jest laureatką wielu nagród przyznawanych w Polsce, jak i na świecie. Za rolę w filmie Przesłuchanie otrzymała Złotą Palmę na festiwalu w Cannes, a za rolę w filmie Zwolnieni z życia Waldemara Krzystka – Srebrną Muszlę w San Sebastian. Za rolę w filmie niemiecko-francuskim Laputa Helmy Sanders-Brahms została nagrodzona na festiwalu w Montrealu.
Gra, śpiewa, reżyseruje, pisze felietony, wydała 6 płyt i 5 książek. Wielokrotnie nagradzana jako najpopularniejsza i najbardziej ceniona aktorka w kraju. W roku 1998 w ankiecie „Koniec wieku” przeprowadzonej przez tygodnik „Polityka” została wybrana do grona najwybitniejszych aktorów XX wieku[1].
W 2000 roku odbyła jedną z największych tras teatralnych w historii polskiego teatru (Sto twarzy Krystyny Jandy). W ciągu dwóch miesięcy zagrała 48 spektakli w 8 największych miastach Polski.
W 2005 roku podjęła też – jako jedna z pierwszych – wyzwanie stworzenia własnego, prywatnego teatru w Warszawie, Teatru Polonia[2]. Jest również fundatorką i Prezesem Zarządu Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury[3]. 16 stycznia 2010 roku Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury świętowała otwarcie nowej sceny nazwanej Och-teatr, mieszczącej się w Warszawie przy ulicy Grójeckiej w sali dawnego kina „Ochota”[4].
W maju 2006 roku otrzymała nagrodę „Medaille Charlemagne pour des Medias Europeens” (Medal Karola Wielkiego Europejska nagroda mediów) za wybitny dorobek aktorski, zaangażowanie w europejskie porozumienie między Wschodem i Zachodem oraz walkę o równouprawnienie kobiet.
W tym samym roku za rolę Tonki Babić w spektaklu Ucho, gardło, nóż (w jej własnej reżyserii) została nagrodzona prestiżowym Feliksem Warszawskim.
5 stycznia 2008 zmarł jej mąż Edward Kłosiński, którego poślubiła w 1981 roku. Jest matką trójki dzieci: córki Marii Seweryn oraz dwóch synów, Adama i Jędrzeja Kłosińskich. Mieszka w podwarszawskim Milanówku. Pisuje felietony[5] m.in. do magazynu Poradnik Domowy[6], a wcześniej także do miesięczników Pani oraz Uroda[7].
Od 2001 roku zagrała w kilku reklamach telewizyjnych sieci telekomunikacyjnej, herbaty, leku, a także ostatnio w reklamie kremu pielęgnacyjnego.
[edytuj] Dorobek artystyczny
[edytuj] Filmografia
- 1976: Człowiek z marmuru – Agnieszka
- 1977: Pani Bovary to ja – Krystyna, przyjaciółka Anny
- 1977: Granica – Elżbieta Biecka, żona Ziembiewicza
- 1978: Bez znieczulenia – Agata, studentka Jerzego
- 1978: Bestia − Anna, żona Pawła
- 1979: Manchmal besucht der neffe die tante (gościnnie)
- 1979: Dyrygent – Marta
- 1979: Golem – Rozyna
- 1980: W biały dzień – Ewa, kochanka "Białego"
- 1980: Uoni (gościnnie)
- 1980: Zielony ptak
- 1981: On, ona, oni − pani psycholog
- 1981: Człowiek z żelaza – Agnieszka
- 1981: Mefisto – Barbara Bruckner
- 1981: Wojna światów - Następne stulecie – 2 role: prostytutka Gea, żona Idema
- 1981: Fik - Mik
- 1982: Avant la bataille
- 1982: Ce fut un bel été – Wanda
- 1982: Obudź się, szpiegu – Anna Gretz
- 1982: Przesłuchanie – Antonia Dziwisz
- 1980: Bella Donna – Lena
- 1983: Stan wewnętrzny – żeglarka Ewa Jaskólska
- 1983: To tylko Rock – piosenkarka Majka Lenczewska
- 1983: Synteza − Gloria Lamb
- 1984: O-Bi, O-Ba. Koniec cywilizacji − Gea
- 1984: Der bulle und das madchen − Gerlinde
- 1985: Vertiges − Maria
- 1985: Kochankowie mojej mamy – Krystyna Traczyk
- 1985: Glut − Anna
- 1986: Laputa – Małgorzata
- 1986: W zawieszeniu – Anna Mroczyńska
- 1987: Na srebrnym globie – Aza
- 1987: Krótki film o zabijaniu – Dorota
- 1988: Dekalog II – Dorota Geller
- 1988: Dekalog V – Dorota Geller
- 1989: Stan posiadania – Julia
- 1991: Kuchnia polska – Margaret Szymanko
- 1992: Zwolnieni z życia – Francuzka
- 1995: Pestka – Agata Koman
- 1995: Tato – Magda, adwokat Michała
- 1995: Opowieści weekendowe: Niepisane prawa – Halina
- 1995: Matka swojej matki − Ewa Kozłowska, matka Alicji
- 1997: Ostatni rozdział − pani Leduroy
- 2000: Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową – Anna, była żona Tomasza
- 2000: Żółty szalik – aktualna kobieta
- 2000: Weiser – Elka
- 2001: Przedwiośnie – Jadwiga Barykowa, matka Cezarego
- 2002: Superprodukcja – aktorka Krystyna Janda
- 2005: Parę osób, mały czas – Jadwiga Stańczakowa
- 2005: Wróżby kumaka – Aleksandra Piątkowska
- 2007: Ryś – Wiadro, sprzątaczka na Poczcie Głównej w Warszawie
- 2009: Tatarak – 2 role: pani Marta; aktorka
- 2009: Rewers – Irena Jankowska, matka Sabiny
- 2011: Sponsoring − matka Alicji
[edytuj] Spektakle (wybór)
- Śluby panieńskie (1976) – autor: Aleksander Fredro, reż. Jan Świderski, rola: Aniela
- Czajka (1977) – autor: Antoni Czechow, reż. Janusz Warmiński, rola: Nina Zarieczna
- Biała bluzka (1987) – autor: Agnieszka Osiecka, reż. Magda Umer
- Shirley Valentine (1990) – autor: Willy Russell, reż. Maciej Wojtyszko, rola: Shirley Valentine-Bradshaw
- Mała Steinberg (2001) – autor: Lee Hall, reż. Krystyna Janda, rola: Mała
- Kto się boi Virginii Woolf? (2002) – autor: Edward Albee, reż. Władysław Pasikowski, rola: Martha
- Boska! (2007) – autor: Peter Quilter, reż. Andrzej Domalik, rola: Florence Foster Jenkins – najgorsza śpiewaczka świata
- Rosyjskie konfitury – autor: Ludmiła Ulicka, reż. Krystyna Janda
[edytuj] Dyskografia gościnnie
- Na płycie „Pięć oceanów” z utworami Agnieszki Osieckiej śpiewa piosenkę „Na zakręcie”.
[edytuj] Ordery i odznaczenia
- Inne nagrody i wyróżnienia
- Medal im. Vittoria de Siki (1990)
- Medal Karola Wielkiego za wybitny dorobek aktorski oraz postawę proeuropejską. Jest pierwszą kobietą uhonorowaną tym medalem (2006)
- Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego za najlepszy debiut (1978)
- Srebrny Asteroid za rolę w filmie Piotra Szulkina Golem, na XIX Międzynarodowym Festiwalu Filmów Fantastycznych w Trieście. Najlepsza rola kobieca na festiwalu (1981)
- Montreal nagroda za rolę kobiecą (1986)
- Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza – przyznawana przez redakcję „miesięcznika „Teatr” za rolę tytułową w „Medei” Eurypidesa w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1988)
- Nagroda Fundacji Kultury Polskiej za film Przesłuchanie (1989)
- Złota Kaczka dla najlepszej aktorki (1990)
- Najlepsza główna rola kobieca na FPFF Gdynia za film Przesłuchanie (1990)
- Nagroda za najlepszą rolę żeńską na Festiwalu Filmowym w Cannes (rola w filmie Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie) (1990)
- Nominacja do nagrody Europejskiej Akademii Filmowej za najlepszą rolę kobiecą (1990)
- Nagroda dla najlepszej aktorki festiwalu na I Belgradzkim Festiwalu Filmów Śródziemnomorskich za rolę w filmie Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie (1991)
- Srebrna Muszla na Festiwalu Filmowym w San Sebastian za rolę w filmie Waldemara Krzystka Zwolnieni z życia (1992)
- Złota Kaczka dla najlepszej aktorki (1993)
- Nagroda za debiut reżyserski na XX Festiwalu Filmowym w Gdyni za reżyserię filmu Pestka (1995)
- Super Złota Kaczka dla najlepszej aktorki w historii polskiego kina (1996)
- Nagroda Publiczności Telekamera dla najpopularniejszej aktorki (1998)
- SuperWiktor za całokształt twórczości (1998)
- Polskie Nagrody Filmowe „Orły”: nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
- Nagroda Główna Złote Lwy za najlepszą główną rolę kobiecą na FPFF Gdynia za Parę osób, mały czas (2005)
- Polskie Nagrody Filmowe „Orły”: nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Wróżby kumaka (2006)
- Złota Kaczka dla najlepszej aktorki pięćdziesięciolecia (2007)
- nagroda Hiacynt „za konsekwentne wspieranie idei tolerancji w swej działalności teatralnej, filmowej i internetowej” (2007)[19]
- Polskie Nagrody Filmowe „Orły”: nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Parę osób, mały czas (2008)
[edytuj] Miejsce na liście najbogatszych Polaków show-biznesu Forbes
- 2010 – miejsce 24
- 2009 – miejsce 19 (496 000 zł z reklam)[20]
[edytuj] Udział w reklamach
[edytuj] Bibliografia
Przypisy
- ↑ Ankieta „Polityki”. www.krystynajanda.pl, 17 sierpnia 1998.
- ↑ Teatr Polonia.
- ↑ Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury.
- ↑ Warszawa. Otwarcie Och-Teatru w sobotę.
- ↑ krystynajanda.pl/felietony.
- ↑ „Felietony Krystyny Jandy”, kobieta.gazeta.pl/poradnik-domowy.
- ↑ K. Janda, Różowe tabletki na uspokojenie, wyd. WAB, Warszawa 2003, s. 4.
- ↑ http://www.discogs.com/artist/Krystyna+Janda
- ↑ http://www.discogs.com/Various-Music-From-Poland-At-Midem-85/release/1015974
- ↑ http://www.discogs.com/Marek-Grechuta-Anawa-Ocalić-Od-Zapomnienia-Przeboje-Marka-Grechuty/release/2347244
- ↑ http://www.discogs.com/Marek-Grechuta-Anawa-Ocalić-Od-Zapomnienia/release/1695317
- ↑ http://www.discogs.com/Various-Summer-Hits-2-Piosenki-Na-Lato/release/3050414
- ↑ Biblioteka Polskiej Piosenki
- ↑ http://www.discogs.com/Marek-Grechuta-Serce/release/1667878
- ↑ http://www.discogs.com/Various-Trójka-Live-Agnieszka-Osiecka-Kobiety-Mojego-Życia-I/release/2522181
- ↑ filmpolski.pl: CZŁOWIEK Z ŻELAZA.
- ↑ Prezydent odznaczył ludzi kultury. prezydent.pl, 17 stycznia 2011. [dostęp 3 marca 2011].
- ↑ M.P. z 2003 r. Nr 6, poz. 81
- ↑ www.krystynajanda.net.
- ↑ http://www.forbes.pl/rankingi/100-najcenniejszych-gwiazd-polskiego-show-biznesu,5627.
- ↑ Press: Krystyna Janda została twarzą marki Soraya, a Soraya mecenasem jej teatrów.
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Multimedia w Wikimedia Commons
Krystyna Janda w Wikicytatach
