Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: usunąć zwodnicze wyrażenia, usunąć próżne zwroty, poprawić styl – powinien mieć encyklopedyczną formę, zweryfikować treść i dodać źródła, obecne źródła nie spelniaja WP:WER jako podstawowe dla artykułu, mogą zostać jako uzupełniające. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Spis treści |
Krystyna Skarbek, właśc. Krystyna Giżycka de domo Skarbkówna, pseud. Christine Granville OBE (ur. 1 maja 1908 w Warszawie, zm. 15 czerwca 1952 w Londynie) – agentka brytyjskiej tajnej służby SOE.
Krystyna Skarbek była córką Jerzego Skarbka, potomka rodu o tradycjach sięgających roku 1002[1]. Matką Krystyny była pochodząca z bogatej rodziny żydowskich bankierów Stefania Goldfeder.
W 1930 roku uczestniczyła w konkursie Miss Polonia, jednakże bez sukcesu[2]. W tym samym roku, po śmierci ojca, z rodziną przeniosła się z Trzepnicy pod Piotrkowem Trybunalskim do Warszawy, gdzie w 1933 poślubiła pabianickiego przemysłowca Karola Gettlicha. Małżeństwo nie trwało długo – rozpadło się po 6 miesiącach. W listopadzie 1938 wyszła za mąż po raz drugi, za podróżnika i pisarza powieści dla młodzieży, Jerzego Giżyckiego (1889-1970). W 1939 oboje przebywali w Kenii, gdzie Giżycki przybył jako dyplomata mający pracować w stolicy Abisynii (była w tym czasie okupowana przez Włochów). Na wieść o wybuchu wojny wyjechali do Francji, skąd już sama (w separacji z mężem) przedostała się do Anglii.
W Anglii Krystyna, wykorzystując przedwojenne koneksje, zgłosiła się do służby w agencji brytyjskiego wywiadu SOE, powołanej przez Winstona Churchilla do dywersji na niemieckich tyłach, i została przyjęta. Od tej chwili występowała jako Christine Granville. Przyjmując nową tożsamość jako agentka odjęła sobie 7 lat i podawała odtąd za rok urodzenia 1915. Jako agentka została skierowana na Węgry z zadaniem podjęcia pracy konspiracyjnej, którą wykonywała wspólnie z Andrzejem Kowerskim (pseudonim Andrew Kennedy) – przyjacielem jeszcze sprzed wojny (zm. 1988). Z Budapesztu, gdzie pracowała jako dziennikarka, trzykrotnie odbyła podróż do okupowanej Polski konspiracyjnym szlakiem przez Słowację jako kurierka tatrzańska. Ponadto oboje zajmowali się m.in. organizowaniem ucieczek internowanych w węgierskich obozach Polaków do dalszej służby w polskich siłach zbrojnych na Zachodzie. Zbierali również informacje wywiadowcze, które m.in. (według źródeł brytyjskich) pomogły Churchillowi w uściśleniu przewidywanego terminu niemieckiej inwazji na ZSRR. W czerwcu 1940 Krystynie udało się odwiedzić w Warszawie matkę, ale nie udało się skłonić jej do ucieczki z okupowanej Polski. Stefania Skarbek/Goldfeder zginęła w warszawskim getcie.
Talent i brawura Skarbkówny dały się dostrzec już w tej pierwszej fazie jej działalności, np. wówczas, gdy przeprowadzała pięciu czeskich oficerów do Jugosławii. Z powodu awarii samochodu, którym jechali, zostali skontrolowani przez niemiecki patrol. Krystyna nie straciła głowy, i ufając fałszywym dokumentom nie tylko nie zdekonspirowała siebie, ani całej grupy, ale namówiła Niemców do przepchnięcia samochodu, który utknął na drodze, przez granicę.
Później Skarbkówna i Kowerski powrócili do Wielkiej Brytanii, gdzie otrzymali normalny status agentów SOE pod dowództwem brytyjskiego oficera Francisa Cammaertsa. Gdy Hitler zaatakował Bałkany w 1941, przeniesieni zostali na Bliski Wschód, gdzie przez półtora roku pracowali dla Brytyjczyków w Kairze.
Sir Douglas Dodds-Parker, brytyjski oficer SOE zaplanował na jej wniosek kolejną jej misję w okupowanej Francji. W lipcu 1944 Krystynę zrzucono na spadochronie jako "Jacqueline Armand" do francuskich partyzantów (franc. maquis) na płaskowyżu Vercors w południowej Francji, gdzie m.in. zorganizowała wykupienie z rąk Gestapo kilku aresztowanych szefów siatki sabotażowo-dywersyjnej "Jockey". Posłużyła się przy tym nieprawdopodobnym wręcz wybiegiem i – kolejny raz – niesłychaną brawurą, oświadczając niemieckiemu lokalnemu dowódcy Gestapo, że jest żoną Cammaertsa i – co więcej – siostrzenicą brytyjskiego generała Montgomery'ego, i że za uwolnienie aresztowanych gwarantuje gestapowcowi życie po wkroczeniu aliantów. Mimo polskiego akcentu Skarbkówny Niemiec uwierzył w jej rodzinne koligacje, uwolnił pojmanych, a nawet dał pistolet i samochód, którym przejechali na drugą stronę frontu, do aliantów.
W końcu sierpnia 1944 roku, gdy w Warszawie trwało powstanie, Krystyna dotarła do Londynu. Wielokrotnie składała prośby o przerzut do Polski, ale zawsze spotykała się z odmową. Pod koniec roku, kiedy do Polski miała udać się brytyjska Misja Wojskowa, uzyskała wreszcie zezwolenie, ale w ostatniej chwili Churchill odwołał wszystkie loty do Polski.
Została zdemobilizowana w kwietniu 1945 w Kairze. Ponieważ nie posiadała obywatelstwa brytyjskiego, została potraktowana bardzo formalnie, otrzymując odprawę w wysokości zaledwie 100 funtów. Osobiste podziękowanie Churchilla, który nazywał ją "swoją ulubioną wywiadowczynią", nie osłodziły goryczy złego potraktowania.
Krystyna (rozwiodła się z Giżyckim w polskim konsulacie w Berlinie 1 sierpnia 1946 r.) mimo swoich zasług i licznych odznaczeń miała trudności ze zdobyciem środków utrzymania. Chciała osiedlić się w Kenii, ale i to jej się nie udało. Pracowała jako pokojówka w hotelu, telefonistka, sprzedawczyni w londyńskim domu towarowym Harrods i wreszcie jako stewardessa na statkach pasażerskich "Rauhine" i "Winchester Castle" na linii Anglia-Afryka Południowa.
W tym okresie poznała zdemobilizowanego z Navy Intelligece Division (NID) Iana Fleminga, z którym miała trwający blisko rok romans. Wywarła na Angliku takie wrażenie, że ten prawdopodobnie wzorował się na niej tworząc postać Vesper Lynd do swej pierwszej powieści o Jamesie Bondzie – Casino Royale. Na statku "Rahuine" poznała stewarda, Dennisa Muldowney'a, swojego późniejszego mordercę, na drugim – pasażerkę, którą się zajmowała, Madeleine Masson, swą przyszłą biografkę ("Christine: A Search for Christine Granville"). 15 czerwca 1952, w czasie pobytu na lądzie, w podlondyńskim hotelu "Shelbourne" w Kensington prowadzonym przez Polaków pp. Hryniewiczów, obłędnie w niej zakochany Muldowney pchnął ją nożem za odrzucenie oświadczyn. Zmarła w szpitalu po dwóch dniach, a zabójca został schwytany i skazany na śmierć. Po aresztowaniu poprosił policję o szybką śmierć, "by mogli się połączyć w zaświatach". Muldowney został powieszony wyjątkowo szybko, co budzi pewne wątpliwości[3]. Napad wydarzył się niemal w przeddzień jej wyjazdu do Bonn do Kowerskiego, kiedy zdecydowała się porzucić dotychczasowe zajęcia i otoczenie, zwłaszcza po tym, kiedy już kilkakrotnie odrzucała, nawet z pomocą policji, umizgi Muldowney'a.
Otrzymała liczne odznaczenia, m.in. Order of the British Empire, Medal Jerzego, francuskie odznaczenie za Résistance (Ruch Oporu) – Croix de Guerre[4]. Kiedyś, zapytana, jakiego odznaczenia najbardziej by pragnęła, odpowiedziała, że zwykłego żołnierskiego krzyża. Tego jednak nigdy nie dostała i dostać nie mogła, bo otrzymywali go tylko żołnierze polegli w walce, a nie za zasługi konspiracyjne i wywiadowcze. "Christine miała więcej wstążek z odznaczeniami niż generał. Cechowała ją jakaś niezwykła magia, która odróżniała ją od innych osób (...). Jej osobowość wydzielała jakąś magnetyczną siłę. Jest bardzo ważne, by zachować jej pamięć (...), była żywym ucieleśnieniem odwagi" – napisał "The Guardian" o Krystynie Skarbek.
Z Kowerskim (w czasie wojny dosłużył się stopnia majora armii brytyjskiej), który był jej towarzyszem życia od czasów węgierskich, Krystyna nigdy nie wzięła ślubu. Po jej tragicznej śmierci w 1952 przechowywał on wszystkie pamiątki, medale i odznaczenia Krystyny aż do swojej śmierci (1988), i zgodnie ze swą ostatnią wolą jego prochy zostały złożone na katolickim cmentarzu St. Mary's w Kensal Green (płn.-zach. Londyn) do tego samego grobu, co jej ciało.
