Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Kraje strefy euro
Kraje należące do ERM II
Pozostałe kraje UE
Kraje spoza UE używające euro
Kryteria konwergencji (również kryteria konwergencji nominalnej, kryteria zbieżności, kryteria z Maastricht) - są to wprowadzone przez Traktat o Unii Europejskiej wskaźniki ekonomiczne i zasady, jakie powinno spełniać państwo aspirujące do pełnego uczestnictwa w Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to zatem warunki konieczne do wypełnienia dla państw członkowskich Unii Europejskiej, które dążą do wprowadzenia euro i zobowiązały się nie przeprowadzać jednostronnej euroizacji. Początkowo kryteria te zapisane były w traktacie o Unii Europejskiej[1], jednak w wyniku wejścia w życie traktatu lizbońskiego znalazły się one głównie w artykule 140 traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą)[2] oraz w Protokole nr 13 w sprawie kryteriów konwergencji[3]. W zakresie warunków koniecznych do przyjęcia euro, oprócz niezależności banku centralnego, kraje zobowiązane są wypełnić cztery kryteria: stabilności cen, fiskalne, kursowe i odnoszące się do stóp procentowych[4].
Spis treści |
W odniesieniu do osiągnięcia wysokiego poziomu trwałej zbieżności traktat głosi, że jednym z warunków jest[2]:
| „ |
osiągnięcie wysokiego stopnia stabilności cen; będzie to wynikało ze stopy inflacji zbliżonej do istniejącej w co najwyżej trzech Państwach Członkowskich, które mają najlepsze rezultaty w dziedzinie stabilności cen |
” |
| — Artykuł 140 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej | ||
Jest to jedno z trzech kryteriów o charakterze monetarnym. Konkretne wskaźniki brane pod uwagę zawarte są w artykule 1 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji[3]. Zgodnie z jego treścią poziom inflacji danego państwa w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekraczać 1,5 pkt. procentowego inflacji trzech państw Unii Europejskiej[5] o najbardziej stabilnym poziomie cen. Inflację tę mierzy się wskaźnikiem HICP, nie zaś CPI[4].
Zgodnie z treścią traktatu kolejne kryterium dotyczy sytuacji finansów publicznych danego państwa członkowskiego. W myśl artykułu 2 Protokołu państwo członkowskie nie może być:
| „ |
objęte decyzją Rady zgodnie z artykułem 126 ustęp 6 wspomnianego Traktatu, stwierdzającą istnienie nadmiernego deficytu |
” |
| — Artykuł 2 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji | ||
Państwo członkowskie nie może być zatem objęte procedurą nadmiernego deficytu (EDP), która związana jest z przekroczeniem wskaźników odnoszących się do sektora instytucji rządowych i samorządowych (ang. general government)[6]. Wskaźniki te wynoszą 3% PKB w odniesieniu do deficytu oraz 60% PKB w odniesieniu do zadłużenia, jednak w praktyce przy ocenie uwzględnia się raczej tendencję, nie zaś poziom wartości referencyjnych w jednym określonym momencie. Ponadto uwzględnia się m.in. wyzwania stojące aktualnie przed budżetem danego państwa, jak np. podejmowanie określonych reform[4].
Drugim kryterium o charakterze monetarnym jest kryterium kursu walutowego. Zgodnie z artykułem 3 Protokołu państwa członkowskie zobowiązane są do uczestnictwa w europejskim mechanizmie kursowym przez minimum dwa lata, bez poważnych napięć. Ocena pomyślności pozostawania w mechanizmie wydawana jest przez Europejski Bank Centralny. W okresie przebywania w ERM II zakazana jest samowolna dewaluacja waluty krajowej względem euro. Obecnie maksymalne dopuszczalne pasmo wahań kursowych wynosi +/- 15% odchylenia względem wyznaczonego kursu centralnego[4].
Ostatnim kryterium związanym z polityką monetarną jest kryterium stóp procentowych, ściśle określone w artykule 4 Protokołu[3]. Przy ocenie jego wypełnienia brane są te same trzy państwa, co przy kryterium inflacyjnym. Kryterium głosi, że w ciągu roku przed badaniem średnia nominalna długoterminowa stopa procentowa nie może przekraczać stopy procentowej wspomnianych państw o więcej niż 2 pkt. procentowe. Przy ocenie brane są pod uwagę obligacje skarbowe[4].
Od 1 maja 2004 Polska uczestniczy w UGiW, jednak objęta jest derogacją[7]. Ma zatem podobny status jak większość państw, które przystąpiły do UE wraz z nią, odmienny natomiast od Wielkiej Brytanii i Danii, które uzyskały klauzulę opt-out[8]. Uchylenie derogacji uzależnione jest od wypełnienia kryteriów konwergencji[9]. Bieżące informacje na temat aktualnego stanu ich wypełnienia publikowane są w wydawanym od sierpnia 2009 roku przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro Monitorze konwergencji nominalnej[10]. W listopadzie 2011 roku sytuacja przedstawiała się w sposób następujący[11]:
| Kryterium/Wskaźnik | Opis |
|---|---|
| Inflacja wg HICP (ang. Harmonised Index of Consumer Prices) |
3,8% – o 0,7 pkt. proc. wyższa od wartości referencyjnej równej 3,1% |
| Sytuacja fiskalna | Polska objęta jest procedurą nadmiernego deficytu (ang. excessive deficit procedure, EDP)[12] ze względu na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych (ang. general government) powyżej 3% PKB.
W 2010 deficyt wyniósł 7,8% PKB, a dług publiczny 54,9% PKB. Deficyt w 2011 szacowany jest na 5,6% PKB a dług na 56,7% PKB[13]. |
| Kurs walutowy | Polska nie uczestniczy w mechanizmie ERM II |
| Średnia długoterminowa stopa procentowa w ostatnich 12 miesiącach | 6,0% – o 1,6 pkt. proc. niższa od wartości referencyjnej równej 7,7% |
