Kryzys gospodarczy

Kryzys gospodarczy (także: krach gospodarczy, recesja gospodarcza, załamanie gospodarcze, zapaść gospodarcza, depresja gospodarcza, spowolnienie gospodarcze, ale też: osłabienie gospodarcze, zawirowanie gospodarcze, zachwianie gospodarcze, chaos gospodarczy, katastrofa gospodarcza, itd.) to zjawisko ekonomiczne w gospodarce. Przyczyn kryzysu upatruje się zależnie od wyznawanej szkoły (zwykle albo-albo):

• w czynnikach zewnętrznych, np. przez błędną politykę finansową, politykę gospodarczą, także przez niewydolność systemu finansowego. Jest to podejście charakterystyczne dla szkoły neoliberalnej,
• w samej naturze gospodarki kapitalistycznej (marksizm, keynesizm). Podkreśla się zjawisko cykliczności koniunktury, czy obniżenie popytu na dobra konsumpcyjne wskutek wyzysku (marksizm).

Przeciwieństwem kryzysu gospodarczego jest wzrost gospodarczy.

Objawy kryzysu

W czasie trwania kryzysu następują bankructwa instytucji finansowych i banków, dochodzi do upadłości wielu firm i przedsiębiorstw, w wyniku czego następują zwolnienia grupowe, utrata miejsc pracy i redukcja etatów.

Ogólnie kryzys objawia się nagłym pogorszeniem stanu gospodarki.

Pierwszym sygnałem nadchodzącego kryzysu są spadki indeksów giełdowych lub krach giełdowy przeradzający się w długoterminową bessę. Jeszcze wcześniej można to zauważyć obserwując (monitorując) statystyki dotyczące zawieranych transakcji na kontraktów terminowych (tzw. futures) które pokazują, jakich tendencji należy spodziewać się w niedalekiej przyszłości.

Objawami kryzysu są:

• galopująca inflacja przeradzająca się w hiperinflację
• spadek produkcji
• spadek płac
• spadek zatrudnienia
• wzrost bezrobocia
• spadek dochodów
• spadek konsumpcji
• spadek PKB
• wzrost deficytu budżetowego
• wzrost deficytu fiskalnego
• wzrost deficytu handlowego
• trend spadkowy w podatkowych dochodach budżetowych państwa
• spadek dynamiki (zwolnienie) tempa wzrostu gospodarczego
• zwalnia też dynamika wzrostu produkcji przemysłowej
• obniża się tempo eksportu, a przedsiębiorstwa zmniejszą nakłady inwestycyjne.

Obecność kryzysu obrazują wskaźniki ekonomiczne, czyli wielkości ekonomiczne charakteryzujące gospodarkę – np. przynajmniej dwa kwartały spadku PKB.

Historyczne przykłady

Największe światowe kryzysy to: Wielki kryzys (1929–1933), kryzys naftowy (1973) oraz kryzys finansowy od 2007.

W Polsce: Wielki kryzys w Polsce (1929–1935).

Zobacz też

• recesja
• krach giełdowy
• model ekonomiczny
• makroekonomia