Tworzenie książki (wyłącz)
 Dodaj tę stronę do książki Pokaż książkę (0 stron) Proponowane strony

Krzysztof Penderecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Krzysztof Penderecki
Krzysztof Penderecki 20080706.jpg
Krzysztof Penderecki w lipcu 2008 roku
Imię i nazwisko Krzysztof Penderecki
Data i miejsce urodzenia 23 listopada 1933
Dębica
Instrument skrzypce, fortepian
Gatunek muzyka klasyczna
Zawód kompozytor, dyrygent, pedagog muzyczny
Aktywność od 1953
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Order Honnoru (Armenia) Komandor Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Zasługi Orderu Zasługi RFN Oficer Orderu Zasługi Republiki Italii (Włochy) Wielki Krzyż "Pro merito Melitensi" (Zakon maltański)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Popiersie Krzysztofa Pendereckiego w Alei Sław na Skwerze Harcerskim w Kielcach

Krzysztof Eugeniusz Penderecki (ur. 23 listopada 1933 w Dębicy) – współczesny polski kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny, przedstawiciel tzw. polskiej szkoły kompozytorskiej w latach sześćdziesiątych. Były rektor, do dnia dzisiejszego profesor Akademii Muzycznej w Krakowie. Doctor honoris causa m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Yale, Uniwersytetu Warszawskiego[1], Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie[2] oraz Akademii Muzycznej w Krakowie. Członek Polskiej Akademii Umiejętności[3]. Honorowy obywatel Bydgoszczy[4]. Od 1978 r. członek Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK). Kawaler Orderu Orła Białego.

Mąż Elżbiety Pendereckiej,

Spis treści

[edytuj] Życiorys

Wychował się w rodzinie o ormiańskich korzeniach[5] i wysokiej tradycji muzycznej (muzykami byli m.in. jego dziadek – dyrektor banku – oraz ojciec – adwokat). Początkowo uczył się grać na fortepianie następnie na skrzypcach. Pobierał też lekcje kompozycji u Franciszka Skołyszewskiego. Penderecki zaczął pisać swoje pierwsze kompozycje w wieku 8 lat (brak nut z etiudami skrzypcowymi spowodowany wojną zmusił kompozytora oraz jego nauczyciela do samodzielnego pisania ćwiczeń które potem grał). Następnie w latach 1955 – 1958 studiował kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie Akademia Muzyczna) w Krakowie w klasie Artura Malawskiego. W 1959 za kompozycję Strofy, Emanacje oraz Psalmy Dawida zdobył trzy pierwsze nagrody w konkursie Związku Kompozytorów Polskich.

Międzynarodowy rozgłos przyniosły mu utwory o bardzo oryginalnej kolorystyce dźwiękowej, często wykorzystujące niekonwencjonalne techniki artykulacji (np. stukanie w deko instrumentów smyczkowych). Taka technika kompozytorska otrzymała miano sonoryzmu, a reprezentują ją m.in. utwory takie jak Ofiarom Hiroszimy — tren, Polymorphia, De natura sonoris. W tym stylu skomponowana jest również Pasja wg św. Łukasza, chociaż w utworze tym kontrastem wobec awangardowo skomponowanych, dramatycznych scen są epizody medytacyjne, nawiązujące do tradycyjnej melodii i harmonii.

22 lipca 1968 otrzymał nagrodę państwową I stopnia[6]. Niedługo po Pasji wg św. Łukasza powstało pierwsze dzieło operowe kompozytora Diabły z Loudun którego prawykonanie odbyło się 20 czerwca 1969 roku w Operze Hamburskiej w reż. Konrada Swinarskiego.

Kompozytor w niebanalny sposób realizował postulaty ówczesnej awangardy (jej zakończeniem w twórczości kompozytora była I Symfonia na orkiestrę). Jednym z nich był "aleatoryzm niezamierzony", polegający na niedokładnym zapisywaniu partytur. Wprawdzie ogromnie utrudniało to wykonania i z powodu protestów wykonawców w późniejszych wydaniach kompozytor zezwalał na zapisywanie nut w konwencjonalny, precyzyjny sposób (uzmysławia to pierwsze i późniejsze wydania Pasji wg św. Łukasza), lecz sama koncepcja stanowiła wyraźne usprawnienie procesu zapisywania złożonych partytur na ogromne obsady wokalno-instrumentalne i pozwalała szybciej realizować kolejne zamówienia.

U progu lat 70. XX w. kompozytor porzucił technikę sonorystyczną, coraz częściej komponował tonalnie, orkiestrując w stylu niemieckiej muzyki symfonicznej z końca XIX stulecia (Symfonia wigilijna). Zarzucano mu więc, że "zdradził awangardę", ale ten styl znalazł aprobatę szerokiej publiczności. W Polsce specjalne zainteresowanie budziły w latach osiemdziesiątych utwory nawiązujące do wydarzeń politycznych, np. Polskie Requiem, jeden z utworów zaliczanych do tzw. socrealizmu liturgicznego.

Od 1973 Penderecki zajmuje się także dyrygenturą prowadząc polskie oraz światowe zespoły symfoniczne wykonujące m.in. utwory Beethovena, Schuberta, Mendelssohna, Szostakowicza oraz samego kompozytora.

W 1996 roku Krzysztof Penderecki skomponował Siedem bram Jerozolimy na zamówienie miasta Jerozolimy z okazji jubileuszu 3000 lat Świętego Miasta; prawykonanie miało miejsce w Jerozolimie 9 stycznia 1997 roku, a pierwsze wykonanie w Polsce odbyło się w Warszawie 14 marca 1997 roku.

Kompozytor w oryginalny sposób konstruuje swoje wieloczęściowe utwory. Najpierw powstaje jedna lub kilka części, następnie dopisywane są do nich następne. Tym sposobem każdy utwór może być wielokrotnie prezentowany w wersji premierowej, co ma niebagatelne znaczenie w praktyce koncertowej. Najdłużej powstawało w ten sposób Polskie Requiem, a obecnie w trakcie przedłużania jest VIII Symfonia, której początkowa wersja zamówiona została na otwarcie Filharmonii w Luksemburgu i tam wykonana w 2005 roku.

Skłonność do usprawniania procesu twórczego, której pierwszym przejawem był aleatoryzm niezamierzony skłoniła Pendereckiego do przeniesienia do muzyki tradycję znanej w przeszłości w środowisku malarzy, a polegającej na tym, iż mistrz przyjmuje zamówienia i koordynuje pracę, natomiast uczniowie wykonują konkretne zadania, takie jak adaptacja utworu na kolejne obsady, albo rozwinięcie pomysłów naszkicowanych przez mistrza.

Melancholijny charakter wielu epizodów w utworach z ostatnich lat wynika z faktu, iż ulubionym interwałem kompozytora jest seksta mała.

Fragmenty dzieł Krzysztofa Pendereckiego wykorzystał Andrzej Wajda w filmie "Katyń"; oprac. ścieżki dźwiękowej przygotował Stanisław Radwan.

[edytuj] Ordery, odznaczenia, nagrody

[edytuj] Dzieła

[edytuj] Utwory sceniczne

[edytuj] Opery

[edytuj] Muzyka instrumentalna

[edytuj] utwory na orkiestrę

[edytuj] utwory na orkiestrę smyczkową

[edytuj] utwory na orkiestrę dętą

[edytuj] utwory na zespół jazzowy

[edytuj] utwory na instrumenty solowe i orkiestrę

[edytuj] muzyka kameralna

[edytuj] muzyka filmowa i wykorzystywana w filmach

[edytuj] Kompozycje na taśmę

[edytuj] Muzyka wokalna

[edytuj] muzyka na chór a cappella

[edytuj] śpiew z akompaniamentem zespołu instrumentalnego lub orkiestry

[edytuj] utwory na chór i orkiestrę

[edytuj] głosy solowe, chór i zespół instrumentalny bądź orkiestra

Przypisy

  1. ↑ Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  2. ↑ Doktorzy honoris causa UMFC
  3. ↑ Polska Akademia Umiejętności - Członkowie PAU
  4. ↑ Penderecki honorowym obywatelem Bydgoszczy. Gazeta.pl, 2009-09-02. [dostęp 2011-12-12].
  5. ↑ Ormianką była Eugenia Szylkiewicz, babka ze strony ojca kompozytora. Źródło: Ciągle myślę o Fedrze – wywiad z Krzysztofem Pendereckim, Rzeczpospolita, dodatek Opera Narodowa we Lwowie, 21 grudnia 2007
  6. ↑ Dziennik Polski, rok XXIV, nr 172 (7599), s. 6.
  7. ↑ M.P. z 2006 r. Nr 2, poz. 20
  8. ↑ Gazeta.pl: Bartoszewski, Hall i Penderecki w kapitule Orderu Orła Białego, 2011-02-28
  9. ↑ M.P. z 1993 r. Nr 66, poz. 585
  10. ↑ Dziennik Polski, rok XXX, nr 175 (9456), s. 2.
  11. ↑ Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 6.
  12. ↑ Warszawa. Wręczono złote medale "Gloria Artis". e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 21 czerwca 2011].
  13. ↑ Penderecki odebrał Nagrodę Viadriny. Gazeta Wyborcza, 8 maja 2012. [dostęp 8 maja 2012].

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Bibliografia

p • d • e
Rektorzy Akademii Muzycznej w Krakowie
Dyrektorzy Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego
Władysław Żeleński (1888–1921) • Wiktor Barabasz (1921–1928) • Michał Julian Piotrowski (1929–1938) • Bolesław Wallek-Walewski (1938–1939)
 Akademia Muzyczna Kraków.JPG
Rektorzy Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej
Zbigniew Drzewiecki (1946–1952) • Stefania Łobaczewska (1952–1955) • Bronisław Rutkowski (1955–1964) • Eugenia Umińska (1964–1966) • Jan Hoffman (1966–1969) • Józef Chwedczuk (1969–1972) • Krzysztof Penderecki (od 1972)
Rektorzy Akademii Muzycznej
Krzysztof Penderecki (do 1987) • Krystyna Moszumańska-Nazar (1987–1993) • Marek Stachowski (1993–1999) • Barbara Świątek-Żelazna (1999–2002) • Marek Stachowski (2002–2004) • Stanisław Krawczyński (od 2005)
p • d • e
Kierownicy Katedry Kompozycji Akademii Muzycznej w Krakowie
Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna (1945-1978)
Stanisław Wiechowicz (1957–1963) • Bolesław Woytowicz (1963–1965) • Tadeusz Machl (1965–1972) • Krzysztof Penderecki (1972–1974) • Krystyna Moszumańska-Nazar (1974–1975) • Marek Stachowski (od 1975)
 Akademia Muzyczna Kraków.JPG
Akademia Muzyczna (od 1978)
Marek Stachowski (do 2004) • Wojciech Widłak (2005–)
p • d • e
Laureaci Nagrody Wolfa w sztuce
Sztuka

1981 Malarstwo: Marc Chagall, Antoni Tàpies • 1982 Muzyka: Vladimir Horowitz, Olivier Messiaen, Josef Tal • 1983/4 Architektura: Ralph Erskine • 1984/5 Rzeźba: Eduardo Chillida • 1986 Malarstwo: Jasper Johns • 1987 Muzyka: Isaac Stern, Krzysztof Penderecki • 1988 Architektura: Fumihiko Maki, Giancarlo De Carlo • 1989 Rzeźba: Claes Oldenburg • 1990 Malarstwo: Anselm Kiefer • 1991 Muzyka: Yehudi Menuhin, Luciano Berio • 1992 Architektura: Frank Gehry, Jørn Utzon, Denys Lasdun • 1993 Rzeźba: Bruce Nauman • 1994/5 Malarstwo: Gerhard Richter • 1995/6 Muzyka: Zubin Mehta, György Ligeti • 1996/7 Architektura: Frei Otto, Aldo van Eyck • 1998 Rzeźba: James Turrell • 1999 Malarstwo: nie przyznano • 2000 Muzyka: Pierre Boulez, Riccardo Muti • 2001 Architektura: Álvaro Siza • 2002/3 Malarstwo i Rzeźba: Louise Bourgeois • 2004 Muzyka: Mścisław Rostropowicz, Daniel Barenboim • 2005 Architektura: Jean Nouvel • 2006/7 Malarstwo i Rzeźba: Michelangelo Pistoletto • 2008 Muzyka: Gia Kanczeli, Claudio Abbado • 2010 Architektura:Peter Eisenman, David Chipperfield • 2011 Malarstwo i Rzeźba: Rosemarie Trockel
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Krzysztof_Penderecki&oldid=31420400”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty