Kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej i św. Mikołaja
Książ Wielkopolski (niem. Xions) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie śremskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Książ Wielkopolski. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.
Miasto na pograniczu Kotliny Śremskiej i Wału Żerkowskiego, 15 km na wschód od Śremu. Przez Książ Wielkopolski przebiega droga wojewódzka nr 436 ze Śremu do Klęki
Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 2736 mieszkańców[1].
[edytuj] Demografia
Struktura demograficzna mieszkańców Książa Wielkopolskiego wg danych z 31 grudnia 2008[2]:
| Opis |
Ogółem |
Kobiety |
Mężczyźni |
| jednostka |
osób |
% |
osób |
% |
osób |
% |
| populacja |
2724 |
100 |
1390 |
51,03 |
1334 |
48,97 |
| wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) |
619 |
22,72 |
307 |
11,27 |
312 |
11,45 |
| wiek produkcyjny (18–65 lat) |
1810 |
66,45 |
882 |
32,38 |
928 |
34,07 |
| wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) |
295 |
10,83 |
201 |
7,38 |
94 |
3,45 |
- 1193 – pierwsza wzmianka pochodząca z bulli papieża Celestyna III, wówczas wieś była w posiadaniu benedyktynów z Wrocławia;
- 1273 – Książ wymieniony jako siedziba kasztelanii (do 1452);
- 1298 – pierwsza wzmianka o kościele parafialnym;
- 1339 – osada własnością szlachecką, należała kolejno do: Księskich, Pogorzelskich, Trąmpczyńskich, Zakrzewskich i Budziszewskich;
- przed 1416 (być może 1398 lub 1407) – otrzymanie praw miejskich;
- XVIII wiek – napływ ludności niemieckiej;
- 1749 – budowa kościoła ewangelickiego;
- 1793 – w wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej Książ wszedł w skład Królestwa Prus;
- 1807-1815 – przynależność do Księstwa Warszawskiego;
- 1815 – Książ ponownie w granicach Królestwa Prus;
- 1848, 29 kwietnia – bitwa pod Książem, klęska powstańców polskich z przeważającymi liczebnie wojskami pruskimi; pacyfikacja i zniszczenie części miasta przez oddziały pruskie;
- 1849, 29 kwietnia – nabożeństwo w 1. rocznicę bitwy za poległych powstańców oraz zabitych mieszkańców miasta, pochowanych w 3 mogiłach (obecnie pozostały tylko 2); zapoczątkowanie corocznych obchodów rocznicy bitwy, odbywających się do dziś;
- 1858 – pobyt we Włościejewkach Władysława Syrokomli inspiracją do napisania wiersza „Na mogile poległych w Książu”;
- 1872 – 49% mieszkańców miasta stanowią katolicy, 33% ewangelicy, 18% żydzi;
- 1906 – budowa linii kolejowej Śrem-Mieszków (Jarocin) ze stacją w Książu;
- 1919 – powrót do granic Polski; część ludności niemieckojęzycznej emigruje do Niemiec, udział ludności żydowskiej spada do 1,5%;
- 1920 – wydanie powieści Stach Wichura Macieja Wierzbińskiego, opowiadającej o bitwie pod Książem w 1848;
- 1939, 8 września – przejęcie władzy przez Niemców;
- 1939, 20 października – publiczna egzekucja 17 osób z Książa i okolic wykonywana przez Niemców;
- 1940 – zmiana nazwy miasta na Tiefenbach, a w 1943 r. na Schonz; wysiedlenie części ludności do Generalnego Gubernatorstwa;
- 1945, 23 stycznia – zajęcie miasta przez wojska radzieckie;
- 1999, 5 marca – uchwałą Nr V/45/99 Rady Miejskiej w Książu Wlkp. powstało gimnazjum
- 2005 – zamknięcie połączeń kolejowych przez Książ[3]
[edytuj] Architektura
Zabytkami miasta prawnie chronionymi są[4]:
- Kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej i św. Mikołaja – barokowy, z 1755, rozbudowany w latach 1948-1950. Wieżę dobudowano w 1981. Obecna trójnawowa świątynia z transeptem nawiązuje do pierwotnej formy Do wyposażenia kościoła należy obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z połowy XVII wieku oraz chrzcielnica. W ołtarzu głównym znajduje się tryptyk z 1954 przedstawiającego w centrum figurę św. Mikołaja, a w skrzydłach sceny z życia świętego. Na jednym z filarów umieszczona jest tablica upamiętniająca poległych pod Książem w 1848. Sufit nawy pokryty jest plafonami: Matki Boskiej Wniebowziętej, Agnus Dei, Adoracja Ducha Świętego. Najstarszymi zabytkami kościoła są dwa dzwony z 1468 i 1509. Przed kościołem znajduje się figura św. Wawrzyńca z końca XIX wieku oraz plebania z 1847, rozbudowana w 1983[5].
- Kościół św. Antoniego – z 1914 z neobarokową wieżą i zegarem, do końca II wojny światowej był zborem ewangelickim[3].
[edytuj] Inne obiekty
Innymi obiektami architektonicznymi o znaczeniu historycznym dla Książa Wielkopolskiego są[5]:
- Plac Kosynierów – pełni funkcję rynku w mieście o wymiarach 90 × 80 m. Pierzeje stanowią kamienice mieszczańskie z przełomu XIX i XX wieku. Na rynku wznosił się ratusz, który uległ pożarowi w 1848. W centrum znajduje się pomnik – obelisk z 1945 upamiętniający pomordowanych w masowej egzekucji w 1939.
- Tablica poświęcona mjr. Florianowi Dąbrowskiemu z 1935 na ścianie budynku.
- Park z mogiłami w postaci kopców, w których pochowano powstańców z 1848. W centrum znajduje się Pomnik Kosynierów z 1948, projektu Kazimierza Bieńkowskiego oraz dwa inne pomniki wystawione w 150 i 160 rocznicę bitwy oraz Dąb Pamięci posadzony w 2008.
- Budynki folwarku z 1773.
- Pomniki poległych w 1848, żołnierzy pruskich oraz powstańców wielkopolskich i pomordowanych przez Niemców w 1939 na cmentarzu założonym w połowie XIX wieku.
- Dawna synagoga, która po 1945 została przebudowana na budynek straży pożarnej.
[edytuj] Kultura i edukacja
W mieście funkcjonuje Centrum Kultury oraz Izba Regionalna znajdująca się w budynku Ochotniczej Straży Pożarnej. Centrum zajmuje się rozwijaniem życia kulturalnego wśród mieszkańców miasta. Wydarzeniem w kalendarzu imprez są Obchody Wiosny Ludów odbywające się w kwietniu, które stanowią upamiętnienie bitwy i mieszkańców miasta biorących udział w walkach podczas Wiosny Ludów w 1848, organizowane są m.in. rajdy rowerowe śladami wydarzeń z tamtego okresu[6].
W Książu znajduje się Szkoła Podstawowa im. Wiosny Ludów oraz Gimnazjum i Przedszkole.
[edytuj] Komunikacja
Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 436, która łączy się z drogą krajową nr 11 w Klęce.
Przy wjeździe do Książa od strony Śremu znajduje się przystanek PKS, autobusami można pojechać do m.in. Błażejewa, Chwałkowa Kościelnego, Jarocina, Poznania i Śremu.
W Książu Wielkopolskim znajdują się również skrzyżowania z drogami powiatowymi[7]:
Panorama Placu Kosynierów w centrum miasta
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 106. ISSN 1734-6118.
- ↑ Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ 3,0 3,1 Książ Wielkopolski. W: Zbigniew Szmidt: Atrakcje turystyczne ziemi śremskiej. Śrem: Śremski Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości, 2001, s. 33-34. ISBN 83-910942-7-8.
- ↑ Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków: Rejestr zabytków KOBiDZ w województwie wielkopolskim (pol.). [dostęp 7 marca 2009].
- ↑ 5,0 5,1 Zbigniew Szmidt: Powiat Śremski, przewodnik turystyczny. Śrem: Unia Gospodarcza Regionu Śremskiego - ŚOWMP, 2010, s. 25-29.
- ↑ Informacje praktyczne. W: Zbigniew Szmidt: Atrakcje turystyczne ziemi śremskiej. Śrem: Śremski Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości, 2001, s. 48-50. ISBN 83-910942-7-8.
- ↑ Powiatowy Zarząd Dróg w Śremie: Wykaz dróg powiatowych. [dostęp 6 lipca 2009].
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Książ Wielkopolski w Wikisłowniku
