Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Księga Nahuma – jedna z ksiąg Biblii znajdująca się wśród ksiąg prorockich Starego Testamentu. W kanonie hebrajskim stanowiła siódmą w zbiorze Dwunastu Proroków Mniejszych. Jedna z najkrótszych ksiąg biblijnych.
Księga pochodzi z połowy VII w. p.n.e. i ma formę poematu. Jest wyrocznią przeciw potężnej Asyrii, zapowiadającą upadek ówczesnej stolicy tego państwa – Niniwy.
Spis treści |
Autora i temat księgi podaje jej pierwszy werset:
Jest to jedyna informacja o Nahumie w całej Biblii hebrajskiej. Do proroctw Nahuma odwołuje się deuterokanoniczna Księga Tobiasza (Tb 14,4)[2], co jednak nie pozwala na dodatkową identyfikację tej osoby.
Imię Nahum (hebr. נַחוּם) oznacza "Jahwe pociesza" i streszcza w pewnym stopniu treść całej księgi. Nahum mógł być głównym prorokiem w świątyni jerozolimskiej[3].
Elkosz, rodzinna miejscowość proroka, nie została zidentyfikowana. Istnieje przypuszczenie, że należy ją utożsamiać z Alkusz, wioską odległą o 30 km od Mosulu, gdzie znajdują się ruiny Niniwy. Ta lokalizacja wskazywałaby też na pochodzenie Nahuma spośród Izraelitów przesiedlonych do Asyrii w 722 po upadku Królestwa Północnego. W Mosulu pokazywany jest też, od czasów średniowiecza, rzekomy grób proroka Nahuma[4].
Inna tradycja, którą potwierdzał Pseudo-Epifaniusz (De vitis prophetar) mówiła o lokalizacji w Judzie[5][6].
Św. Hieronim w swoim komentarzu do księgi (Prolog. Comment in Nah.) przytaczał tradycję, zgodnie z którą Elkosz znajdowało się w Galilei i odpowiadało późniejszej wiosce El-kauuzach[5][6].
Datami granicznymi dla powstania Księgi Nahuma są 663 i 612 p.n.e. W 663 Asyryjczycy zdobyli stolicę Egiptu, Teby (hebr. No-Amon), do czego nawiązuje werset 3,8. W roku 612 została zdobyta Niniwa, co zostało zapowiedziane w księdze.
Tłem Księgi Nahuma są prześladowania asyryjskie po upadku Królestwa Izraela, które nastąpiło w 722 p.n.e. Autor był zapewne świadkiem okrucieństwa i krzywd wyrządzonych jego rodakom przez Asyryjczyków. Księga odzwierciedla pragnienie odwetu wobec wrogiego narodu[7].
Najczęściej przyjmuje się, że księga została napisana w okresie poprzedzającym upadek Niniwy, po śmierci Aszurbanipala w 626, kiedy Asyria, ulegając najazdom Medów, zaczęła się chylić ku upadkowi[5]. Autor nie nawiązuje jednak do reformy religijnej króla Jozjasza, która nastąpiła w tym samym czasie[8].
Możliwa jest też wcześniejsza data powstania. Księga mogła m.in. pełnić rolę w nawróceniu króla Manassesa w latach 652–648, o którym wspominają Księgi Kronik[3]. A.S. van der Wounde twierdzi, że Nahum napisał swoje proroctwo w latach 660–630 przebywając na wygnaniu w Niniwie, co uzasadnia obecność słów zapożyczonych z asyryjskiego, sugestywnym opisem Niniwy i brakiem zainteresowania Jerozolimą[9]. Również W. H. Schmidt sugeruje, że w okresie powstania księgi Asyria znajdowała się jeszcze u szczytu świetności, a prorok dopiero tęsknie wyglądał jej zniszczenia, datuje ją więc na ok. 650 p.n.e.[10]
Alfred Läpple sugeruje, że na księgę mogły początkowo składać się poszczególne wypowiedzi, które po niewoli babilońskiej ułożono w spójną redakcję. Jednak księga mogła istnieć w obecnej postaci już od początku[4].
Pisarze starożytni, tacy jak św. Hieronim, przypuszczali, że No-Amon w wersecie 3,8 oznacza nie Teby, ale cały Egipt albo Aleksandrię. Dlatego też w Wulgacie w 3,8 zamiast No-Amon jest Alexandria populorum. Ponieważ o dacie zburzenia Aleksandrii czy całości Egiptu niewiele wiedziano, różne były domysły co do czasu życia Nahuma i powstania księgi. Józef Flawiusz przypuszczał, że księga powstała za panowania króla Jotama (połowa VIII w. p.n.e.). Jerzy Syncellus przenosił jej powstanie na czasy Jozjasza (VII w.). Na późniejszy okres – po zburzeniu Jerozolimy (586 p.n.e.) – datował księgę Eutychiusz[6].
Tradycja żydowska czyniła Nahuma współczesnym królowi Manassesowi[6].
Księga wykorzystuje wiele form: poemat akrostychiczny (1,2-8), lamentację żałobną (3,1-7), a także szyderczą pieśń (3,8-19). Opis burzonej Niniwy pełen jest dynamiki i dramatyzmu, obfituje w poetyckie obrazy (sadzawka, jaskinia lwów, nierządnica, drzewa figowe, szarańcza). Stosowane też są gry słów oraz efekty dźwiękowe, np. hebrajskie brzmienie 2,8 oddaje lament i zawodzenie niewolnic.
Komentatorzy podkreślają poetycką biegłość autora księgi Nahuma. Lorenz Dürr nazwał go mistrzem języka i mężem wielkiej pasji[4]. Komentarz Biblii Tysiąclecia zestawia jego dzieło z poetyckimi utworami Izajasza[8]. Według Encyklopedii Biblijnej, żadna inna księga w zbiorze ksiąg prorockich Starego Testamentu nie dorównuje Księdze Nahuma w sile wyrazu.
Księga składa się z trzech rozdziałów i czterdziestu siedmiu wersetów. Dzieli się na dwie części:
Księgę otwiera poemat – hymn o strukturze akrostychu (1,1-11), którego pochodzenie od Nahuma jest podawane w wątpliwość[10]. Podobnie jak w psalmach alfabetycznych kolejne wiersze zaczynają się od kolejnej litery alfabetu hebrajskiego. Utwór obejmuje połowę alfabetu hebrajskiego i uznawany jest na ogół za niezależny od pozostałej treści księgi. Hymn wysławia Boga – jako mściciela i wojownika, przychodzącego na Ziemię (teofania), aby osądzić i ukarać swoich nieprzyjaciół, a jednocześnie ocalić tych, którzy szukają u niego ocalenia. Hymn podkreśla zarówno sprawiedliwość, jak i cierpliwość Boga. Nikt nie może wytrzymać żaru jego gniewu (wiersz 6) i bezcelowe są działania skierowane przeciw niemu (wiersz 9).
Dalej następują wyrocznie przeciw narodowi ciemiężącemu Judę, przy czym Asyria nie jest wymieniana bezpośrednio[8]. Bóg jednocześnie przyznaje, że Juda przeżywała ucisk i upokorzenie ze strony Asyryjczyków i obiecuje, że nie będzie już w ten sposób doświadczał swojego narodu. W ostatnim wersecie pierwszego rozdziału (1,14) Bóg ogłasza wyrok na Niniwę.
Drugi i trzeci rozdział zajmuje poemat o zburzeniu Niniwy. Rozpoczyna go obraz radosnej wieści dla Judy, a jednocześnie ironiczny apel do mieszkańców Niniwy, aby przygotowali się do obrony. Autor następnie przedstawia w plastyczny sposób sceny zagłady miasta i wyraża satysfakcję z okrucieństw, które dotknęły Asyrię – tych samych, których nie szczędziła innym narodom. Niniwa zostaje przedstawiona jako lew, który gromadził łupy w poczuciu bezpieczeństwa, został jednak powstrzymany przez Boga, który pożera młode asyryjskie lwy.
W trzecim rozdziale przedstawiona zostaje krwawa kara i masakra mieszkańców miasta. Niniwa zostaje porównana do nierządnicy, która uwodziła inne narody bogactwami i wdziękiem, a teraz zostanie pohańbiona i ogołocona ze wszystkiego. Jej losy porównywane są do upadku Teb, stolicy Egiptu, które zdobył w 664 król Asyrii Aszurbanipal. Dalej księga opisuje wyludnienie miasta, choć jego mieszkańcy mieli być liczni jak szarańcza.
Księgę kończy ironiczna lamentacja zapowiadająca rychły upadek Niniwy:
Groźby skierowane przeciw Niniwie wykazują podobieństwo do zapowiedzi sądu nad Izraelem i Jerozolimą występujących u innych proroków. Z tego powodu Joachim Jeremias sugeruje, że groźby Nahuma kierowały się pierwotnie przeciwko Jerozolimie i zostały wtórnie transponowane na Niniwę[10].
Jest to jedna z kilku ksiąg prorockich, w której nie ma wezwania do skruchy. Główne przesłanie księgi skupia się wokół tezy, że Bóg pomści grzechy Niniwy i jednocześnie przyniesie radość ludowi Bożemu. Upadek Niniwy ma być aktem sprawiedliwości Bożej.
Księga Nahuma zestawiana jest z Księgą Jonasza, gdyż obie opowiadają o Niniwie – pierwsza o zagładzie miasta, a druga o jego ocaleniu. Według Encyklopedii Biblijnej, obie te księgi można odczytać jako midraszową refleksję nad tzw. formułą atrybucyjną z Księgi Wyjścia 34,6-7[13], przy czym Księga Jonasza przedstawia Boga jako miłosiernego i litościwego władcę, a Księga Nahuma jako Boga mściwego, zsyłającego kary. Celem tej refleksji miała być reinterpretacja Tory w momencie zagrożenia bezpieczeństwa całego narodu. Inne zestawienie łączy Księgę Nahuma z Księgą Habakuka, które dzielą podobny kontekst – sąd Boga nad nieprzyjaciółmi Izraela[3].
Księga Nahuma zawiera – decydujące dla późniejszej tradycji prorockiej i apokaliptyki – wyznanie, że Bóg może położyć kres każdej potędze ziemskiej. Tak też zapewne była interpretowana w późniejszych czasach[10]. Komentarz do Księgi Nahuma (4 QpNa), znaleziony w czwartej grocie Qumran wykorzystuje jej treść do przedstawienia odłamów judaizmu (m.in. faryzeuszy) rywalizujących z esseńczykami[5]. Podobna tradycja odczytywania tekstu Księgi Nahuma była obecna u Żydów również w średniowieczu (np. u Dawida Kimchi)[14].
W Nowym Testamencie nie ma cytatów z Księgi Nahuma, być może ze względu na jej nacjonalistyczny wydźwięk[14]. Nie była też wykorzystywana w liturgii chrześcijańskiej. Z kolei w pismach patrystycznych należała do najmniej cytowanych ksiąg Starego Testamentu (po Księdze Aggeusza i Księdze Abdiasza)[14].
Nahum krytykowany był za skrajny nacjonalizm i radość z upadku wroga. Jednocześnie nie piętnował (jak czynili to inni prorocy, m.in. współczesny mu Jeremiasz) grzechów własnego narodu. Komentatorzy podkreślają jednak, że celem Nahuma było potwierdzenie, że Bóg pozostaje wierny Judzie i jej nie opuści[9][15]. Św. Hieronim mówił o Nahumie jako pocieszycielu i podkreślał, że sprawiedliwość Boża dosięga wszystkich[14].
Pierwszym dziełem greckim na temat Księgi Nahuma było Expositio Teofilakta (XI w.), które poświęcone było powszechności sprawiedliwości Bożej[14].
Według Encyklopedii Biblijnej, najtrafniej orędzie księgi Nahuma wyraził Marcin Luter:
Kanoniczność księgi Nahuma w zbiorze ksiąg Starego Testamentu nie ulegała nigdy wątpliwości[6].
|
|||||||||||||||||
