Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Ten artykuł od 2010-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Kult maryjny – całokształt form kultu religijnego w jakim chrześcijanie wyrażają swój stosunek do Maryi z Nazaretu. Kult ten charakterystyczny jest dla katolicyzmu oraz prawosławia.
Spis treści |
Najstarszym znanym ośrodkiem kultu maryjnego był Efez w Azji Mniejszej, gdzie też na początku IV wieku zbudowano pierwszą bazylikę poświęconą Matce Boskiej. W 431 roku w bazylice tej trwały również obrady Soboru Efeskiego, na którym oficjalnie zaakceptowano tytułowanie Marii mianem Bogurodzicy, czyli Matki Bożej.
Związki kultu maryjnego z Efezem tłumaczy się tradycją, według której to właśnie w tym mieście zmarła Maria, która miała przybyć do Efezu z apostołem Janem. Część naukowców uważa jednak, iż na pewnym etapie rozwoju chrześcijaństwa, ok. III wieku n.e., pogański kult Wielkiej Matki, Wiecznej Dziewicy i Królowej Niebios w jakiś sposób przerodził się w kult maryjny. Przesłanką za tym miałaby być jedność miejsca, a także np. fakt, że najstarsze hymny na cześć Inanny przypominają późniejsze pieśni adorujące Marię.
Interpretacji takiej zdecydowanie sprzeciwiają się teologowie katoliccy, popiera ją natomiast pewna część teologów i apologetów protestanckich[potrzebne źródło].
Według innych interpretacji[potrzebne źródło], ustalenia efeskiego soboru miały być wynikiem potrzeby wyraźnego określenia różnicy między wierzeniami pogańskimi oraz rozmaitych sekt a wiarą Kościoła chrześcijańskiego i pełniły rolę normatywną wobec już rozwiniętego kultu.
Według niektórych możliwe jest też, że kult maryjny rozwinął się jako chrześcijańska alternatywa dla kultu Wielkiej Matki, mająca wspomóc konwersję pogan.[potrzebne źródło]
Epifaniusz z Salaminy żyjący w IV wieku potępił przejawy nadmiernego kultu maryjnego jako herezję w swoim dziele Panarion. Opisał on w nim sektę, którą sam nazwał kolyrydianami:
Tracja sąsiadowała z Frygią, krainą w której znajdował się Efez. Tak więc dzieło Epifaniusza również wskazuje na rejony Morza Egejskiego i miast starożytnej Grecji jako kolebkę kultu maryjnego. W IV wieku teologowie katoliccy potępili oddawanie czci boskiej Marii, chociaż uznawali ją za wieczną dziewicę. Epifaniusz pisał dalej:
oraz
Epifaniusz uważał charakter takich praktyk za demoniczny i wskazywał, że w istocie niczym nie różnił się on od kultu Królowej Niebios opisanego przez proroka Jeremiasza (roz. 7 i 44).
O jednej z sekt czcicieli Marii wspominał także Leontius Byzantinus - nazywając ich Filomarianitami (Wielbicielami Marii) - oraz Jan z Damaszku, którzy, podobnie jak Epifaniusz, potępili taką formę kultu maryjnego[4].
W teologii katolickiej kultem Maryi zajmuje się dział zwany Mariologią. Kult oddawany Maryi jest w katolicyzmie szczególną odmianą kultu świętych. Maria z Nazaretu jest uznawana za Matkę Boga w rozumieniu matki Jezusa Chrystusa (Theotokos), wierzy się, że z tego względu może szczególnie skutecznie służyć wiernym swoim wstawiennictwem (modlitwą błagalną do Boga w intencjach, w których prosi się ją o wsparcie).
Objawienia maryjne są przez Kościół katolicki badane pod kątem zgodności z Ewangelią; akceptacja danego objawienia oznacza, że wierzący mogą przyjmować przekazywane w nich treści za prawdziwe, treści te nie wchodzą jednak w skład nauczania Kościoła katolickiego i nie muszą być przyjmowane.
Kościoły protestanckie opierając się na zasadzie soli Deo gloria oddają cześć wyłącznie Trójjedynemu Bogu. Dlatego też w protestantyzmie nie istnieje kult świętych, w tym kult maryjny. Odrzuca się także modlitwy za pośrednictwem Marii w myśl zasady solus Christus głoszącej, iż jedynym orędownikiem jest Jezus Chrystus. Osoba Marii darzona jest jednak przez protestantów szczególnym szacunkiem jako Matka Chrystusa. Jej osoba stawiana jest za przykład do naśladowania dla każdego chrześcijanina w byciu posłusznym Bogu.
Obok Fatimy, córki Mahometa, Asiji, żony faraona oraz Chadidży, pierwszej żony Mahometa, Maria z Nazaretu jest jedną z najbardziej szanowanych kobiet w islamie. Maryja jest ucieleśnieniem ideału kobiety muzułmańskiej - posłuszna Bogu, oddana i gotowa Mu wszystko poświęcić, prowadząca pobożne i sprawiedliwe życie, nie pozbawione milczenia, modlitwy i postu.
Do elementów kultu maryjnego należą:
Z kultem maryjnym są ściśle związane sanktuaria maryjne - miejsca, gdzie oddaje się szczególną cześć Maryi. W miejscu takim zazwyczaj buduje się świątynie, w których umieszcza się otaczany szczególną czcią obraz lub figurę Matki Boskiej.
W Polsce kult maryjny był silnie rozwinięty już w średniowieczu, co przez niektórych wiązane jest z pierwotnym u Słowian kultem Mokoszy, znacznie ułatwiającym adaptację kultu Maryi. W 1384 roku do Częstochowy z Rusi książę Władysław Opolczyk sprowadził uznawany za cudowny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, dzięki czemu Jasna Góra stała się celem pielgrzymek. Jan Paweł II podczas wszystkich pielgrzymek do Polski (z wyjątkiem 1995 roku) składał wizyty na Jasnej Górze. Uczynił to także 25 maja 2006 roku podczas pierwszej pielgrzymki do Polski papież Benedykt XVI.
Według ustnej tradycji Górka Klasztorna k. Łobżenicy w woj. wielkopolskim to najstarsze w Polsce Sanktuarium Maryjne, w którym Matka Boska objawiła się pasterzowi w roku 1079[potrzebne źródło]. Dzisiaj miejsce to jest znane z uznawanego za cudowny obrazu Matki Bożej Góreckiej oraz studzienki, w której woda z chwilą ukazania się Maryi nabrała ponoć cudownych właściwości.
W 1234 roku na Podhalu założono Ludźmierz, który dzisiaj jest najstarszą podhalańską parafią. Na początku XV wieku zbudowano tam figurę Madonny z Dzieciątkiem, a ufundował ją węgierski kupiec w podziękowaniu za uratowanie mu życia od utonięcia w bagnie. Koronacji dokonał kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski. Dzisiaj corocznie przybywa do Ludźmierza 50 tysięcy pielgrzymów[potrzebne źródło]. Ludźmierz odwiedził w 1997 roku Jan Paweł II.
Z XIII w. pochodzi najstarszy zachowany wizerunek Matki Boskiej na ziemiach Polski, i jeden z pięciu najstarszych w Europie w Bazylice Mniejszej pw. Wniebowzięcia NMP w Krzeszowie na Dolnym Śląsku[5].
Kolejnym polskim sanktuarium jest Kalwaria Zebrzydowska. Do Kalwarii Zebrzydowskiej ludzie pielgrzymują już od XVII w. Nawet w czasach zaborów kult maryjny nie zniknął; został tylko pozbawiony głównych części obrzędów. Po 1946 roku obrzęd ponownie się rozszerzył. Również Jan Paweł II odwiedził Kalwarię Zebrzydowską - miało to miejsce w 1979 roku.
Innym polskim sanktuarium maryjnym są Staniątki pod Krakowem. Posiada ono obraz Matki Boskiej Płaczącej, który odtwarza wizerunek Matki Boskiej Bolesnej z Krakowa. Sanktuarium staniąteckie odwiedziło wielu polskich królów, w Staniątkach, jak mówi jego żywot, przebywał nawet święty Wojciech[potrzebne źródło].
Największym polskim kościołem, zaliczającym się również do największych w Europie (7 miejsce) i na świecie (11)[6], jest Bazylika w Licheniu Starym - Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski. Wybudowano ją na przełomie XX i XXI wieku, a samo sanktuarium ma swoje początki w objawieniach, jakie miały ponoć miejsce w Licheniu i okolicach w wieku XIX.
