Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyKultura ceramiki wielowałeczkowej – kultura archeologiczna wczesnej epoki brązu. Jej nazwa pochodzi od nalepianych na naczynia wałków-listewek.
Spis treści |
Kultura ta ukształtowała się w wyniku presji jakie wywierała kultura Sintašta-Arkaim na obszary europejskiego lasostepu znajdujące się dotąd w środowisku kultury grobów katakumbowych. W wyniku owej presji wykształciła się warstwa arystokracji plemiennej, używającej lekkich wozów o zaprzęgu konnym.
Kultura ceramiki wielowałeczkowej przypada według lat kalibrowanych na okres 2100/2000–1750 p.n.e. Zajmowała ona tereny leśno-stepowe położone pomiędzy Donem a Prutem. Najwięcej stanowisk odkryto jednak na obszarze środkowego i dolnego dorzecza Dniepru, a także na Półwyspie Kerczeńskim. Znane jest także pojedyncze odkrycie grobu ciałopalnego wyposażonego w naczynie charakterystyczne dla omawianej jednostki taksonomicznej w południowo-wschodniej Białorusi.
Gospodarka początkowo była oparta na hodowli w typie pasterskim, jednak z czasem coraz większego znaczenia nabierało rolnictwo, a ponadto rozwinięte było także rybołówstwo. Wśród hodowanych zwierząt najwięcej było bydła rogatego, następnie owiec lub kóz, mniej zaś świń. Dużą rolę odgrywały również konie, których używano w zaprzęgach, a także do jazdy wierzchem. Na stanowiskach archeologicznych tej kultury znajdowano również sporo kości psów.
Kultura ceramiki wielowałeczkowej znana jest głównie z osiedli. Charakterystyczne są wschodnie typy budownictwa, a bardzo duży wpływ na nie miała kultura Sintašta-Arkaim. Osady tej kultury były wykorzystywane przez stosunkowo krótki czas, chociaż w późniejszym okresie nastąpiła stabilizacja osadnictwa. Silnie umocnione grody obronne-twierdze odkryte zostały na stanowiskach w miejscowościach Livencovka i Karatajevo. W budownictwie występują jamy ziemiankowe oraz domy naziemne ze ścianami wylepionymi gliną.
Cmentarzyska kultury ceramiki wielowałeczkowej są rzadsze od osiedli. Wśród pochówków dominowały kurhany. Najczęściej wkopywano się w starsze, istniejące już kopce. Pod koniec trwania omawianej jednostki zaczęły pojawiać się także groby płaskie. Zmarłych chowano w pozycji skurczonej, zazwyczaj z ubogim wyposażeniem. W niektórych grobach występuje ochra.
Ceramika tej kultury charakteryzuje się występowaniem będących dla niej eponimem wielu równoległych poziomych wałków-listewek. Ponadto występował także ornament geometryczny oraz dołki palcowe na wałkach. Wyraźnie podkreślona była tektonika naczyń, których poszczególne części były często tworzone osobno. Charakterystyczna jest także domieszka piasku, kwarcu i muszli.
W odlewnictwie i metalurgii charakterystyczna była typowa dla tych obszarów zależność od ośrodków północnokaukaskich. Rozwinięta była wytwórczość kamienna i krzemienna. W skład inwentarza stanowisk kultury ceramiki wielowałeczkowej wpisane są kamienne topory, krzemienne noże, skrobacze, ostrza sztyletów, groty strzał i zbrojniki do sierpów. Spotyka się także wyroby z kości i rogu, wśród nich typowe kościane pobocznice.
W XVIII wieku p.n.e. nastąpiła presja ugrupowań ze strefy uralsko-wołżańskiej, co doprowadziło do załamania się ośrodków północnokaukaskich i zepchnięcia w kierunku zachodnim ludności kultury ceramiki wielowałeczkowej, a to spowodowało jej kres. Nadejście nowej ludności nie było procesem pokojowym, o czym świadczą pozostałości tysięcy krzemiennych grocików w murach osad obronnych omawianej kultury. Na obszarach dotąd przez nią zajmowanych pojawiła się kultura grobów zrębowych.
