Kwas walproinowy

Kwas walproinowy
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) kwas 2-propylopentanowy
Inne nazwy i oznaczenia kwas 2-propylowalerianowy
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C8H16O2
Inne wzory	(CH3CH2CH2)2CHCO2H
Masa molowa	144,21 g/mol
SMILES CCCC(CCC)C(=O)O
Identyfikacja
Numer CAS	99-66-1
PubChem	3121
DrugBank	APRD00256
Niebezpieczeństwa Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia Szkodliwy (Xn) Zwroty R R22, R36/37/38 Zwroty S S26 Numer RTECS YV7875000
Podobne związki
Podobne związki	kwas walerianowy, izoleucyna
Klasyfikacja
ATC	N03 AG01
Farmakokinetyka Okres półtrwania 6–20 godzin Wiązanie z białkami osocza i tkanek 90%
Uwagi terapeutyczne Drogi podawania doustnie, dożylnie Objętość dystrybucji 0,1–0,4 l/kg

Kwas walproinowy (kwas 2-propylowalerianowy, ATC N 03 AG 01) – organiczny związek chemiczny z grupy kwasów karboksylowych, lek o właściwościach przeciwdrgawkowych. Jest związkiem, z którego wywodzi się szereg leków zwanych walproinianami, stosowanych w leczeniu padaczki i choroby afektywnej dwubiegunowej:

• amid kwasu walproinowego
• sól sodowa kwasu walproinowego
• sól wapniowa kwasu walproinowego
• sól magnezowa kwasu walproinowego

Budowa

Wzór sumaryczny C₈H₁₆O₂ Jest to alifatyczny, nasycony kwas monokarboksylowy, będący pochodną kwasu walerianowego (pentanowego), który został podstawiony grupą propylową (propylem) w pozycji 2.

Mechanizm działania

Działanie kwasu walproinowego jest złożone i nie do końca poznane. Wiadomo, że powoduje wzrost stężenia GABA przez zahamowanie jego rozkładu (dekarboksylacji) oraz wychwytu zwrotnego. Zwiększa również produkcję GABA przez stymulowanie enzymów niezbędnych do jego biosyntezy. Poza tym modyfikuje przekaźnictwo nerwowe poprzez blokowanie kanałów wapniowych i sodowych w neuronie. W ten sposób zmniejsza się pobudliwość komórek nerwowych i zahamowanie jest ich nadmierne pobudzenie.

Farmakodynamika i farmakokinetyka

Szybko wchłania się po podaniu doustnym. Maksymalne stężenie w surowicy krwi osiąga po 1-4 godzinach od podania. Pokarm zwalnia wchłanianie. Niektóre metabolity posiadają właściwości przeciwdrgawkowe.

• Dawka dobowa: 1,0-1,5 g
• Stężenie terapeutyczne: 50-100 μg/ml
• Wiązanie z białkami osocza: 90%
• Objętość dystrybucji: 0,1-0,4 l/kg
• Okres półtrwania: 6-20 godzin
• Stan stacjonarny: 2-4 dni

Wskazania

Głównie w leczeniu różnych postaci padaczki. Lek z wyboru w leczeniu padaczki uogólnionej idiopatycznej.

• padaczka z napadami grand mal
• napady nieświadomości
• młodzieńcza padaczka miokloniczna

Pochodne kwasu walproinowego, zwłaszcza amid tego kwasu znajdują również dość duże zastosowanie w psychiatrii jako leki o działaniu normotymicznym. Stosowane w leczeniu zaburzeniach afektywnych, pomocniczo w borderline, charakteropatiach i innych schorzeniach.

Dawkowanie

Dawkowanie leku powinno być ustalane indywidualnie (najlepiej pod kontrolą stężenia leku we krwi). Należy wziąć pod uwagę wiek, masę ciała i wskazania kliniczne.

• doustnie, po jedzeniu 600 mg/dobę w dawkach podzielonych – dawki zwiększamy o 200 mg co 3 dni dochodząc do 1-2 g/dobę
• u dzieci modyfikacja dawki w zależności od masy ciała
• dożylnie 10 mg/kg mc. najlepiej we wlewie kroplowym

Działania niepożądane

Niektóre z działań niepożądanych

• dolegliwości ze strony układu pokarmowego
• wzrost masy ciała
• wypadanie owłosienia
• obrzęki
• drżenie rąk i niezborność ruchowa
• trombocytopenia
• uszkodzenie wątroby (działanie hepatotoksyczne)

Interakcje

Kwas walproinowy zwalnia metabolizm fenobarbitalu, zwiększa ryzyko kumulacji i zatrucia. Wypiera z połączeń z białkami fenytoinę przyspieszając dodatkowo jej metabolizm (brak zmian stężenia wolnej frakcji leku).
Nie wpływa na metabolizm doustnych środków antykoncepcyjnych.
Wzmaga działanie leków przeciwdepresyjnych, neuroleptyków, inhibitorów MAO i alkoholu.

Zwiększają stężenie kwasu walproinowego i pochodnych we krwi:

• bupropion
• diazepam
• fluoksetyna
• kwas acetylosalicylowy
• felbamat
• cymetydyna
• erytromycyna

Zmniejszają stężenie kwasu walproinowego i pochodnych we krwi:

• chlorpromazyna
• fenytoina
• haloperidol
• karbamazepina
• meflochina

Stosowanie w okresie ciąży i laktacji

Kategoria D. Udowodniono, że stosowanie kwasu walproinowego i walproinianów w ciąży może doprowadzić do ciężkiego zespołu wad, i opisano go jako płodowy zespół walproinianowy.

Preparaty handlowe

Zawierające kwas walproinowy (Acidum valproicum):

• Convulex kaps. 0,15 g; 0,3 g; 0,5 g; syrop 5%
• Depakine tabl. 0,2 g

Zawierające kwas walproinowy i walproinian sodu (Acidum valproicum et Natrii valproas):

• Depakine Chrono 300, 500 tabl. powl. o przedł.dział. 0,3 g; 0,5 g
• Depakine Chronossphere 100, 250, 500, 750, 1000 granulat o przedłużonym działaniu 0,1 g; 0,25 g; 0,5 g; 0,75 g; 1 g

oraz odpowiedniki

Zawierające walproinian sodu (Natrii valproas):

• Absenor tabl. o mod. uwalnianiu 0,3 g; 0,5 g
• Depakine syrop 5%
• Depakine inj. i.v. 0,4 g / 4 ml
• Valprolek
• Orfiril tabl. dojelitowe 0,15 g; 0,3 g
• Orfiril retard tabl. dojelitowe 0,3 g
• Orfiril long kaps. o przedł. uwalnianiu 0,15 g; 0,3 g
• Orfiril long minitabl. o przedł. uwalnianiu 0,5 g; 1 g
• Orfiril roztwór doustny 6%

oraz odpowiedniki

Zawierające walproinian magnezu (Magnesii valproas):

• Dipromal tabl. powl. 0,3 g

Zawierające amid kwasu walproinowego = walpromid (Valpromidum):

• Depamide tabletki powlekane 0,3 g

Bibliografia

1. W. Kostowski, Z.S. Herman Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2003 ISBN 83-200-3350-0.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.