Lądolód

Lądolód - gruba warstwa lodu przykrywająca wielki obszar ziemi; występuje na Antarktydzie i Grenlandii. W Polsce występował podczas zlodowaceń plejstoceńskich.

Występowanie

Obecnie lądolód występuje tylko na Antarktydzie (13 mln km²) , Grenlandii (1,7 mln km²), Islandii i w Andach Patagońskich.

Dla porównania lądolód plejstoceński przekroczył 30 mln km² powierzchni, a suma powierzchni wszystkich współczesnych lodowców (poza Antarktydą i Grenlandią) wynosi niewiele więcej niż 0,5 mln km² (w Kanadzie - 200 tys., w Himalajach - 33 tys., w USA - 75 tys. km²).

Charakter lądolodu

Tworzy lekko wypukłą tarczę zbudowaną ze śniegu i lodu, rozpływającą się na boki pod wpływem własnego ciężaru.

Lądolód może osiągać miąższość do 4000 m.

Formowanie się lądolodu

Poniższy opis przedstawia początek formowania lądolodu, a także każdego lodowca. Poszczególne fazy można opisać następująco:

• wskutek panujących warunków klimatycznych śnieg nie topi się całkowicie i ulega nagromadzeniu, a pod ciężarem warstw górnych warstwy dolne ulegają sprasowaniu do postaci firnu, by w końcu stać się lodem firnowym,
• gdy miąższość pokrywy lodowej zbliża się do 50 metrów, lodowiec zaczyna się rozszerzać na boki ("postępować"),
• jeśli zimny klimat się utrzymuje, miąższość warstw sprasowanego lodu rośnie, a lodowiec rozszerza się promieniście lub bocznie na zewnątrz od miejsca o najwyższym ciśnieniu,
• ciężar nagromadzonych mas lodu może też powodować ślizganie się lodowca po podłożu.

Formy polodowcowe

W krajobrazie ukształtowanym przez lądolód wyróżnia się:

- morenę denną - grubą warstwę materiału skalnego transportowanego i osadzanego przez lodowiec, składającego się z głazów, żwiru, piasku i gliny.

- morenę czołową - podłużne pasy wzniesień "uwalniane" i gromadzone podczas przesuwania się topniejącego czoła lądolodu.

- jeziora morenowe - jeziora powstałe w zagłębieniach moreny dennej i czołowej.

- sandry - rozległe tereny utworzone ze żwiru i piasku osadzone przez wody pochodzenia lodowcowego po obu stronach pradoliny, w Polsce występują np. w Borach Tucholskich.

- pradoliny - szerokie doliny utworzone w czasie dłuższego postoju lądolodu; płynęły nią wody z topnienia lodu.

- less - żółtą skałę osadową, z której powstały żyzne gleby (czarnoziemy); w Polsce występuje np. na Wyżynie Lubelskiej.

- rynny - długie i wąskie zagłębienia terenu powstałe na skutek przesuwania się lodowca.

- jeziora rynnowe - jeziora powstałe w rynnach po stopnieniu lądolodu.

Działalność akumulacyjna

• morena czołowa - powstaje w trakcie postoju lądolodu i tworzy równoległe do czoła lodowca pasy wzniesień
• morena denna - powstaje pod lodowcem, pozostawia po sobie falistą równinę zbudowaną z glin, piasków i żwirów
• sandry - piaszczysto-żwirowe stożki napływowe tworzące rozległe równiny
• jezioro morenowe - zagłębienia międzymorenowe wypełnione wodą
• kemy i ozy - wzniesienia związane z działalnością wód podlodowcowych
• eratyki lub głazy narzutowe - duże skały naniesione przez lodowiec rozbite wzdłuż równych płaszczyzn na części w wyniku erozji, w większości są to granity czerwone (rapakiwi).

Zobacz też

• lodowiec górski
• lodowiec szelfowy
• Ziemia-śnieżka
• eratyk
• zlodowacenie