Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyLeki przeciwpsychotyczne, neuroleptyki – leki stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych głównie schizofrenii oraz innych psychoz, w przebiegu których występują objawy wytwórcze: urojenia, omamy, zaburzenia aktywności, uczuciowości, świadomości.
Pierwsze zastosowanie terminu przypisuje się francuskim lekarzom Jeanowi Delayowi i Pierre'owi Denikerowi (1955).
Działają silnie uspokajająco poprzez hamowanie aktywności komórek nerwowych wpływając na ich procesy oddechowe, głównie komórek powiązanych z dopaminą (receptor D2) i serotoniną, w mniejszym stopniu z adrenaliną, a także z histaminą i w niektórych przypadkach acetylocholiną. Leki te nie wywołują efektu narkotycznego, czyli nie mogą doprowadzić do uzależnienia, ale wiele z nich potęguje działanie narkotyków i alkoholu etylowego (pomimo tego, niektóre są lub były stosowane w terapiach odwykowych, m.in. w celu przerwania efektu działania narkotyku np. chlorpromazyna (używana w celu przerwania działania LSD).
Głównym zastosowaniem neuroleptyków są psychozy z objawami osiowymi: autyzm jak też z objawami wytwórczymi urojenia, omamy, pomocniczo w depresji, bezsenności (szczególnie w postaci z objawami psychotycznymi) i w celu zwalczenia myśli samobójczych.
Głównym działaniem niepożądanym jest parkinsonowski zespół poneuroleptyczny (zob. choroba Parkinsona). Starsze neuroleptyki wywoływały też wiele ubocznych objawów wegetatywnych jak suchość w jamie ustnej, zaburzenia akomodacji, nadmierna senność, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia funkcji seksualnych.
Pierwszym neuroleptykiem wprowadzonym do światowego lecznictwa jest chlorpromazyna (w Polsce do dziś stosowany Fenactil jednak najczęściej w we wskazaniach pozapsychiatrycznych). Dużym krokiem w leczeniu psychoz było zsyntezowanie nowych generacji neuroleptyków działających również na receptor serotoninowy. Pierwszym z nich była klozapina. Neuroleptyki te (np. olanzapina, rysperydon, paliperydon, zyprazydon) powodują znacznie mniej objawów ubocznych, tak wczesnych, jak i późnych (np. dyskinez poneuroleptycznych).
Ze względu na ryzyko wystąpienia działań pozapiramidowych leki przeciwpsychotyczne zostały podzielone na dwie zasadnicze grupy − I i II generacji (dawniej znane jako typowe i atypowe). Ten podział jest też najczęściej używanym podziałem w praktyce klinicznej.
Do oceny nasilenia objawów pozapiramidowych można użyć skali Simpsona i Angusa.
Zasadniczy profil działania jest w kierunku antyautystycznym i aktywizującym zaś działania uboczne wykazują głównie ze strony układu pozapiramidowego.
W profilu działania leki z tej grupy wykazują również pewne działanie przeciwdepresyjne (z wyjątkiem tiotiksenu).
Zasadniczy profil działania jest zbliżony do piperazynowych pochodnych fenotiazyny, wykazują wyraźne działania uboczne ze strony układu pozapiramidowego.
| Lek | CYP1A2 | CYP3A3 /4 | CYP2d6 | CYP 2D6 hamowany przez lek |
|---|---|---|---|---|
| Benzamidy (amisulpiryd, sulpiryd) | - | - | - | - |
| Fenotiazyny (chlorpromazyna) | - | - | ++ | ++ |
| Flufenazyna | - | - | ++ | ++ |
| Haloperidol | + | - | ++ | ++ |
| Klozapina | ++ | + | +/- | - |
| Kwetiapina | - | ++ | - | - |
| Olanzapina | + | - | + | - |
| Perfenazyna | - | - | ++ | ++ |
| Risperidon | - | ++ | ++ | - |
| Tiorydazyna | ++ | - | ||
| Ziprazidon | +/- | ++ | - | |
| Zuklopentiksol | - | - | ++ | - |
| działanie sedatywne | leki |
|---|---|
| bardzo silne | klozapina, lewomepromazyna, chlorpromazyna, butaperazyna, tioproperazyna |
| silne | tiorydazyna, chlorprotiksen, haloperidol, olanzapina, perfenazyna, zuklopentiksol, klopentiksol |
| słabe | flufenazyna, trifluperazyna, tiotiksen |
| bardzo słabe | kwetiapina, zyprazydon, pimozyd |
| brak | sulpiryd, amisulpiryd, risperidon, flupentyksol |
Leki przeciwpsychotyczne należą do kilku kategorii ryzyka działań teratogennych:
Brak wystarzcającej ilości danych potrzebnyc do zakwalifikowania flupentiksolu i zuklopetiksolu do odpowiedniej kategorii.
| Powinowactwo | Lek |
|---|---|
| bardzo silne | lewomepromazyna, klozapina, |
| silne | olanzapina, chlorpromazyna, |
| słabe | chlorprotiksen, klopentiksol, flufenazyna, tiorydazyna, zuklopentiksol |
| minimalne | perfenazyna, trifluperazyna, haloperidol, pimozyd |
| brak | amisulpiryd, risperidon, sulpiryd, ziprazidon |
Leków silnie działających cholinolitycznie (klozapina,lewomepromazyna,olanzapina, tiorydazyna,zuklopentiksol,trifluperazyna) nie należy podawać w myastenii, w jaskrze z zamkniętym kątem przesączania, w przeroście gruczołu krokowego.
Wszystkie LPP z wyjątkiem risperidonu obniżają próg drgawkowy. Najczęściej napady drgawkowe występują podczas leczenia klozapiną i w zależności od stosowanej dawki mogą pojawić się u 5-20% leczonych. Najczęściej występują pod postacią dużych napadów, mioklonicznych. Ryzyko napadów wzrasta również podczas szybkiego zwiększania dawek oraz u osób długo leczonych klozapiną. Jako środek zapobiegawczy można dołączyć kwas walproinowy, ale NIE karbamazepine.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
