Leoš Janáček

Leoš Janáček

Leoš Janáček (ur. 3 lipca 1854 Hukvaldy, zm. 12 sierpnia 1928 Ostrawa) – czeski kompozytor.

Studiował w Pradze, w Lipsku i w Wiedniu. Od 1880 r. uczył muzyki w Brnie. Napisał kilka prac teoretycznych. Opery zaczął pisać w Brnie, ale praski teatr nie chciał ich początkowo wystawiać. Dopiero po dwunastu latach wystawiono w Pradze w 1916 r. operę Její pastorkyňa, która odniosła wielki sukces. Dopiero wtedy Janáček rozpoczął prawdziwą karierę, pisząc wiele oryginalnych dzieł.

W oparciu o czeską muzykę ludową komponował opery oraz utwory na fortepian i orkiestrę.

Był też kolekcjonerem piosenek ludowych - Janáček i jego współpracownicy wędrowali po morawskich i słowackich wioskach i zapisywali lub nagrywali na fonografie autentyczny śpiew mieszkańców. Niektóre nagrania dochowały się do dzisiejszych czasów.

Wybrane utwory

Opery

• Šárka (Szarka) (1887 - pierwsza wersja, 1888 - druga, 1918 - trzecia, premiera w 1925)
• Počátek románu (Początek romansu) (1891)
• Její pastorkyňa (Jej pasierbica) albo Jenůfa (1894-1904)
• Osud (Przeznaczenie) (1903-1904)
• Výlety páně Broučkovy (Wyprawy pana Brouczka) – 2 opery 1-aktowe: Výlet pána Broučka do měsíce (Wyprawa pana Brouczka na Księżyc) i Výlet pána Broučka do XV století (Wyprawa pana Brouczka do XV wieku) (1908-1917, premiera 1920)
• Káťa Kabanová (Katia Kabanowa) (1919-1921)
• Příhody lišky Bystroušky (Przygody liska Chytruska) (1921-1923)
• Věc Makropulos (Sprawa Makropulos) (1923-1926)
• Z mrtvého domu (Z martwego domu) (1927-1928)

Utwory orkiestrowe

• Lašské tance (1889-1890)
• rapsodia Taras Bulba (1915-1918) - na podstawie powieści Gogola
• Sinfonietta (1926)

Utwory kameralne

• Dumka na skrzypce i fortepian (1879-1880)
• Romans na skrzypce i fortepian (1879-1880)
• Sonata na skrzypce i fortepian (1914)
• I kwartet smyczkowy "Sonata kreutzerowska" (1923)
• Młodość (Mládí) na sekstet dęty (1924)
• II kwartet smyczkowy "Listy intymne" (1928)

Utwory fortepianowe

• Tema con variazioni (1880)
• Na zarośniętej ścieżce (1900-1911) - cykl miniatur fortepianowych
• We mgle (1912)
• Pamiątka (1928)
• Sonata "z ulicy" 1905

Utwory chóralne

• Říkadla (1925)
• Msza głagolicka (Glagolská mše) (1926)

Zobacz też

• 2073 Janáček