Leonarda da Vinci wspomnienia z dzieciństwa

Leonarda da Vinci wspomnienia z dzieciństwa (niem. Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci) – studium psychologiczne na temat osobowości włoskiego artysty renesansowego Leonarda da Vinci napisane przez Zygmunt Freuda. Pierwsze wydanie pracy ukazało się w 1910 r. Freud odniósł swoje spostrzeżenia do wiedzy o wychowaniu Leonarda. W 1910 r. naukowiec miał dostęp do mniejszej ilości źródeł na ten temat niż znamy ich obecnie. Jego opinia o artyście została oparta na zeznaniach katastralnych Antonia da Vinci, dziadka Leonarda.

Treść

Autor prowadził w dziele analizę psychiki artysty między innymi na podstawie sporządzonych przez niego opisów snów. Stwierdził, że sny Leonarda zawierają zakodowane podświadome znaczenia i wspomnienia. Uważał, że rozwiązaniem do często powtarzającego się u Leonarda snu o sępie są uczucia jakimi darzył matkę. Sugerował, że sęp wtykający ogon w usta dziecka jest wspomnieniem karmienia piersią:

Fantazja ta jest po prostu ukrytą reminescencją ssania matczynej piersi, karmienia nią przez matkę. Tę po ludzku piękną scenę podjął się potem przedstawić, jak tylu innych malarzy za pomocą pędzla. Ssanie matczynej piersi jest źródłem pierwszej przyjemności w naszym życiu, a przeżycie to pozostawia w nas niezatarty ślad.

Freud pisał, że Leonardo spędził pierwsze lata dzieciństwa z rodzoną matką. Twierdził, iż podczas tego ważnego dla rozwoju dziecka okresu ugruntowało się w nim przekonanie o obcości ojca. Na tej podstawie wydedukował, iż fantazja o sępie wskazuje na napięcie między świadomością posiadania matki i zagrożeniem ze strony ojca oraz przygotowuje podwaliny pod przyszłe emocje:

Nikt, kto jako dziecko pożąda matki, nie oprze się chęci, żeby zająć miejsce ojca, nie powstrzyma od utożsamiania się z nim w wyobraźni, a zdobycie nad nim przewagi czyni później celem swego życia.

Naukowiec wskazywał na znaczenie faktu, że ojciec Leonarda zmarł w 1504 r., czyli blisko daty powstania zapisku o śnie na temat sępa. Problem polega na tym, że ojciec psychoanalizy źle przetłumaczył z włoskiego nibbio słowo to oznacza kanie, a nie sępa, w związku z czym część interpretacyjna dotycząca charakterystycznego kształtu zwierzęcia i odwołań kulturowych dotyczących postaci sępa w kulturze i mitologii traci sens.

Prekursor psychologii wypowiedział się także w kwestii służby Leonarda na dworach. Uważał, że Leonardo dążył do kontaktu z despotycznymi władcami, gdyż szukał w nich substytutu ojca, którego zabrakło mu w dzieciństwie.

Krytyka

Krytycy analizy Freuda zarzucali mu, że opierając się o bardzo niepewne źródła historyczne stworzył spekulacje psychologiczne.

Bibliografia

• Z. Freud, Leonarda da Vinci wspomnienia z dzieciństwa, [w:] Poza zasadą przyjemności, PWN, Warszawa 1994, ISBN 83-01-11440-1.
• Nicholl Ch., Leonardo da Vinci, Lot wyobraźni, Wyd. W.A.B., Warszawa 2006, ISBN 83-7414-220-0.