Libia w okresie rządów Muammara Kaddafiego

الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna
← 1977 - 2011 →
Flaga Libii Herb Libii
Hymn: Allāhu Akbar (Bóg jest wielki)
Stolica	Trypolis (1977-2011) Syrta (2011)
Ustrój polityczny	Dżamahirijja
Ostatnia głowa państwa	głowa państwa Mohamed Abdul Quasim al-Zwai
Ostatni szef rządu	premier (sekretarz GKL) Al-Baghdadi Ali al-Mahmudi
Rozwiązanie Federacji Republik Arabskich	marzec 1977
Zdobycie Trypolisu Uznanie NRT	przez rebeliantów przez ONZ 23 sierpnia 2011 16 września 2011

الجمهورية العربية الليبية Al-Ǧumhūriyya al-ʿArabiyya al-Lībiyya Libijska Republika Arabska
← 1969 - 1972 →
Flaga Libii Godło Libii
Hymn: Allāhu Akbar (Bóg jest wielki)
Język urzędowy	arabski
Stolica	Trypolis
Ostatnia głowa państwa	Przewodniczacy Rady Dowódczej Rewolucji Muammar al-Kaddafi
Obalenie monarchii	przez Muammara Kaddafiego 1 września 1969
Powstanie Federacji Republik Arabskich	1 lipca 1972
Religia dominująca	islam

Libia w okresie rządów Muammara Kaddafiego – okres rządów Muammara Kaddafiego w Libii obejmujący od 1 września 1969 (data przewrotu) do 20 października 2011 (data śmierci przywódcy). W tym czasie na forum międzynarodowym państwo libijskie było znane pod dwiema nazwami: Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna' (arab. الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية ) i Libijska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية الليبية).

Ustrój polityczny

Libia za czasów Kaddafiego była dżamahirijją, w luźnym tłumaczeniu „państwem ludu”. Obowiązująca doktryna polityczna zwana Trzecią Teorią Powszechną oparta była na połączeniem idei demokracji bezpośredniej, socjalizmu i islamu. Opis systemu ustrojowego i główne założenia w/w doktryny politycznej której autorem był Muammar al-Kaddafi zostały zwarte w Zielonej książce. Ciało ustawodawcze, czyli Powszechny Kongres Ludowy, miał ok. 2700 członków. Zgodnie z konstytucją proklamowaną w 1977 roku, pełnia władzy legislacyjnej należała do 178 lokalnych zgromadzeń i komitetów ludowych. Uchwalane zalecenia i projekty ustaw były przedstawiane na forum Powszechnego Kongresu Ludowego, który nadaje im formę prawną. Kongres wyłaniał dwie instytucje centralne: liczący 5 członków Sekretariat Generalny, któremu przewodniczył sekretarz generalny, sprawujący funkcję głowy państwa, oraz Generalny Komitet Ludowy pełniący funkcję rządu. Faktyczną władzę w kraju sprawał jednak Muammar al-Kaddafi^{[potrzebne źródło]}.

Historia

Historia Libii pod rządami Muammara Kaddafiego rozpoczęła się 1 września 1969, kiedy to grupa młodych oficerów, wykorzystując nieobecność króla Idrisa I w kraju, przeprowadziła zamach stanu detronizujący go i objęła władzę jako Rada Dowódcza Rewolucji. Pierwszym dekretem puczystów był dokument proklamujący Libijską Republikę Arabską.

Wkrótce zlikwidowano wojskowe bazy brytyjskie i amerykańskie, zmuszono do wyjazdu 25 000 mieszkających w Libii Włochów oraz przeprowadzono nacjonalizację wydobycia i przetwórstwa ropy naftowej. Kadafi stworzył państwo autorytarne, oparte na ortodoksyjnym islamie, zarządzane przez Kongresy Ludowe. Libia za rządów pułkownika Kadafiego wspierała ruchy narodowowyzwoleńcze w Afryce (Afrykański Kongres Narodowy w RPA, SWAPO w Namibii, FRELIMO w Mozambiku, FROLINAT w Czadzie, POLISARIO na Saharze Zachodniej), w Azji (Organizacja Wyzwolenia Palestyny, MNLF na Filipinach) i w Europie (IRA i ETA) oraz państwa Ameryki Łacińskiej rządzone przez lewicę, jak sandinistowska Nikaragua.

W 1972, Libia razem z Egiptem i Syrią utworzyła Federację Republik Arabskich, lecz już w 1977 odłączyła się tworząc Wielką Arabską Libijską Dżamahirijję Ludowo-Socjalistyczną, której ustrój był oparty na Zielonej książce napisanej przez Kaddafiego. To nowopowstałe państwo, w lipcu 1977 przegrało krótkotrwałą przygraniczną wojnę z Egiptem, a w latach 1986-1987 zostało pokonane przez Czad w tzw. wojnie Toyot.

Dzięki dochodom płynącym z bogatych złóż ropy naftowej Libia stała się krajem niezależnym od Zachodu. Miliardy dolarów uzyskanych z ropy wydano na szkoły, drogi, domy, szpitale, rozwój rolnictwa oraz broń i popieranie ruchów narodowowyzwoleńczych. W roku 1986 w odpowiedzi na sponsorowanie przez Libię zamachów na amerykańskie cele, lotnictwo USA dokonało nalotu na Libię, w którym zginęły dziesiątki ludzi. W roku 1988 nad Lockerbie w południowej Szkocji eksplodował w powietrzu samolot pasażerski amerykańskich linii lotniczych Pan Am – zginęło łącznie 270 osób. O zamach oskarżono libijskie służby bezpieczeństwa, czego dowiedziono podczas procesu, który zaczął się w 1999 roku.

W 1992 roku ONZ nałożyła na Libię sankcje gospodarcze. Ograniczenie wymiany międzynarodowej stało się bezpośrednią przyczyną trudności gospodarczych, które doprowadziły do konfliktów politycznych wewnątrz kraju. Sankcje zostały zniesione przez ONZ 12 września 2003 roku, w wyniku przyznania się Libii do odpowiedzialności za atak w 1988 roku i zgody na wypłacenie 2,7 miliarda USD odszkodowań rodzinom ofiar zamachu. W 2009 Kaddafi został wybrany na jeden rok szefem Unii Afrykańskiej. Według ujawnionego w 2012 dokumentu rząd libijski miał w 2007 roku wesprzeć kampanię Nicolasa Sarkozy'ego kwotą 50 mln dolarów.

W 2011 w Darnie i Bengazi doszło do wybuchu antyrządowych protestów, które następnie objęły pozostałe części kraju, przeradzając się w powstanie w Libii, tłumione przez siły porządkowe i wojsko; Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła rezolucję nr 1973, która zezwoliła na podjęcie w Libii operacji wojskowej skierowanej przeciwko siłom rządowym. 19 marca 2011 odbył się „paryski szczyt w sprawie Libii” (z udziałem Polski) po którym lotnictwo i marynarka koalicji państw (Francja, Kanada, Włochy, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania) rozpoczęły ostrzał celów militarnych w okolicach Trypolisu i Misraty, realizując w ten sposób rezolucję nr 1973. Akcja nosiła kryptonim Świt Odysei. 20 marca 2011 do koalicji dołączyła Norwegia (która dzień później wycofała się z tej operacji) oraz Katar. Firmy z branży paliwowej członków koalicji uzyskały intratne kontrakty na wydobycie libijskiej ropy.

Po kilku miesiącach walk znaczną przewagę uzyskali powstańcy, którzy po trwających od 20 do 23 sierpnia, walkach zdobyli Trypolis. 26 sierpnia Narodowa Rada Tymczasowa przeniosła oficjalnie swoją siedzibę z Bengazi do Trypolisu. Miejsce pobytu byłego przywódcy nie było znane aż 20 października 2011, kiedy to został przez powstańców schwytany a następnie w bliżej nieznanych okolicznościach zabity. Tego samego dnia padła Syrta, czyli ostatni bastion obrońców Libii przed finansowanymi przez Zachód rebeliantami^{[potrzebne źródło]}. Tym samym ostatecznie zakończył się okres rządów Muammara Kaddafiego w Libii.

Bibliografia

• Libia. Historia. Encyklopedia PWN.
• Agnieszka Eile: 40. lat mineło - czyli krótka historia współczesnej Libii. Stosunki Międzynarodowe - stosunki.pl, 19 października 2009.