Lilia (roślina)

Lilia
Lilia tygrysia
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Klad	jednoliścienne
Rząd	liliowce
Rodzina	liliowate
Rodzaj	lilia
Nazwa systematyczna
Lilium L. Sp. Pl. 302. 1 Mai 1753
Zdjęcia i grafiki w Commons

Lilia królewska

Lilia wspaniała

Lilium amoenum

Mieszaniec 'African Queen'

Mieszaniec 'Sorbet'

Lilium candidum L., Bałkany

Lilium lankongense Franchet, Tybet

Lilia (Lilium L.) – rodzaj bylin cebulowych z rodziny liliowatych, obejmujący około 75 gatunków. Wiele z nich to znane rośliny ozdobne. Gatunkiem typowym jest lilia biała (Lilium candidum L.).

Charakterystyka

Łodyga

Najczęściej gruba, sztywna, owłosiona lub naga; może osiągać nawet 3 m wysokości. Usycha na zimę.

Liście

Zielone, lancetowate, jajowate lub równowąskie, całobrzegie, osadzone na łodydze skrętolegle lub okółkowo; opadające na zimę.

Kwiaty

Duże i okazałe, różnobarwne lub barwy jednolitej. Zapylane są przez motyle dzienne i nocne oraz inne owady. Kwiaty lilii dzieli się na: turbanowe, miseczkowate, trąbkowe, kielichowate.

Systematyka

Synonimy

• Synonimy taksonom.: Lirium Scopoli

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd liliowce (Liliales), rodzina liliowate (Liliaceae), plemię Lilioideae.

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd liliowce (Liliales Perleb), podrząd Liliineae Rchb., rodzina liliowate (Liliaceae Juss.), podrodzina Lilioideae Eaton, plemię Lilieae Lam. & DC., rodzaj lilia (Lilium L.).

Gatunki flory Polski

• lilia biała (Lilium candidum L.) – efemerofit
• lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum L.)
• lilia Henry’ego (Lilium henryi Baker) – gatunek uprawiany
• lilia królewska (Lilium regale E. H. Wilson) – gatunek uprawiany
• lilia tygrysia (Lilium lancifolium Thunb.) – efemerofit
• lilia złocista, l. pozłacana (Lilium aurantum Lindl.) – gatunek uprawiany
• lilia złotogłów (Lilium martagon L.)

Podział wg systemu^{[potrzebne źródło]}

Sekcja Asiaticum

• Lilium davidii Duch. ex Elwes – lilia Dawida
• Lilium duchartrei Franchet
• Lilium henryi Baker – lilia Henry’ego
• Lilium lancifolium Thunberg – lilia tygrysia
• Lilium lankongense Franchet
• Lilium leichtlinii Maximowicz – lilia Leichtlina
• Lilium papilliferum Franchet
• Lilium rosthornii Diels
• Lilium amabile Palibin
• Lilium callosum Siebold & Zuccarini
• Lilium cernuum Komarov
• Lilium concolor Salisbury – lilia jednobarwna
• Lilium fargesii Franchet – lilia Fargesa
• Lilium pumilum Redouté
• Lilium xanthellum Wang & Tang
• Lilium amoenum E. H. Wilson ex Sealy
• Lilium bakerianum Collett & Hemsley – lilia Bakera
• Lilium henrici Franchet
• Lilium lijiangense Peng
• Lilium lophophorum (Bureau & Franchet) Franchet
• Lilium mackliniae Sealy
• Lilium majoense Léveille
• Lilium nanum Klotzsch & Garcke
• Lilium nepalense D. Don – lilia nepalska
• Lilium oxypetalum (Royle) Baker
• Lilium paradoxum Stearn
• Lilium primulinum Baker
• Lilium sempervivoideum Léveille
• Lilium souliei (Franchet) Sealy
• Lilium stewartianum Balfour. f. & Smith – lilia Stewarta
• Lilium taliense Franchet
• Lilium wardii Stapf ex Stern
• Lilium ochraceum Franchet

Sekcja Martagon 

• Lilium distichum Nakai
• Lilium hansonii Leichtlin ex Baker – lilia Hansona
• Lilium martagon L. – lilia złotogłów
• Lilium medeoloides A. Gray
• Lilium tsingtauense Gilg

Sekcja Candidum

• Lilium bulbiferum L. – lilia bulwkowata
• Lilium candidum L. – lilia biała
• Lilium chalcedonicum L.
• Lilium kesselringianum Miszczenko
• Lilium ledebourii (Baker) Boissier – lilia Ledeboura
• Lilium monadelphum Bieberstein
• Lilium pyrenaicum Gouan – lilia pirenejska
• Lilium akkusianum Gämperle
• Lilium carniolicum Bernh. ex Koch
• Lilium bosniacum (Beck) Beck ex Fritsch – lilia bośniacka
• Lilium ciliatum P. H. Davis
• Lilium pomponium L.
• Lilium ponticum K. Koch – lilia pontyjska
• Lilium albanicum Griseb – lilia albańska
• Lilium rhodopeum Delip
• Lilium polyphyllum Don

Sekcja Americanum

• Lilium bolanderi S. Watson
• Lilium columbianum Hort. ex Leichtlin
• Lilium humboldtii Roezl & Leichtlin ex Duchartrei
• Lilium kelloggii Purdy
• Lilium rubescens S. Watson
• Lilium washingtonianum Kellogg
• Lilium kelleyanum Lemmon
• Lilium occidentale Purdy
• Lilium pardalinum Kellogg
• Lilium parryi S. Watson
• Lilium parvum Kellogg
• Lilium canadense L.
• Lilium grayi S. Watson
• Lilium iridollae M. G. Henry
• Lilium michiganense Farw.
• Lilium michauxii Poir. – lilia karolińska
• Lilium pyrophilum Skinner & Sorrie
• Lilium superbum L.
• Lilium catesbaei Walter
• Lilium philadelphicum L.

Sekcja Longiflorum

• Lilium leucanthum (Baker) Baker
• Lilium puerense Qian
• Lilium regale E. H. Wilson – lilia królewska
• Lilium sargentiae E. H. Wilson – lilia Sargenta
• Lilium sulphureum Baker ex Hooker f.
• Lilium formosanum Wallace
• Lilium longiflorum Thunberg – lilia długokwiatowa
• Lilium neilgherrense Wight
• Lilium philippinense Baker
• Lilium wallichianum Schult f.
• Lilium wenshanense Peng & Li

Sekcja Orientale

• Lilium auratum Lindley – lilia pozłacana
• Lilium brownii Brown ex Miellez
• Lilium japonicum Thunberg & Houtton – lilia japońska
• Lilium nobilissimum (Makino) Makino
• Lilium rubellum Baker
• Lilium speciosum Thunberg – lilia wspaniała

Gatunki niezaliczane do powyższych sekcji

• Lilium georgei (Evans) Sealy
• Lilium anhuiense Zhang & Shao
• Lilium brevistylum (Yun Liang) Yun Liang
• Lilium habaense Wang & Tang
• Lilium huidongense Xu
• Lilium jinfushanense Peng & Wang
• Lilium matangense Xu
• Lilium ningnanense Xu
• Lilium omeiense Zhu
• Lilium poilanei Gagnepain
• Lilium potaninii Vrishcz.
• Lilium puberulum Torrey ex Duchartrei
• Lilium pyi Léveille
• Lilium saccatum Yun Liang
• Lilium tianschanicum Ivanova ex Grubov
• Lilium ukeyuri Hort., Veitch ex anon.

Obecność w kulturze i symbolice

Od niepamiętnych czasów lilia symbolizuje królewskość, majestat i chwałę.

Według mitologii greckiej i rzymskiej była poświęcona Herze (Junonie; powstała z jej mleka) i nielubiana przez Afrodytę. Starożytni Grecy nazywali ją λείριον (leirion, od przymiotnika leiros ‘delikatny’, ‘cienki’, ‘wrażliwy’). W starożytnym Rzymie oznaczała nadzieję. W chrześcijaństwie uchodzi za symbol niewinności, czystości, dziewiczości i zmartwychwstania.

Występuje jako ludowy motyw dekoracyjny na Podhalu pod nazwą leluja. Stanowi także wzór heraldyczny.