Ludomir Różycki

Tablica poświęcona L. Różyckiemu na fasadzie budynku przy ul. J. Sobieskiego w Katowicach

Grób Ludomira Różyckiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Dom kompozytora we wsi Zachełmie, w którym mieszkał i tworzył w ostatnich latach życia.

Ludomir Różycki (ur. 18 września 1883 w Warszawie, zm. 1 stycznia 1953 w Katowicach) − polski kompozytor. Był przedstawicielem Młodej Polski w muzyce. Wraz z Karolem Szymanowskim, Grzegorzem Fitelbergiem oraz Apolinarym Szelutą założył w 1905 roku Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich, co przyczyniło się do podniesienia poziomu artystycznego muzyki polskiej. Z pochodzenia warszawiak, mieszkał i ostatnie dni życia spędził w Katowicach.

Pochodził z muzykalnej rodziny - ojciec jego był profesorem Konserwatorium Warszawskiego. Młody Różycki studiował pod kierunkiem Aleksandra Michałowskiego (fortepian), Gustawa Rogulskiego i Michała Biernackiego (teoria), Zygmunta Noskowskiego (kompozycja). W 1904 roku skończył z odznaczeniem Konserwatorium Warszawskie, po czym udał się na dalsze studia do Berlina. Przez 3 lata był słuchaczem tzw. Meisterschule w Królewskiej Akademii Muzycznej; pracował pod kierunkiem Engelberta Humperdincka. W 1905 roku L. Różycki wraz z Karolem Szymanowskim, Grzegorzem Fitelbergiem i Apolinarym Szelutą zorganizował "Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich", której zadaniem było wydawanie i propagowanie nowej muzyki (grupa tych twórców zyskała potem miano "Młodej Polski w muzyce"). W latach 1907-11 Różycki przebywał we Lwowie na stanowisku dyrygenta operowego i profesora fortepianu w tamtejszym Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego. Po krótkim pobycie w Warszawie udał się za granicę: mieszkał w Paryżu, później - do 1918 - w Berlinie. Po powrocie do kraju, przez 10 lat zajmował się wyłącznie kompozycją. W 1930 roku został mianowany profesorem Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie. Równocześnie prowadził ożywioną działalność publicystyczną i organizacyjną (utworzył Sekcję Współczesnych Kompozytorów Polskich). W 1936 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle.

Po II wojnie, spędzonej w Warszawie, osiadł w Katowicach jako dziekan Wydziału Teorii, Kompozycji i Dyrygentury w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. W 1949 Prezydent RP Bolesław Bierut nadał mu Order Sztandaru Pracy I klasy. W 1952 otrzymał nagrodę państwową I stopnia.

Stylistycznie twórczość Różyckiego jest niejednolita; nie wykształcił odrębnego języka. Cechy i właściwości jego muzyki to: płynność i wyrazistość melodyki (na ogół diatonicznej), plastyczność charakterystyki muzycznej, przewaga faktury homofonicznej, efektowna i barwna instrumentacja; harmonika pozostaje w ramach systemu funkcyjnego, sięga wprawdzie niekiedy po zdobycze impresjonistów. Częstym źródłem inspiracji były dla Różyckiego tematy literackie i plastyczne.

Źródło: Przewodnik Koncertowy

Ludomir Różycki łączył styl neoromantyczny z motywami polskiej muzyki ludowej. Istotne w jego twórczości są poematy symfoniczne. W niektórych kompozycjach (Stańczyk, Anhelli, Bolesław Śmiały, Pan Twardowski, Mona Lisa Gioconda) posługiwał się mocnymi kontrastami i efektami kolorystycznymi. W dziełach fortepianowych (preludia, nokturny, impromptus, Legenda, Balladyna) nawiązywał do twórczości F. Chopina, J. Brahmsa oraz P. Czajkowskiego. W pierwszych operach (Bolesław Śmiały, Meduza) wyraźny jest wpływ muzyki R. Wagnera, natomiast od Erosa i Psyche wyczuwalny jest wpływ opery werystycznej.

Ważniejsze kompozycje

• "Stańczyk" op. 1, scherzo symfoniczne na orkiestrę (1903-04)
• "Preludia" op. 2 na fortepian (1904)
• "Dwa preludia i dwa nokturny" op. 3 na fortepian (1904)
• "Gra fal" op. 4 na fortepian (1904)
• "Dwie melodie" op. 5 na skrzypce lub wiolonczelę i fortepian (1904-09)
• "4 Impromptus" op. 6 na fortepian (1904)
• "Osiem pieśni do słów Tadeusza Micińskiego" op. 9 na głos i fortepian (1904)
• "Ballada" op. 18 na fortepian i orkiestrę (1904)
• "Fantazja" op. 11 na fortepian (1905)
• "3 Morceaux" op. 15 na fortepian (1905)
• "Contes d'une horloge" op. 26 na fortepian (1905)
• "Air, Mirage, Un RÈve" op. 28 na fortepian (1905)
• "Bolesław Śmiały" op. 8, poemat symfoniczny na orkiestrę (1906)
• "Sonata na wiolonczelę i fortepian" op. 10 (1906)
• "Cztery pieśni z cyklu Orfan" op. 12 na głos i fortepian (1906)
• "Sześć pieśni" op. 14 na głos i fortepian (1906)
• "Sześć pieśni do słów Tadeusza Micińskiego" op. 16 na głos i fortepian (1906)
• "Bolesław Śmiały" op. 20, opera (1906-08)
• "Trzy pieśni" op. 19 na głos i fortepian (1908)
• "Meduza" op. 27, opera fantastyczna (1908-11)
• "Anhelli" op. 22, poemat symfoniczny na orkiestrę (1909)
• "Trzy pieśni do słów Cypriana Kamila Norwida" op. 23 na głos i fortepian (1909)
• "Balladyna" op. 25, poemat na fortepian (1909)
• "Dwa nokturny" op. 30 na skrzypce i fortepian (1909)
• "Rapsodia" op. 33 na fortepian, skrzypce i wiolonczelę (1909-13)
• "Król Kofetua" op. 24, poemat symfoniczny na orkiestrę (1910)
• "Mona Lisa Gioconda" op. 29 [lub 31], preludium symfoniczne na orkiestrę (1911)
• "Kwintet fortepianowy c-moll" op. 35 (1913-16)
• "Eros i Psyche" op. 40, opera fantastyczna (1914-16)
• "Laguna" op. 36 na fortepian (1915)
• "Tańce polskie" op. 37 na fortepian (1915)
• "9 Esquisses" op. 39 na fortepian (1915)
• "4 Intermezzi" op. 42 na fortepian (1915-18)
• "Kwartet smyczkowy d-moll" op. 49 (1915)
• "Koncert fortepianowy nr 1 g-moll" op. 43 (1917-18)
• "Pan Twardowski" op. 45, balet (1919-20)
• "Fantasiestücke" op. 46 na fortepian (1919)
• "Casanova" op. 47, opera (1921-22)
• "Italia" op. 50 na fortepian (1923)
• "Trzy erotyki" op. 51 na głos i fortepian (1923)
• "Trzy pieśni" op. 48 na chór mieszany a cappella (1924)
• "Cztery utwory" op. 52 na fortepian (1924)
• "Sześć utworów charakterystycznych" op. 58 na fortepian (1924)
• "Beatrix Cenci" op. 53, opera tragiczna (1925-26)
• "Diabelski młyn", opera satyryczna (1928-30)
• "Suita taneczna w 4 częściach" na orkiestrę (1931-32)
• "Lili chce śpiewać", operetka (1932)
• "Słowik" op. 55 na fortepian (ok. 1933)
• "Pani Walewska", opera historyczna (1933-40)
• "Apollo i dziewczyna", balet (1937)
• "PietÀ (Na zgliszczach Warszawy)", fragment dramatyczny na orkiestrę (1940-43)
• "Koncert fortepianowy" nr 2 (1941-42)
• "Dzwony", poemat na głos i orkiestrę (1942-48)
• "Ballada" op. 60 na głos i fortepian (1942)
• "Koncert skrzypcowy" op. 70 [niedokończony] (1944)
• "Polonez uroczysty" na orkiestrę (1945-46)
• "Warszawa wyzwolona", poemat symfoniczny na orkiestrę (1950)

Bibliografia

• Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 51. ISBN 83-85831-35-5.