Mścisław Leopoldowicz Rostropowicz, ros. Мстислав Леопольдович Ростропович (ur. 27 marca 1927 w Baku, Azerbejdżan, zm. 27 kwietnia 2007 w Moskwie) – rosyjski dyrygent, wiolonczelista, pedagog i obrońca praw człowieka, polskiego pochodzenia[1].
Urodził się w rodzinie o korzeniach: polskich, rosyjskich, litewskich i niemieckich[2]. Był synem wiolonczelisty, Leopolda Rostropowicza, prawnukiem polskiego ziemianina Hannibala Rostropowicza ze Skotnik. Rodzina Rostropowiczów, z której pochodził pieczętowała się herbem Bogoria[1].
Jako czterolatek rozpoczął naukę gry na fortepianie, grać na wiolonczeli zaczął w wieku 10 lat. W 1943 r. rozpoczął naukę w Konserwatorium Moskiewskim. W 1960 został profesorem tego właśnie konserwatorium.
Od pierwszych lat powojennych angażował się w działania na rzecz wolności sztuki, wolności słowa i demokratycznych wartości, za co spotykały go prześladowania ze strony komunistycznej władzy. Już w 1948 Rostropowicz porzucił konserwatorium w proteście przeciwko szykanowaniu swojego nauczyciela Dymitra Szostakowicza. W 1970 po raz pierwszy udzielił wsparcia Aleksandrowi Sołżenicynowi, za co najpierw pozbawiono go paszportu i zmuszono do koncertowania wraz z żoną na Syberii. W 1974 opuścił razem z rodziną ZSRR. W latach 1977–1994 był dyrektorem artystycznym National Symphony Orchestra w Waszyngtonie w USA, za co w 1978 roku pozbawiono go wraz z żoną Galiną Wiszniewską radzieckiego obywatelstwa oraz zakazano mu koncertów w kraju. Obywatelstwo radzieckie przywrócono artyście dopiero w 1990[3]. W późniejszych latach Rostropowicz odwiedzał wielokrotnie Rosję, w Berlinie zagrał improwizowany koncert już w dobę po upadku muru berlińskiego i opowiedział się po stronie demokracji podczas puczu moskiewskiego w 1991.
Mścisław Rostropowicz uchodził za jednego z najwybitniejszych współczesnych wirtuozów wiolonczeli. W swym obszernym repertuarze uwzględniał także muzykę XX w. Jako dyrygent prowadził orkiestry operowe i symfoniczne. Współpracował z najwybitniejszymi kompozytorami XX wieku. Wielu z nich napisało utwory specjalnie dla niego; wśród nich: Witold Lutosławski (Koncert wiolonczelowy), Dymitr Szostakowicz (dwa Koncerty wiolonczelowe), Siergiej Prokofjew (Koncert wiolonczelowy, Sonata na wiolonczelę i Symfonia-Koncert), Benjamin Britten (Symfonia na wiolonczelę i orkiestrę, Sonata wiolonczelowa i trzy Suity). W 1984 otrzymał Nagrodę Grammy.
W ostatnich latach życia Rostropowicz mieszkał w Paryżu. Stan jego zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu na początku 2007 – pod koniec stycznia trafił do jednego z paryskich szpitali z rozpoznaniem raka jelita grubego i zaledwie kilka dni później, 6 lutego przewieziono go do Moskwy. Słynnego artystę odwiedził w szpitalu prezydent Rosji Władimir Putin.
Zmarł 27 kwietnia 2007, dokładnie miesiąc po swoich 80. urodzinach. Pogrzeb nastąpił dwa dni później – 29 kwietnia 2007. Po nabożeństwie żałobnym w Soborze Chrystusa Zbawiciela, Mścisław Rostropowicz spoczął na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie.
[edytuj] Rostropowicz a muzyka współczesna
Na zamówienie Mścisław Rostropowicza lub z jego inspiracji powstało – lub też są jemu dedykowane – wiele dzieł; doliczono się 117 utworów, których był pierwszym wykonawcą. Są wśród nich utwory zaliczane do najważniejszych w repertuarze powstałym w XX wieku:
- Benjamin Britten:
- Symfonia na wiolonczelę i orkiestrę op. 68 (1963),
- Sonata wiolonczelowa op. 65 (1960)
- trzy Suity na wiolonczelę solo: I op. 72 (1964), II op. 80 (1967), III op. 87 (1971)
- Dymitr Szostakowicz:
- I Koncert wiolonczelowy Es-dur op. 107
- II Koncert wiolonczelowy g-moll op. 126
- Siergiej Prokofjew:
- Sonata C-dur na wiolonczelę i fortepian, op. 119 (1949)
- Symfonia-Koncert e-moll na wiolonczelę i orkiestrę, op. 125 (1950–1952), druga wersja I Koncertu wiolonczelowego e-moll op. 58
- Concertino g-moll na wiolonczelę i orkiestrę, op. 132 (1952)
- Borys Czajkowski:
- Suita na wiolonczelę solo (1960)
- Partita na wiolonczelę, fortepian, klawesyn, gitarę elektryczną i perkusję (1966)
- Dymitr Kabalewski – Sonata wiolonczelowa op. 71 (1962)
- Galina Ustwolska – Wielki duet na wiolonczelę i fortepian (1959)
- Alfred Schnittke:
- II Sonata wiolonczelowa (1994)
- II Koncert wiolonczelowy (1990)
- Koncert potrójny (1994)
- Improwizacja na wiolonczelę solo (1993)
- Witold Lutosławski:
- Koncert wiolonczelowy (1970)
- Wariacja sacherowska (1976)
- Krzysztof Penderecki:
- II Koncert wiolonczelowy (1982)
- Per Slava (1986)
- Andrzej Panufnik – Koncert wiolonczelowy (1991)
- Astor Piazzolla – Le Grand Tango
[edytuj] Rostropowicz jako pedagog
Mścisław Rostropowicz, który nauczał w Konserwatorium Moskiewskim, cieszył się opinią genialnego pedagoga. Na liście jego uczniów znajduje się wielu wirtuozów o międzynarodowej renomie, m.in.: Karina Georgian, Natalia Gutman, Mischa Maisky, Ivan Monighetti.
[edytuj] Odznaczenia i nagrody
- Order Zasług dla Ojczyzny I klasy (2007, Rosja)
- Order Zasług dla Ojczyzny II klasy (1997, Rosja)
- Medal "Obrońcy wolności Rosji"
- Medal 60-lecia Zwycięstwa nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
- Medal 850-lecia Moskwy
- Medal 100-lecia urodzin Lenina
- Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
- Medal za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
- Medal za Zagospodarowywanie Dziewiczych Ziem
- Medal 800-lecia Moskwy
- Medal 200-lecia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rosji
- Medal "Za udział w operacjach kryzysowych i humanitarnych"
- Ludowy Artysta ZSRR
- Narodowy Artysta RFSRR
- Zasłużony Artysta RFSRR
- Nagroda Leninowska
- Nagroda Stalinowska
- Order Maja (1991, Argentyna)
- Order Wolności (1994, Argentyna)
- Order Hejdara Alijewa (2007, Azerbejdżan)
- Order Niepodległości (2002, Azerbejdżan)
- Order Chwały (1998, Azerbejdżan)
- Wielka Wstęga Orderu Leopolda (1989, Belgia)
- Order Dannebroga (1983, Dania)
- Order Lwa Finlandii (Finlandia)
- Wielki Oficer Legii Honorowej (1998, Francja)
- Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (1975, Francja)
- Komandor Orderu Feniksa (Grecja)
- Order Karola III (2004, Hiszpania)
- Order Izabelli Katolickiej (1985, Hiszpania)
- Order Lwa Niderlandzkiego (1989, Holandia)
- Złota i Srebrna Gwiazda Orderu Wschodzącego Słońca (2003, Japonia)
- Wielki Komandorski Krzyż Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (1995, Litwa)
- Medal pamiątkowy 13 stycznia (1992, Litwa)
- Order Zasługi – dwukrotnie (1982, 1999 Luksemburg)
- Order Zasługi Adolfa de Nassau (1991, Luksemburg)
- Order Św. Karola (1989, Monako)
- Order Zasług Kulturalnych (1999, Monako)
- Krzyż Zasługi I Klasy Orderu Zasługi RFN (2001, Niemcy)
- Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1997, Polska)[4]
- Order Santiago (Portugalia)
- Order Zasług Kulturalnych (2004, Rumunia)
- Order Sztuki i Literatury (1984, Szwecja)
- Prezydencki Medal Wolności (USA)
- Order Francisco Mirandy (1979, Wenezuela)
- Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (1987, Wielka Brytania)
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Węgier (2003, Węgry)
- Wielki Oficer Orderu Zasługi Republiki Italii (1984, Włochy)
Doktor honoris causa Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie[5].
[edytuj] Bibliografia
Przypisy
|
Laureaci Nagrody Wolfa w sztuce |
|
| Sztuka |
1981 Malarstwo: Marc Chagall, Antoni Tàpies • 1982 Muzyka: Vladimir Horowitz, Olivier Messiaen, Josef Tal • 1983/4 Architektura: Ralph Erskine • 1984/5 Rzeźba: Eduardo Chillida • 1986 Malarstwo: Jasper Johns • 1987 Muzyka: Isaac Stern, Krzysztof Penderecki • 1988 Architektura: Fumihiko Maki, Giancarlo De Carlo • 1989 Rzeźba: Claes Oldenburg • 1990 Malarstwo: Anselm Kiefer • 1991 Muzyka: Yehudi Menuhin, Luciano Berio • 1992 Architektura: Frank Gehry, Jørn Utzon, Denys Lasdun • 1993 Rzeźba: Bruce Nauman • 1994/5 Malarstwo: Gerhard Richter • 1995/6 Muzyka: Zubin Mehta, György Ligeti • 1996/7 Architektura: Frei Otto, Aldo van Eyck • 1998 Rzeźba: James Turrell • 1999 Malarstwo: nie przyznano • 2000 Muzyka: Pierre Boulez, Riccardo Muti • 2001 Architektura: Álvaro Siza • 2002/3 Malarstwo i Rzeźba: Louise Bourgeois • 2004 Muzyka: Mścisław Rostropowicz, Daniel Barenboim • 2005 Architektura: Jean Nouvel • 2006/7 Malarstwo i Rzeźba: Michelangelo Pistoletto • 2008 Muzyka: Gia Kanczeli, Claudio Abbado • 2010 Architektura:Peter Eisenman, David Chipperfield • 2011 Malarstwo i Rzeźba: Rosemarie Trockel
|
|