Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Małżeństwo osób tej samej płci (często określane też jako małżeństwo jednopłciowe lub – zwłaszcza w publicystyce – małżeństwo homoseksualne) – związek cywilny osób tej samej płci będący instytucją społeczną i zazwyczaj wiążący małżonków emocjonalnie, ekonomicznie i prawnie. Stanowi pełnoprawne małżeństwo cywilne (na równi z małżeństwem kobiety i mężczyzny) w krajach i regionach, w których dokonano jego legalizacji. Związek ten jako instytucja nie istnieje w prawie polskim.
Spis treści |
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej stanowi w art. 18, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej[1]. Zgodnie z art. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w Polsce małżeństwo może zawrzeć jedynie kobieta i mężczyzna[2].
Do tej pory nie stwierdzono inicjatyw ustawodawczych zmierzających do zmiany tych przepisów. Jednocześnie Konstytucja RP, Kodeks cywilny i Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawierają żadnego postanowienia odnoszącego się do innych niż małżeństwo kobiety i mężczyzny związków cywilnych (np. rejestrowanych związków partnerskich).
| Sytuacja prawna osób homo- i biseksualnych na świecie | |
Brak informacji Kontakty homoseksualne legalne Małżeństwo osób tej samej płci Rejestrowane związki partnerskie lub konkubinaty Uznawanie małżeństw osób tej samej płci zawartych za granicą Związki jednopłciowe nieuznawane prawnie Kontakty homoseksualne nielegalne Minimalna kara Wysoka kara Dożywotnie pozbawienie wolności Kara śmierci Brak informacji dotyczących wysokości kary |
|
Niektóre państwa i jednostki terytorialne zniosły warunek odmienności płci osób wstępujących w związek małżeński, dopuszczając tym samym do małżeństw pary tej samej płci. W 2010 około 250 mln osób zamieszkiwało tereny, gdzie przyjęto neutralną płciowo definicję małżeństwa[3].
Legalizacji małżeństw osób tej samej płci dokonały: Holandia (2001), Belgia (2003), Hiszpania (2005), Kanada (2003-2005), RPA (2006), Norwegia (2009), Szwecja (2009), Portugalia (2010), Islandia (2010), Argentyna (2010), oraz stany Massachusetts (2004), Connecticut (2008), Iowa (2009), Vermont (2009), New Hampshire (2010), Nowy Jork (2011), Maryland (2012), Waszyngton (2012) oraz Dystrykt Kolumbii (2012) w USA, a także miasto Meksyk (2010).
Dodatkowo małżeństwa takie uznaje Izrael (2006), Francja (2008), autonomia Aruby (2007), Antyli Holenderskich (2007) oraz wszystkie stany Meksyku (2010). Stany Nowy Meksyk (2007) i Rhode Island (2007) w USA uznają takie małżeństwa zawarte w innych jurysdykcjach nie przyznając możliwości zawarcia takich małżeństw na ich terenach.
W stanie Kalifornia małżeństwa osób tej samej płci były legalne od 16 czerwca do 19 listopada 2008; obecnie instytucja ta jest zawieszona.
Kontrowersje wzbudza nazywanie związku osób tej samej płci małżeństwem. W tradycyjnym ujęciu antropologicznym, którego wyrazem jest dotychczasowe prawo państwowe, m.in. w Polsce, małżeństwo jest związkiem mężczyzny i kobiety[4]. Według anglikańskiego arcybiskupa Yorku w Wlk. Brytanii, Johna Sentamu: /nie/ jest rolą państwa definiowanie czym jest małżeństwo. Zostało ono ustalone w tradycji i historii /jako związek mężczyzny i kobiety/ i nie można tego zmieniać w ciągu jednego dnia, niezależnie od tego, jak potężną władzą się dysponuje. Arcybiskup, który aprobuje związki partnerskie osób tej samej płci, przeciwstawił się jednocześnie nazywaniu ich małżeństwem, określając to próbą zmiany języka angielskiego. W apelu do rządu brytyjskiego stwierdził, że ministrowie nie mogą poprawiać (ang. overrule) Biblii i tradycji[5].
We większości odłamów głównych trzech religii monoteistycznych - judaizmu, chrześcijaństwa i islamu, małżeństwo jest uświęconym przez Boga związkiem kobiety i mężczyzny. Podobnie zdefiniowane jest małżeńśtwo w hinduizmie. Religie te w większości nie błogosławią ani nie udzielają małżeństw jednopłciowych. Niektóre większe kościoły protestanckie (w szczególności Kościół Szwecji[6] oraz Kościół wspólnoty anglikańskiej w Kanadzie) udzielają małżeństw osobom tej samej płci.
Przeciwnicy stoją na stanowisku, że związek osób tej samej płci nie spełnia wymogów małżeństwa, gdyż skierowane jest ono ze swej natury do zrodzenia i wychowania potomstwa. Według przeciwników małżeństw jednopłciowych, naturalny i optymalny rozwój dzieci na płaszczyźnie emocjonalnej jak i społecznej, zapewnia miłość i opieka wychowawcza ojca i matki. Opinie te stoją w opozycji do stanowiska większości organizacji zrzeszających psychiatrów i psychologów, będącego wynikiem badań empirycznych.[7]
Przeciwnicy małżeństw jednopłciowych uważają też, że dekompozycja tradycyjnego znaczenia małżeństwa w prawie może doprowadzić w przyszłości do dalszego jego rozszerzania ich znaczenia o związki poligamiczne lub poliamoryczne[8].
Stanowisko zwolenników równouprawnienia mniejszości seksualnych opiera się na założeniu, że każdy człowiek ma prawo do miłości, jak też do samodzielnego wyboru obiektu miłości[8]. Ustanawiana przez państwo instytucja małżeństwa nie powinna być ograniczana przez wpływy ideologiczno-religijne, lecz musi uwzględniać potrzeby wszystkich obywateli – również mających odmienne poglądy i potrzeby. Zwolennicy równouprawnienia zwracają uwagę na fakt, że małżeństwo jako sakrament lub analogiczna instytucja religijna różni się substancjalnie od małżeństwa cywilnego. Utożsamianie tych dwóch bytów prawnych jest zdaniem niektórych osób, główną przyczyną niechęci dla małżeństw osób tej samej płci. Inną przyczyną niechęci względem równouprawnienia mniejszości seksualnych jest brak wiedzy seksuologicznej i powszechnie panujące homofobiczne uprzedzenia[9].
Zwolennicy twierdzą, że również pary osób tej samej płci, pomimo braku możliwości zrodzenia wspólnego potomstwa, są w stanie wychowywać wspólnie dzieci (np. jednego z małżonków lub adoptowane – zobacz więcej: rodzicielstwo związków jednopłciowych). Tym samym uważają, że związek osób tej samej płci może pełnić funkcje wychowawcze jak małżeństwo osób heteroseksualnych. Jednocześnie zwraca się uwagę na małżeństwa osób przeciwnej płci, które pozostają bezdzietne (z wyboru lub powodów biologicznych), a więc nie służą prokreacji.
Antropolodzy związani z Amerykańskim Towarzystwem Antropologicznym w 2004 r. przedstawili wnioski swoich badań w następującym oświadczeniu:
| „ |
Wyniki badań antropologicznych nad gospodarstwami domowymi, stosunkami pokrewieństwa i rodziną, jakie były przeprowadzone na różnych kulturach, przez więcej niż okres jednego wieku, nie dostarczają żadnego wsparcia dla poglądu, iż cywilizacja lub zdolność do przeżycia społeczeństwa zależy od małżeństwa utrzymywanego wyłącznie jako instytucji heteroseksualnej. Antropologiczne badania raczej popierają tezę, iż szeroki wachlarz różnych typów rodzin, w tym rodzin opartych o związki osób tej samej płci, może przyczyniać się do stabilizacji i humanizacji społeczeństw. |
” |
| — Amerykańskie Towarzystwo Antropologiczne, 2004[10] | ||
Również członkowie Amerykańskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego, określają prawo do małżeństwa jako fundamentalne prawo człowieka bez względu na orientację seksualną:
| „ |
Ponieważ małżeństwo jest podstawowym prawem człowieka i indywidualnym wyborem każdej osoby uznajemy, że państwo nie może w negatywny sposób ingerować w pary osób tej samej płci, które zdecydowały się zawrzeć związek małżeński i powinno oferować im pełną równość praw i obowiązków poprzez możliwość zawarcia takiego związku. |
” |
| — Amerykańskie Towarzystwo Psychoanalityczne, 1997[11] | ||
Starania o legalizację cywilnych małżeństw tej samej płci poparło również Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne:
| „ |
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne popiera wprowadzenie małżeństw osób tej samej płci z wszystkimi prawami, przywilejami i obowiązkami, które ono niesie i sprzeciwia się jakimkolwiek ograniczeniom w przyznawaniu tych samych praw, przywilejów i obowiązków. |
” |
| — Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, 2005[12] | ||
Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne opowiedziało się za eliminacją dyskryminacji prawnej osób będących w związkach homoseksualnych w praktyce terapeutycznej, badaniach i edukacji:
| „ |
Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne bierze na siebie rolę lidera w walce z jakąkolwiek dyskryminacją prawną związków osób tej samej płci. Jednocześnie, Towarzystwo aktywnie zachęca psychologów do eliminacji tej dyskryminacji w praktyce terapeutycznej, badaniach i edukacji ("Ethical Principles," 2002, p. 1063). Towarzystwo będzie zapewniać naukowe źródła informacji w społecznej dyskusji związanej z orientacją seksualną i małżeństwami osób tej samej płci. |
” |
| — Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, 2004[13] | ||
Podobne do wyżej wymienionych organizacji stanowisko zajęli socjologowie zrzeszeni w Amerykańskim Towarzystwie Socjologicznym, którzy ograniczanie definicji małżeństwa do związku kobiety i mężczyzny nazywają celową dyskryminacją osób homoseksualnych:
| „ |
|
” |
| — Amerykańskie Towarzystwo Socjologiczne, 7 kwietnia 2004[14] | ||
Najstarszy zapis, w którym używane jest określenie małżeństwo w stosunku do par osób tej samej płci pochodzi od Swetoniusza, który opisując życie seksualne cesarza Nerona wspomina iż m.in. uwodził on mężatki, chłopców, zgwałcił westalkę, wykastrował chłopca imieniem Sporus, chcąc go zamienić w kobietę i poślubił go[15]. Związki homoseksualne były w tamtym czasie często spotykane: spośród pierwszych dwunastu cesarzy rzymskich, tylko Klaudiusz nie wykazywał zainteresowania mężczyznami[16].
Stopniowy wzrost wpływu chrześcijaństwa zmienił postrzeganie społeczne na związki homoseksualne z akceptacji w prześladowanie[17]. W 342 roku Konstancjusz II wraz z Konstansem zakazali zawierania małżeństw pomiędzy osobami tej samej płci[18][19].
Koncepcja małżeństw osób tej samej płci powróciła po wydarzeniach Stonewall (1969), początkowo na gruncie religijnym, następnie jako przedmiot rozstrzygnięć sądowych. Pierwszy publiczny ślub osób tej samej płci został przeprowadzony przez Troya Perry’ego, twórcę Metropolitarnej Wspólnoty Kościelnej, w USA w 1969. Małżeństwo nie miało mocy prawnej. W 1970 Metropolitalna Wspólnota Kościelna wszczęła pierwszy na świecie proces sądowy mający na celu zalegalizowanie małżeństw osób tej samej płci. Proces został przegrany, podobnie jak inne, inicjowane następnie przez pary jednopłciowe. Przykładowo wymienić można sprawy: Baker vs Nelson (Minnesota, 1971), gdzie para homoseksualna dowodziła, że brak możliwości zawarcia przez nią związku małżeńskiego jest sprzeczny z konstytucyjną zasadą równego traktowania. W procesie Jones vs Hallahan (Kentucky, 1973) żeńska para argumentowała, iż brak legalizacji małżeństw jednopłciowych zaprzecza prawu wolności praktykowania przez nią religii. W sprawie Horton vs Timmers (Ohio, 1975) sąd stwierdził, że małżeństwo musi składać się z osób przeciwnej płci. Podobne sprawy rozpatrywały również europejskie sądy, np. w 1987 w Katalonii proces wszczęła para gejów. Od powyższych rozstrzygnięć różniły się wyroki sądu w Holandii (1988 i 1989), który odmówił rozstrzygnięcia, czy prawa człowieka zostały naruszone i orzekł, iż uchylenie dyskryminujących przepisów leży w gestii Stanów Generalnych[20].
Pierwszym państwem na świecie, które zalegalizowało małżeństwa osób tej samej płci, była Holandia w 2001. Liczba państw i regionów, w których małżeństwa osób tej samej płci są legalne, wciąż wzrasta.
Małżeństwa osób tej samej płci
Rejestrowane związki partnerskie
Konkubinaty
Kwestia obecnie rozpatrywana przez państwo
Brak uregulowań lub status nieznany
Małżeństwo zdefiniowane w konstytucji jako związek kobiety i mężczyzny
Małżeństwa par tej samej płci zostały wprowadzone w Holandii, Belgii, Hiszpanii i Norwegii, Szwecji, Portugalii i Islandii. Małżeństwa jednopłciowe zawarte za granicą uznaje na swoim terytorium Francja.
1 kwietnia 2001 Holandia stała się pierwszym krajem na świecie, który zalegalizował małżeństwa osób tej samej płci.
30 stycznia 2003 Belgia stała się drugim krajem na świecie, który zalegalizował małżeństwa jednopłciowe. Prawa adopcyjne małżeństwa te otrzymały w 2006 roku.
W styczniu 2004 po wygranych wyborach premier Hiszpanii José Luis Rodríguez Zapatero potwierdził chęć legalizacji małżeństw osób tej samej płci[21]. 1 października 2004 rząd zatwierdził projekt ustawy i przesłał go do parlamentu. Ostateczne uchwalenie ustawy nastąpiło 30 czerwca 2005, ustawa zaś weszła w życie 3 dni później.
Małżeństwa osób tej samej płci zalegalizowano w Norwegii 11 czerwca 2008. Prawo weszło w życie 1 stycznia 2009. Projekt zastąpienia dostępnych w kraju rejestrowanych związków partnerskich pojawił się w 2004[22][23].
Francja uznaje małżeństwa osób tej samej płci zawarte poza jej granicami na skutek orzeczenia sądu z 11 lipca 2008 podjętego w sprawie pary jednopłciowej, która zawarła małżeństwo w Holandii[24].
Małżeństwa osób tej samej płci są w Szwecji legalne od 1 maja 2009.
Małżeństwa osób tej samej płci są legalne w Portugalii od 5 czerwca 2010.
Małżeństwa osób tej samej płci są legalne w Islandii od 27 czerwca 2010.
20 lipca 2005 Kanada zalegalizowała małżeństwa osób tej samej płci na całym swoim terytorium. Przed legalizacją krajową, w latach 2003-2005, legalizacji regionalnej dokonały następujące prowincje i terytoria: Kolumbia Brytyjska, Quebec, Jukon, Manitoba, Nowa Szkocja, Saskatchewan, Nowa Fundlandia i Labrador i Nowy Brunszwik.
Małżeństwa osób tej samej płci
Rejestrowane związki partnerskie przyznające prawa zbliżone do właściwych małżeństwom
Rejestrowane związki partnerskie przyznające ograniczoną ilość praw
Uznawanie małżeństw osób tej samej płci zawartych poza terytorium stanu
Brak uregulowań
Obecnie małżeństwa osób tej samej płci w USA są legalne w siedmiu stanach: Nowy Jork, Massachusetts, Connecticut, Iowa, Vermont, New Hampshire, Dystrykt Kolumbii. Instytucję tę zawieszono w Kalifornii. Małżeństwa jednopłciowe zawarte poza ich granicami uznają stany: New Jersey, Maryland i Rhode Island.
Poprawki uniemożliwiające zalegalizowanie małżeństw osób tej samej płci do swoich konstytucji wprowadziły następujące stany: Alabama, Alaska, Arizona Arkansas, Dakota Południowa, Dakota Północna, Floryda, Georgia, Hawaje, Idaho, Kansas, Kentucky, Kolorado, Luizjana, Michigan, Missisipi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, Ohio, Oklahoma, Oregon, Karolina Południowa, Tennessee, Teksas, Utah, Wirginia, Wisconsin.
24 lutego 2004 prezydent USA, George W. Bush, wezwał do uchwalenia poprawki do konstytucji kraju zakazującej małżeństw par tej samej płci na poziomie federalnym. Senat obradował na ten temat w roku 2004, poprawkę odrzucił.
W sierpniu 2008 wchodzące w skład Narodu Chinooków plemię Coquille uznało na swoim terytorium małżeństwa gejów i lesbijek[25].
W Massachusetts małżeństwa par tej samej płci zostały zalegalizowane 18 listopada 2003 na mocy decyzji Sądu Najwyższego Massachusetts w sprawie Goodridge przeciw Departamentowi Zdrowia Publicznego[26]. Orzeczenie weszło w życie 17 maja 2004.
24 czerwca 2011 zalegalizowano małżeństwa osób tej samej płci w stanie Nowy Jork; prawo weszło w życie 30 dni później.
30 sierpnia 2007 sąd hrabstwa Polk stanu Iowa wydał wyrok, w którym stwierdził, iż ograniczenie instytucji małżeństwa cywilnego dla par osób tej samej płci jest naruszeniem Konstytucji. Sprawę sądową wniosło i wygrało 6 par homoseksualnych domagających się możliwości zawarcia związków małżeńskich[27]. Mniej niż 24 godziny później doszło do zawarcia pierwszego małżeństwa w historii stanu Iowa przez parę dwóch gejów Seana Fritza oraz Tima McQuillana[28]. Jak się później okazało, para ta jako jedyna uzyskała status małżeństwa, gdyż śluby par osób tej samej płci zostały wstrzymane do czasu zajęcia stanowiska w tej sprawie przez Sąd Najwyższy Iowa[29].
7 września 2007 senat stanu Kalifornia uchwalił ustawę legalizującą małżeństwa osób tej samej płci, jednakże 12 października tego samego roku, zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami, ustawa została zawetowana przez gubernatora stanu Schwarzeneggera[30], wywodzącego się z Partii Republikańskiej, który już poprzednio zawetował podobną ustawę w 2005.
15 maja 2008 Sąd Najwyższy Kalifornii wydał orzeczenie, w którym stwierdził, iż ograniczanie małżeństwa do związku kobiety i mężczyzny jest dyskryminacją i narusza konstytucję stanu, w ten sposób legalizując małżeństwa osób tej samej płci w Kalifornii. Orzeczenie weszło w życie 14 czerwca 2008[31][32].
Jesienią 2008, przy okazji wyborów prezydenckich, przeprowadzono referendum (Proposition 8) w tej sprawie. Wyborcy zadecydowali o przywróceniu zakazu zawierania małżeństw osób tej samej płci.
W sierpniu 2010 Federalny Sąd Północnego Dystryktu Kalifornii ogłosił wyrok uznający konstytucyjną nielegalność referendum Proposition 8 z 2008. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że Konstytucja USA, zapewniając równą ochronę praw obywateli, nie pozwala na prawne dyskryminowanie jednej grupy obywateli przez inna grupę. Sędzia Walker w uzasadnieniu wyroku powiedział m.in.: "W interesie państwa nie leży forsowanie prywatnych moralnych lub religijnych wierzeń bez uzasadnienia sekularnego celu i powodu"[33].
12 sierpnia 2010 decyzją sądu federalnego w San Francisco zapowiedziano przywrócenie małżeństw osób tej samej płci od 18 sierpnia 2010[34]. 16 sierpnia 2010 sąd apelacyjny zawiesił wykonanie wyroku do czasu rozpatrzenia apelacji[35].
10 października 2008 Sąd Najwyższy stanu Connecticut orzekł, że pary tej samej płci powinny mieć prawo zawierać małżeństwa. Sąd orzekł, że pary homoseksualne nie mogą być obiektem dyskryminacji i powinny posiadać takie same prawa jak małżeństwa heteroseksualne[36][37].
Małżeństwa osób tej samej płci w Vermont są legalne od 1 września 2009 roku.
Ustawa zmieniająca definicję małżeństwa w Kodeksie cywilnym na neutralną płciowo w Dystrykcie Federalnym Meksyku została przyjęta w 2009, a zatwierdzona w marcu 2010[38]. 5 sierpnia 2010 meksykański Sąd Najwyższy potwierdził zgodność ustawy z konstytucją kraju, a 10 sierpnia orzekł, że jednopłciowe małżeństwa zawarte na mocy tego prawa muszą być uznawane w całym państwie. 16 sierpnia Sąd podtrzymał prawo małżeństw jednopłciowych do adopcji dzieci.
W lipcu 2010 Zgromadzenie Narodowe Argentyny przyjęło ustawę o legalizacji malżeństw osób tej samej płci. Jest to tym samym pierwszy kraj południowoamerykański, w którym związki małżeńskie mogą być zawierane bez względu na płeć małżonków. Ustawa zostało przyjęta pomimo bardzo ostrych protestów i manifestacji politycznych organizowanych przez katolicki Episkopat Argentyny[39]. Prawo argentyńskie nadaje wszystkim małżeństwom te same obowiązki i przywileje, włączając w to możliwość adopcji dzieci przez małżeństwo osób tej samej płci.
30 listopada 2004 roku najwyższy sąd apelacyjny RPA orzekł, iż definicję małżeństwa należy rozszerzyć na pary tej samej płci. W odpowiedzi ówczesny rząd wniósł apelację od tej decyzji. 1 grudnia 2005 apelacja została odrzucona przez Sąd Konstytucyjny RPA, który potrzymał swoje orzeczenie i dał rok na rozszerzenie definicji małżeństwa.
14 listopada 2006 parlament RPA zalegalizował małżeństwa osób tej samej płci.
21 listopada 2006 roku Sąd Najwyższy Izraela nakazał władzom uznać małżeństwa osób tej samej płci zawarte za granicą jako pełnoprawne cywilne małżeństwa.
22 grudnia 2007 Sąd Najwyższy Nepalu nakazał rządowi tego kraju dopilnowanie przestrzegania obecnie obowiązujących uregulowań prawnych dotyczących mniejszości seksualnych i przyjęcie nowych regulacji dotyczących tej materii. Sąd Najwyższy wezwał m.in. do przestudiowania praw dotyczących małżeństw osób tej samej płci w innych krajach, aby przyjąć odpowiednie uregulowania w państwie[40][41].
17 listopada 2008 Sąd Najwyższy nakazał legalizację małżeństw osób tej samej płci[42].
W wykazie uwzględniono pierwsze tego typu związki w danym kraju oraz związki osób encyklopedycznych:
|
||||||||||||||
