Mała epoka lodowa

Średnia temperatura w ciągu ostatnich 2000 lat

zmiany aktywności Słońca zapisane w produkcji radiowęgla (węgla 14C)

Mała epoka lodowa (w skrócie MEL; ang. Little Ice Age – LIA) – okres ochłodzenia znany głównie z rejonu północnego Atlantyku, który nastąpił po okresie średniowiecznego optimum klimatycznego. Średnie temperatury na półkuli północnej spadły o około 1°C.

Był to ostatni z wielu chłodnych okresów holocenu (tzw ang. Little Ice Age Type Events) i zarazem jeden z najchłodniejszych z nich (Joerin i in. 2006, Matthews & Briffa 2005, Mayewski i in. 2004,). Pierwotnie termin 'mała epoka lodowa' tyczył się okresu progresywnej fluktuacji lodowców górskich w późnym holocenie jakie zaobserwowano w górach Sierra Nevada w USA. Obecnie okres ten (ostatnie 4-5 tys. lat) nazywany jest neoglacjałem (Luckman 2004), a MEL stanowi jego ostatnią transgresję glacjalną.

Początkowo sądzono, że zmiany temperatury były globalne. Pogląd ten zakwestionowano; raport IPCC podsumował te badania, oświadczając, że "...obecne dowody naukowe nie popierają globalnie synchronicznych okresów nietypowego oziębienia lub ocieplenia w tym przedziale czasowym, a konwencjonalne terminy 'Mała epoka lodowa' i 'Średniowieczne optimum klimatyczne' okazują się mieć ograniczoną użyteczność w opisywaniu trendów hemisferycznych lub globalnych zmian temperatury w ostatnich stuleciach".

MEL wywarła olbrzymi wpływ na gospodarkę i cywilizacje, szczególnie w obszarze Północnego Atlantyku, tj. Europy i Ameryki Północnej^{[potrzebne źródło]}.

Chronologia MEL

Glacjologicznie okres ten trwał od 1300 do 1850 r. (Matthews, Briffa 2005) – w tym czasie lodowce górskie w wielu obszarach górskich miały nieprzerwanie większy zasięg niż w okresie poprzedzającym MEL (optimum klimatyczne średniowiecza) i po tym okresie, czyli obecnym ociepleniu (m.in. Holzhauser 1983, Holzhauser i in. 2005, Matthews, Briffa 2005).

Klimatycznie okres ten trwał od 1570 do 1900 r. (Pfister 1980, Matthews, Briffa 2005). Cechowało go ochłodzenie klimatu półkuli północnej, z temperaturą ok. 1 °C niższą niż w XX. wieku.

W Alpach podczas MEL lodowce osiągnęły maksima w trzech głównych etapach XIV w (ok. 1350), XVII w (1600-1660) i XIX w (1820-1850 r.) (Holzhauser i in. 2005). Jednak trzeba zaznaczyć, że zarówno zmiany klimatyczne jak i awanse lodowców w różnych regionach Ziemi podczas MEL nie były synchroniczne (Matthews, Briffa 2005). Mimo, iż najwięcej dowodów na znaczące awanse lodowców podczas MEL znajduje się na półkuli północnej (głównie w Alpach, Skandynawii i górach Ameryki Północnej) nieliczne badania na półkuli południowej także świadczą o ich większym zasięgu. W Alpach Południowych ostatnie dwa holoceńskie maksima, lodowce osiągnęły w 1725-1740 i 1860-1890/95 (Winkler 2004). Podobnie w Andach patagońskich największym holoceńskim awansem lodowców była MEL, i podobnie jak w Alpach, lodowce osiągnęły tam trzy maksima (Koch, Kilian 2005), co potwierdzają badania dendrochronologiczne (Villalba 1994).

Od 1850 r. (czyli maksimum zasięgu lodowców podczas MEL) do 2000 r. lodowce w Alpach straciły średnio 50% swojej powierzchni, a linia wiecznego śniegu w tych górach podniosła się o około 150 m (Zemp 2006, Zemp i in.). Czoło największego lodowca alpejskiego Grosser Aletsch wycofało się w tym czasie o ok. 3,4 km (Holzhauser 1983, 1984, Holzhauser i in. 2005)

Przyczyny wystąpienia MEL ^{[potrzebne źródło]}

• Zmiany stałej słonecznej wynikające z cyklów aktywności Słońca oraz związana z tym interakcja między wiatrem słonecznym, promieniowaniem kosmicznym a procesami atmosferycznymi. Najzimniejszy okres MEL przypada na najmniejszą aktywność Słońca zwaną minimum Maundera 1645-1715. Awans w latach 1820 i 1850 pokrywa się z Minimum Daltona.
• Cyrkulacja termohalinowa, której ogrzewający wpływ na rejon Północnego Atlantyku był słabszy, powodując m.in. zwiększenie zalodzenia oraz zasięgu paku lodowego na oceanie.
• Aktywność wulkaniczna, która miała oziębiający wpływ na klimat szczególnie intensyfikowała efekty minimów aktywności słonecznej: Wolfa, Maundera i Daltona. Na to ostatnie minimum przypada wybuch wulkanu Tambora w 1815 r., co jest uważane za bezpośredni powód znaczących anomalii klimatycznych na całej Ziemi. Kolejny 1816 r. nazywany jest rokiem bez lata.
• W 2011 grupa geochemików z Uniwersytetu Stanforda zwróciła uwagę na fakt, że odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba mogło być ważną współprzyczyną wystąpienia MEL. W tamtym okresie w wyniku kolonizacji mogło szybko wyginąć 90% rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej, którzy wypalali tereny leśne pod pola uprawne. Na pozostawionych nieużytkach roślinność regenerując się pochłonęła 2 - 17 miliardów ton dwutlenku węgla, przez co osłabł efekt cieplarniany.

Literatura

• Mayewski P.A., Rohling E., Stager C., Karlén W., Maasch K., Meeker L.D., Meyerson E., Gasse F., van Kreveld S., Holmgren K., Lee-Thorp J., Rosqvist G., Rack F., Staubwasser M., Schneider R., 2004. Holocene climate variability. Quaternary Research 62, 243-255.
• Zemp, M., 2006. Glaciers and climate change – Spatio-temporal analysis of glacier fluctuations in the European Alps after 1850. PhD thesis, University of Zurich.
• Zemp M., Paul F., Hoelzle M., Haeberli W., – Glacier Fluctuations in the European Alps, 1850-2000 an overview and a spatiotemporal analysis of available data http://www.geo.uzh.ch/~mzemp/Docs/Zemp_etal_UCP_2007.pdf
• Holzhauser H., 1983. Die Geschichte des Grossen Aletschgletschers Während der Letzten 2500 Jahre. Bull. Murithienne 101, 113-134.
• Holzhauser, H., 1984. Zur Geschichte der Aletschgletscher und des Fieschergletschers. Physische Geographie 13, p 452.
• Holzhauser H., Magny M., Zumbühl H.J., 2005. Glacier and lake-level variations in west-central Europe over the last 3500 years. The Holocene 15, 789-801.
• Matthews J.A., Briffa K.R., 2005. The 'Little Ice Age": re-evaluation of an evolving concept. Geografiska. Annaler 87 A, 17-36.
• Pfister Ch., 1980. The climate of Switzerland in the last 450 years. Geographica Helvetica 35, 15-20.
• Joerin U.E., Stocker T.F., Schlüchter Ch., 2006. Multicentury glacier fluctuations in the Swiss Alps during the Holocene. The Holocene 16, 5, 697-704.
• Luckman B., 2004. Neoglaciation [in:] Goudie A.S. (ed.) Encyclopedia of geomorphology. Vol.2 Routledge, London and New York.
• Bond G., Kromer B., Beer J., Muscheler R., Evans M.N., Showers W., Hoffmann S., Lotti-Bond R., Hajdas I., Bonani G., 2001. Persistent Solar Influence on North Atlantic Climate During the Holocene. Science 294, 5549, 2130 – 2136.
• Mauquoy D., van Geel B., Blaauw M., van der Plicht J., 2002. Evidence from northwest European bogs shows ‘Little Ice Age’ climatic changes driven by variations in solar activity. The Holocene 12, 1, 1-6.
• Grove J.M., 2001. The initiation of the 'Little Ice Age' in regions round the North Atlantic. Climatic Change 48: 53-82.
• Winkler S., 2004. Lichenometric dating of the 'Little Ice Age' maximum in Mt Cook National Park, Southern Alps, New Zealand . The Holocene 14, 911-920.
• Koch J., Kilian R., 2005. ‘Little Ice Age’ glacier fluctuations, Gran Campo Nevado, southernmost Chile. The Holocene, 15: 20-28.
• Villalba R., 1994. Tree-ring and glacial evidence for the medieval warm epoch and the little ice age in southern South America. Climatic Change 26, 2-3. 183-197.