Maastricht

Maastricht
Herb Maastricht Flaga Maastricht
Państwo	Holandia
Prowincja	Limburgia
Burmistrz	Onno Hoes
Powierzchnia	60,6 km²
Ludność (2012) • liczba ludności • gęstość	121 050 2140 os./km²
Nr kierunkowy	043
Kod pocztowy	6200-6229
Położenie na mapie Holandii Maastricht
50°50′00″N 5°41′00″E
Strona internetowa miasta

Maastricht (język limburski: Mestreech) – miasto w południowej Holandii, stolica prowincji Limburgia, położone nad rzeką Mozą. Maastricht jest prawdopodobnie najstarszym miastem Holandii. Jest także miastem najdalej wysuniętym na południowy wschód (leży pomiędzy Belgią a Niemcami). Miasto należy do euroregionu Moza-Ren. Inne główne miasta tego euroregionu to Akwizgran w Niemczech oraz Hasselt i Liege w flamandzko- i francusko-języcznej części Belgii.

Tu został w 1992 podpisany przez Radę Europejską traktat tworzący Unię Europejską; wszedł w życie w listopadzie 1993 roku.

W Maastricht jest ośrodkiem akademickim, w którym swoje siedziby mają Maastricht University (razem z University College Maastricht), Maastricht School of Management, wydziały Zuyd University of Applied Sciences (w tym Konserwatorium, Academy of Dramatic Arts Maastricht and Hotelschool Maastricht), a od sierpnia 2009 roku także United World College.

Etymologia

Nazwa Maastricht pochodzi od łacińskiego Trajectum ad Mosam czy Mosae Trajectum, co oznacza tyle co "przeprawa przez Mozę" i odnosi się to mostu nad rzeką Mozą zbudowanego przez Rzymian w okresie panowania Oktawiana Augusta.

Najstarsze miasto w Holandii

Istnieje spór czy Maastricht jest najstarszym miastem Holandii. Według niektórych tytuł ten powinien przypaść miastu Nijmegen, jako że było ono pierwszą osadą w Holandii, która otrzymała rzymskie prawa miejskie. Maastricht nigdy takich praw nie otrzymało, ale jako osada jest znacząco starsze. Co więcej, Maastricht było nieprzerwanie zamieszkane od czasów rzymskich, co potwierdzają znaleziska archeologiczne. Nijmegen ma przerwę w historii – nie istnieją dowody iż było ono zamieszkane w średniowieczu.

Historia

Na zachód od Maastricht odkryto paleolityczne pozostałości mające od 8000 do 25000 lat. Celtowie zamieszkiwali te obszary najmniej 500 lat przed przybyciem Rzymian, w miejscu gdzie rzeka Moza była płytka i dzięki temu łatwa do przekroczenia. Rzymianie wybudowali tu później most i drogę łączącą Bavay i Tongeren, z Kolonią.

Święty Serwacy był pierwszym biskupem Holandii. Jego grób, który znajduje się w krypcie bazyliki świętego Serwacego, jest ulubionym miejscem pielgrzymek. Papież Jan Paweł II odwiedził go w 1985 roku. Pozłacany relikwiarz jest niesiony wokół miasta co siedem lat. Miasto było chrześcijańskim biskupstwem dopóki nie straciło swojej pozycji na rzecz pobliskiego Liege w VIII wieku.

Średniowiecze

We wczesnym średniowieczu Maastricht było częścią Imperium Karolińskiego. Później przekształciło się w miasto kondominium o podwójnej władzy: książę-biskup Liège i księstwo Brabancji miały wspólne zwierzchnictwo nad miastem. Maastricht otrzymało prawa miejskie w 1204 roku.

W 1632 roku miasto zostało odebrane Hiszpanom przez Fryderyka Henryka Orańskiego. Ważne strategicznie położenie Maastricht zaowocowało imponującą liczbą fortyfikacji.

XVII -XIX wiek

Najbardziej znane oblężenie Maastricht miało miejsce w czerwcu 1673 roku i było częścią wojny francusko-holenderskiej. Atak ten został spowodowany zagrożeniem jakie twierdza stanowiła dla linii zaopatrzeniowej wojsk francuskich. Podczas oblężenia jeden z najbardziej znanych inżynierów wojskowych, Sebastian Vauban, wymyślił metodę atakowania najsilniejszych miejsc, by złamać obronę fortyfikacji otaczających miasto. Rozkazał on zbudować serię okopów o wzorze zygzakowatym, równoległy do murów, które miały być ostrzeliwane. Okopy o takim kształcie powodowały, że obrońcy mieli ogromne trudności ze skutecznością ognia zwalczającego wojska oblężnicze. Strategia ta przyniosła oczekiwany skutek.

Następnie wojska Ludwika XIV otoczyły miasto. Pod wodzą kapitana-porucznika Charlesa de Batz-Castelmor'a, znanego jako hrabia d'Artagnan, pierwsza kompania muszkieterów zaatakowała szańce w pobliżu bram miasta. D'Artagnan poległ 25 czerwca 1673 roku podczas ataku na Bramę Tongerse (wydarzenie to zostało opisane w powieści Dumasa Wicehrabia de Bragelonne.

Maastricht poddało się 30 czerwca. Armia francuska okupywała miasto of 1673 do 1678 roku. Wtedy to na mocy traktatu kończącego wojnę podpisanego w Nijmegen Maastricht powróciło do Holandii. Jednakże w 1748 roku miasto zostało ponownie zdobyte przez Francuzów podczas wojny o sukcesję austriacką. Zostało ono zwrócone Niderlandom w tym samym roku. Po raz trzeci Maastricht dostało się pod rządy francuskie w 1794 roku, kiedy to Francja wcieliła je do I Cesarstwa Francuskiego. Maastricht zostało stolicą departamentu Meuse-Inférieure.

Mapa Holandii z 1843 po proklamacji niepodległości przez Belgię i retrocesji Limburgi.

Część Królestwa Niderlandów

Po epoce rządów Napoleona, Maastricht zostało częścią Królestwa Zjednoczonych Niderlandów w 1815 roku o stolicą nowo utworzonej prowincji Limburgia. Kiedy południowe prowincje chciały się usamodzielnić by stworzyć Belgię w 1830 roku, garnizon w Maastricht pozostał lojalny holenderskiemu królowi, ale otaczającego tereny znalazły się pod kontrolą Belgów. Arbitraż mocarstw w 1831 roku przyznał miasto i wschodnią część Limburgii Holandii, pomimo iż była ona geograficznie i kulturowo bliższa Belgii. Południe i północ początkowo nie zgodziły się na ten podział i aż do 1839 roku ten układ był tymczasowy.

Z racji swojego położenia Maastricht często utrzymywało bliższe kontakty z Belgią i Niemcami niż z pozostałą częścią Holandii. Z powodu bliskości Walonii i jej przemysłu Maastricht zostało zindustrializowane wcześniej niż inne regiony Holandii. Miasto zachowało nie-holenderski charakter aż do I wojny światowej.

XX wiek

Podczas II wojny światowej miasto zostało szybko zdobyte przez Niemców – 10 maja 1940 roku podczas bitwy o Maastricht. Zostało wyzwolone 14 września 1944 roku, jako pierwsze wśród holenderskich miast.

Siedziba rządu prowincji na rzece Mozie, gdzie 7 lutego 1992 roku podpisano Traktat z Maastricht.

Druga połowa wieku to upadek tradycyjnego przemysłu. Maastricht University został założony w 1976 roku. W 1992 roku wynegocjowano i podpisano tu Traktat z Maastricht, który powołał do życia Unię Europejską i wspólną walutę euro.

XXI wiek

W ostatnich latach w Maastricht odbyło się kilka międzynarodowych konferencji, jak np. szczyt OBWE w 2003 roku i kilka innych spotkań podczas holenderskiej prezydencji w Unii w 2004 roku.

Pod rządami obecnego burmistrza, Gerda Leersa, Maastricht zapoczątkowało kampanię przeciwko problemom narkotykowym. Leers wystąpił z kontrowersyjnym planem przeniesienia coffee shopów (gdzie w ograniczonych ilościach można nabyć miękkie narkotyki) z centrum na przedmieścia Maastricht. Miało to uchronić miasto przed wizytami klientów (przeważnie z zagranicy) w mieście i sprawianym przez nich problemom.

Jednakże plan ten nie spodobał się otaczającym Maastricht gminom, które obawiały się iż wówczas to one będą musiały walczyć z tym problemem. Obecnie nie wiadomo jakie będą dalsze losy planu

Zasługą burmistrza Leersa jest odnowienie znacznych części centrum, w tym obszaru w okolicy stacji kolejowej, rynku (Markt), galerii handlowej Entre Deux i bulwaru nad Mozą (Maasboulevard). Maastricht wygląda dzięki temu znacznie lepiej, a planowane są już kolejne inwestycje, takie jak modernizacja obszarów Sphinx i Belvede`re.

Kultura i turystyka

Wydarzenia i festiwale

• Karnawał – tradycyjny 3-dniowy festiwal na zakończenie karnawału, charakterystyczny dla południowej części Holandii (luty/marzec).
• 11de van de 11de – oficjalne rozpoczęcie karnawału w Maastricht (11 listopada).
• KunstTour – coroczny festiwal sztuk.
• Amstel Gold Race – coroczny międzynarodowy wyścig kolarski, który ma swój początek w Maastricht (kwiecień).
• TEFAF – The European Fine Art Fair – targi sztuki i antyków (marzec).
• Preuvenemint – wielkie wydarzenie kulinarne na Vrijthof (sierpień).
• Winterland – świąteczny rynek na Vrijthof (grudzień/styczeń).
• Inkom – tradycyjne otwarcie roku akademickiego i wprowadzenie dla nowych studentów Maastricht University (sierpień).
• Maastrichts Mooiste – coroczna impreza sportowa (biegi i chodzenie).
• Jazz Maastricht – festiwal jazzowy znany wcześniej jako Jeker Jazz.
• Jumping Indoor Maastricht – międzynarodowe zawody hippiczne.
• koncerty André Rieu na Vrijthof (lato).

Ponadto, w Maastricht Exposition and Congress Centre (MECC) co roku odbywa się wiele wydarzeń.

Muzea w Maastricht

• Bonnefanten Museum – mieści dzieła starych mistrzów, jak również sztukę współczesną.
• Natuurhistorisch Museum – prezentuje zbiory geologiczne i paleontologiczne, a także florę i faunę Limburgii.
• Spanish Government Museum – mieszczą się w nim pokoje zawierające wyposażenie z XVII i XVIII wieku, oraz kolekcję XVII- i XVIII-wiecznych obrazów niderlandzkich.
• Derlon Hotel Museum – muzeum, w którym znajdują się rzymskie ruiny. Mieści się ono w piwnicy hotelu.

Widoki

• fortyfikacje, w tym:
  • Helpoort – XIII-wieczna brama miejska, najstarsza w Holandii.
    

    

    Ratusz.
  • fragmenty pierrwszych i drugich średniowiecznych murów miejskich
  • Hoge Fronten i Linie van Du Moulin – pozostałości XVII- i XVIII-wiecznych fortyfikacji,
  • Casemates – podziemna sieć tuneli, zbudowana jako miejsce dla stanowisk artyleryjskich. Tunele ciągną się kilka kilometrów pod fortyfikacjami. Możliwość zwiedzania z przewodnikiem.

w tym kilka dobrze zachowanych bastionów i XIX-wieczna twierdza Fort Willem.

• Markt – Rynek, który został odnowiony w latach 2006-2007 i obecnie stanowi obszar prawie całkowicie wyłączony z ruchu kołowego. Znajdują się tam:
  • ratusz – zbudowany w XVII wieku przez Pietera Posta.
    

    

    Onze-Lieve-Vrouw Basilica.
  • Mosae Forum – nowe centrum handlowe zaprojektowane przez Jo Coenena i Bruno Alberta. Na parkingu centrum mieści się Citroën Miniature Cars, największa na świecie wystawa miniaturowych samochodów marki Citroën.

• Entre Deux – niedawno przebudowane centrum handlowe, które zdobyło wiele światowych nagród. Jedną z atrakcji jest księgarnia ulokowana w dawnych kościele dominikańskim. W 2008 brytyjski The Guardian ogłosił ją najpiękniejsza na świecie księgarnią.

• Onze-Lieve-Vrouwe Plein – malowniczy placyk, na którym znajdują się liczne kawiarnie. Widoki:
  • Onze-Lieve-Vrouw Basilica – XI-wieczna bazylika mniejsza.

Vrijthof z bazyliką św. Serwacego i kościołem Świętego Jana Chrzciciela.

• • Derlon Museumkelder – małe muzeum w podziemiach hotelu Derlon, w którym mieszczą się rzymskie ruiny.

• the Inner City – centrum miasta i główna dzielnica handlowa, którą tworzą ulice Stokstraatkwartier, Maastrichter Brugstraat, Grote Straat, Kleine Straat oraz Wolfstraat.

• Vrijthof – najbardziej znany plac miasta. Widoki:
  • Theater aan het Vrijthof – teatr.
  • Sint-Servaas Basiliek – romański kościół św. Serwacego.
  • Sint-Janskerk – zbudowany z piaskowca gotycki kościół Świętego Jana Chrzciciela, z charakterystyczną czerwoną wieżą.

• Sint-Pietersberg – niewielkie wzgórze (171 m n.p.n.) położone na południe od miasta. Znajdują się tam:
  • Fort Sint-Pieter – XVIII-wieczna twierdza (odnowiona w 2008 roku).
  • Grotten Sint-Pietersberg – jaskinie i kopalnia piaskowca. Możliwa wycieczka z przewodnikiem.
  • Ruine Lichtenberg – zagroda zawierająca ruiny średniowiecznej wieży.
    

    

    Posąg d'Artagnana w Aldenhofpark.
  • D'n Observant – sztuczne wzgórze na szczycie Sint-Pietersberg.

• Bassin – całkowicie odnowiona wewnętrzna przystań.

• Parki – Maastricht ma liczne parki. Najbardziej interesujące to:
  • Stadspark – główny publiczny park położony na zachód od rzeki.
  • Monsigneur Nolenspark – przedłużenie Stadsparku; pozostałości średniowiecznych murów miejskich.
  • Aldenhofpark – inne przedłużenie Stadsparku. Znajduje się w nim posąg d'Artagnan.
  • Charles Eykpark – nowoczesny park po wschodniej stronie rzeki, położony pomiędzy biblioteką publiczną i Bonnefantenmuseum.
  • Griendpark – owoczesny park po wschodniej stronie rzeki, w którym znajduje się skatepark.

Informacja turystyczna (VVV) znajduje się w tak zwanym Dinghuis – XV-wiecznym dawnym ratuszu i sądzie, na skrzyżowaniu Grote Staat z Kleine Staat.

Hymn

W 2002 miasto przyjęło swój hymn (hol.: Maastrichts Volkslied, lim. (dialekt Maastricht: Mestreechs Volksleed). Składa się on z tekstu w dialekcie Maastricht. temat muzyczny został napisany przez Alfonsa Olterdissena (1865-1923) jako końcowy fragment opery "Trijn de Begijn" of 1910.

Sport

• W mieście działa klub piłkarski MVV (Maastrichtse Voetbal Vereniging) Maastricht, który obecnie gra w pierwszej lidze, która tak prawdę jest drugą w Holandii ligą znaną jako Eerste divisie. MVV gra na stadionie Geusselt.

• Z Maastricht wywodzi się również zespół futbolu amerykańskiego, Maastricht Wildcats.

• Od 1998 roku Maastricht jest miejscem startu corocznego wyścigu Amstel Gold Race, jedynego holenderskiego klasycznego wyścigu kolarskiego. W latach 1991 – 2003 wyścig miał również swoją metę w Maastricht. Od roku2003 kończy się on jednak na wzgórzu Cauberg w Valkenburgu.

Sławni obywatele Maastricht

• Jan Pieter Minckeleers (1748-1824) – naukowiec.
• Peter Debye (1884-1966) – chemik, laureat nagrody Nobla.
• Gerard Bergholtz (1939) – piłkarz MVV Maastricht i reprezentacji Holandii.
• André Rieu (1949) – skrzypek.
• Fred Rompelberg (1945) – kolarz.
• Sjeng Kerbusch (1947-1991) – genetyk.
• Benny Neyman (1951-2008) – piosenkarz.
• Maxime Verhagen (1956) – polityk.
• Bram Moszkowicz (1960) – znany holenderski prawnik.
• Boudewijn Zenden (1976) – piłkarz.
• Ad Wijnands (1959) – kolarz.
• Pieter van den Hoogenband (1978) – pływak, trzykrotny mistrz olimpijski.

Mozazaury i mastrycht

Stacja kolejowa w Maastricht.

Z powodu kamieniołomów wapienia, w których znaleziono skamieniałości mozazaura, pierwszego przedstawiciela nowej grupy gadów, od nazwy miasta wzięła się nazwa ostatniego piętra górnej kredy – mastrychtu.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Maastricht.

Miasta partnerskie

• Liège, Belgia
• Koblencja, Niemcy
• El Rama, Nikaragua