Madrygał

Madrygał wokalna forma muzyczna – jest to utwór wokalny wielogłosowy zwykle poruszający treści o tematyce świeckiej. Popularny w okresie XIV–XVI wieku.

Charakterystyczne dla madrygału jest to, iż reprezentuje on formę całkowicie przeimitowaną – co oznacza, że tekst poetycki determinuje strukturę muzyczną.

Najchętniej stosowane przy madrygałach teksty to: sonet, canzona, hymn, oda, oktawa

Madrygał to także gatunek poezji lirycznej ukształtowany we Włoszech w XIV w., później krótka pieśń miłosna.

Europa

Europejski madrygał, jako forma poetycka, rozwijał się wraz z formą muzyczną o tej samej nazwie. Miał określoną budowę stroficzną;

• XIV–XV w. Włochy (Petrarka) – składały się z dwóch tercyn (o rymach aabbcc lub abcabc) i jednego lub dwóch dystychów. Muzyka tercyn była identyczna, dystychów różna.
• XVI w. – utwór 13 wersowy o budowie dychotomicznej (11+2). Przestała w nim dominować tematyka miłosna, pojawiły się np madrygały wojenne. Z pieśni ludowej zmienia się na dworską i traci ścisły związek z muzyką.
• XVII w. (G. Marino) – gatunek poezji miłosnej, wyrafinowanej.

Poza Włochami, tworzyli również Francuzi, Hiszpanie, Niemcy, Anglicy, Niderlandczycy, Polacy.

Polska

• XVI w. – środowisko dworskie; madrygały przyjmowane z Europy, lub tworzone w kraju na styl włoski. Twórcy: Jan z Lublina, Jan Kochanowski (ślady poetyki madrygału w pieśniach)
• W baroku – madrygały na styl Marina; twórcy: M. Grodziński (o treści erotycznej), J.A.Morsztyn.

Tylko niektóre madrygały staropolskie spełniały ściśle rygory wersyfikacyjne. Madrygały wojenne – S. Grochowiak; Łacińskie madrygały religijne – M.K.Sarbiewski.

Bibliografia

• Słownik literatury staropolskiej