Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Maria Arnoldowa, z domu Altberg (ur. 26 października 1893 w Płocku, zm. 16 maja 1995) – bibliotekarka polska, inicjatorka i kierowniczka Biblioteki Dziecięcej Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci na warszawskim Żoliborzu.
Urodziła się w rodzinie żydowskiej. Była córką Mojżesza, księgowego, działacza społecznego i wieloletniego prezesa Banku Spółdzielczego w Płocku, i Pauliny (Perli) z domu Golde, nauczycielki muzyki, najmłodszym dzieckiem z pięciorga rodzeństwa. Jej starsze rodzeństwo zdobyło wyższe wykształcenie za granicą — bracia Lucjan (zmienił nazwisko na Laskowski, adwokat) i Józef (architekt, poległy w 1939) oraz siostry Anna Wałek-Czarnecka (przyrodniczka, wykładowczyni Uniwersytetu Warszawskiego, po II wojnie światowej Uniwersytetu Łódzkiego) i Emma Altberg (pianistka). Maria Altberżanka ukończyła siedmioklasową szkołę średnią w Płocku oraz w ramach matury zdała dodatkowy egzamin w tamtejszym gimnazjum męskim. Od 1917 studiowała historię na Uniwersytecie Warszawskim. W 1922 zatrudniła się w Gabinecie Nauk Historycznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, gdzie uczestniczyła w pracach zespołu gromadzącego materiały do kontynuacji Bibliografii historii polskiej Ludwika Finkla. Była już wówczas mężatką — w 1920 poślubiła kolegę ze studiów Stanisława Arnolda, znanego później historyka i członka Polskiej Akademii Nauk. W 1926, po przedstawieniu rozprawy Proces polsko-krzyżacki w 1422 roku (przygotowanej pod kierunkiem Marcelego Handelsmana), uzyskała tytuł doktora filozofii.
Od 1933 była związana z biblioteką żoliborskiego oddziału Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Do współpracy została zaproszona przez kierującego tym oddziałem lekarza i pedagoga Aleksandra Landego. Zainteresowała ją szczególnie działalność Towarzystwa w zakresie wychowania pozaszkolnego i bibliotekarstwa; nie ograniczając się do przekazania swoich uwag Landemu, aktywnie włączyła się do pracy. Wnioskowała m.in. o prowadzenie równoległych dwóch działów biblioteki dziecięcej — wypożyczalni i czytelni, a także wskazała zestaw potrzebnej literatury pięknej i popularnonaukowej. Korzystała przy tym z konsultacji kierowniczki Biblioteki Wzorowej dla Dzieci (filii Biblioteki Publicznej miasta stołecznego Warszawy), Marii Gutry. Wypożyczalnia, z której korzystały dzieci nie tylko z Żoliborza, funkcjonowała od 1932, czytelnię uruchomiono rok później, tworząc odrębne pomieszczenia dla dzieci starszych oraz dzieci z klas I-III. Zwiększeniu zainteresowania dzieci książką służyły rozmaite formy: konkursy, plakaty, spotkania z autorami, głośne czytanie i opowiadanie baśni, odczyty popularnonaukowe z przezroczami.
Przed biblioteką dziecięcą Maria Arnoldowa stawiała także zadania wychowawcze, związane z umiejętnością zachowania się w specyficznym miejscu czy współpracy z innymi. W ramach lekcji bibliotecznych przygotowywała młodych czytelników do korzystania z katalogów, indeksów, bibliografii. Dzięki wsparciu ze strony osób dorosłych (głównie rodziców), pełniących dyżury w czytelni i współuczestniczących w przygotowaniu imprez towarzyszących, miała czas na dokonywanie analiz kart czytelnika, co z kolei umożliwiało weryfikację potrzeb księgozbioru. Zajmowała się także poradnictwem czytelniczym. Wsparcie Maria Arnoldowa znalazła także w funkcjonującym od wiosny 1934 Kole Przyjaciół Czytelni, zrzeszającym uczniów od klas piątych. Członkowie Koła brali udział w pracach porządkowo-technicznych, od kontroli czystości rąk małych czytelników, przez okładanie książek, drobne naprawy i bieżącą opiekę nad księgozbiorem, po przeprowadzane pod kierunkiem bibliotekarki skontrum.
We wrześniu 1939, w związku z udostępnieniem budynku szkoły Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci na potrzeby wojskowe, księgozbiór został przeniesiony do innego lokalu. W tym czasie Arnoldowa włączyła się w opiekę nad dziećmi, które w czasie wojennego chaosu trafiły do Towarzystwa; niebawem sama wyjechała do Wilna, gdzie kierowała internatem dla uchodźców, a potem żłobkiem. Jesienią 1941 powróciła do Warszawy, gdzie w latach jej nieobecności działalność biblioteki nie zamarła i była kontynuowana społecznie — choć nielegalnie i w ograniczonym zakresie — przy Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Marii Arnoldowej udało się ponownie uruchomić czytelnię, gdzie znowu organizowano liczne zajęcia artystyczne i literackie, tworząc swoistą oazę spokoju i porządku w wojennym świecie; z lokalu korzystały również dzieci o korzeniach żydowskich, a liczba czytelników przekraczała rocznie dziesięć tysięcy.
Księgozbiór uległ zniszczeniu w czasie powstania warszawskiego. Po upadku powstania Arnoldowa ponownie opuściła Warszawę i wyjechała do Krakowa, angażując się w tajne nauczanie gimnazjalne w zakresie historii i języka francuskiego. W Krakowie spędziła również pierwsze miesiące powojenne, zatrudniona w Bibliotece Jagiellońskiej przy pracach bibliograficznych na potrzeby tworzonego Państwowego Instytutu Książki; współpracowała też w ponownej organizacji Związku Bibliotekarzy Polskich z jego przewodniczącym, Adamem Łysakowskim.
Zarząd Główny Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci zwrócił się niebawem do Marii Arnoldowej z prośbą o powrót do Warszawy; przychylając się do tej prośby, w marcu 1946 Arnoldowa podjęła pracę w dawnym miejscu, po pewnych reorganizacjach — Bibliotece i Świetlicy Dziecięcej przy Centralnym Ośrodku Higieniczno-Wychowawczym Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. W działalności tej wykorzystywała doświadczenia lat przedwojennych, tworząc cenioną bibliotekę, z której zasobów korzystali m.in. znani później aktorzy Zbigniew Zapasiewicz, Jerzy Karaszkiewicz, Maciej i Damian Damięccy, kardiolog Zbigniew Religa, historyk Andrzej Garlicki. W 1951 władze oświatowe odsunęły ją od pracy w bibliotece dziecięcej, uznając, że reprezentowane przez nią wartości wychowawcze są odmiennie od oczekiwanych w nowej rzeczywistości; przeszła wówczas do pracy w Bibliotece Instytutu Chemii Ogólnej w Warszawie, przyczyniając się do jej unowocześnienia i biorąc udział w organizowaniu specjalistycznych bibliotek resortowych. Przeszła na emeryturę wraz z końcem sierpnia 1958.
Kładąc przez lata nacisk na dobór odpowiedniego księgozbioru na potrzeby bibliotek dziecięcych, Maria Arnoldowa uczestniczyła w pracach szeregu gremiów opiniodawczych w tym zakresie. Zasiadała w komisji recenzyjnej książek dla dzieci przy zespole bibliotekarek dziecięcych Biblioteki Publicznej miasta stołecznego Warszawy. W latach 1934-1939 była członkiem Komisji Oceny Książek do Czytania dla Młodzieży Szkolnej przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Analogiczne zadania związane z doborem lektur szkolnych wykonywała po wojnie jako członek Komisji Wydawniczej przy Urzędzie Rady Ministrów (1945-1959). Oceniała też pozycje literatury zagranicznej (angielskiej, francuskiej, niemieckiej, rosyjskiej) napływające do "Naszej Księgarni", pod kątem ich możliwej publikacji w Polsce. W 1947 uczestniczyła w ogólnopolskim zjeździe na temat literatury dziecięcej, zorganizowanym przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, na którym wygłosiła referat Polska literatura dla najmłodszych, wnioskując o powołanie specjalistycznej instytucji naukowej zajmującej się obiektywną oceną lektur. Brała też udział w innych licznych konferencjach i naradach na ten temat, m.in. organizowanych przez "Naszą Księgarnię", oraz publikowała artykuły. Część z nich poświęciła działalności Biblioteki Dziecięcej Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, część literaturze dziecięcej (m.in. cykl w "Wychowaniu w Przedszkolu" w latach 1949-1954 o twórczości takich autorów, jak Julian Tuwim, Stanisław Jachowicz, Maria Kownacka oraz o baśniach ludowych). Była, wspólnie z Ireną Słońską i Krystyną Kuliczkowską, współautorką koncepcji i autorką wielu haseł w Małym słowniku literatury dla dzieci i młodzieży (1964).
Po wymuszonym odejściu od bibliotekarstwa dziecięcego Maria Arnoldowa powróciła do swoich dawnych zainteresowań historycznych, będąc aktywną również jako emerytka. Już w latach 1947-1948 odnowiła współpracę z zespołem kontynuującym Bibliografię historii polskiej. Od 1952 uczestniczyła w pracach Komisji Badań Dawnej Warszawy oraz Pracowni Atlasu Wczesnośredniowiecznego pod kierunkiem profesora Adama Wolffa. Na potrzeby Komisji Badań Dawnej Warszawy Maria Arnoldowa opracowała skorowidz osób i nieruchomości Starej Warszawy na podstawie ksiąg radzieckich i ławniczych, a także skorowidz ulic wewnątrz murów i poza nimi; jej zasługą jest przygotowanie materiałów, które umożliwiły wytyczenie mało znanej wcześniej ulicy Cudnej (Czudnej). Miała też udział w przygotowaniu do wydania nakładem Ossolineum Księgi radzieckiej miasta Starej Warszawy z lat 1447-1527 (1963). Zainteresowania historyczne Marii Arnoldowej nie ograniczały się do dziejów Starej Warszawy, uczestniczyła też w badaniach nad rolą kobiet w konspiracji wojennej, czego efektem był przygotowany przez Komisję Historii Kobiet w Walce o Niepodległość Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939-1945 poległych i zmarłych w okresie okupacji niemieckiej (1988).
Maria Arnoldowa zmarła 16 maja 1995 w wieku 101 lat. Pochowana została na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.
