Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyMarian Kamil Dziewanowski (ur. maj 1913 w Żytomierzu, zm. 18 lutego 2005 w Milwaukee (Wisconsin, USA)), – polski historyk emigracyjny , sowietolog , pisarz i dziennikarz, oficer rezerwy kawalerii Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, profesor Uniwersytetu w Bostonie i Uniwersytetu Stanu Wisconsin w Milwaukee (USA), członek Polskiej Akademii Umiejętności, członek Korporacji Akademickiej Arkonia.
Spis treści |
Urodził się i wychował w rodzinie ziemiańskiej. Na Ukrainie przeżył wydarzenia rewolucji 1917 r , okupację niemiecką po pokoju brzeskim w 1918 i wydarzenia wojny domowej na Ukrainie. Rodzina Dziewanowskich po wkroczeniu Wojska Polskiego do Żytomierza w kwietniu 1920 r. poprzez Kijów ewakuowała się do Warszawy[1]. Po przyjeździe do Warszawy uczył się między innymi w Gimnazjum Księży Pijarów w Rakowicach pod Krakowem, w Liceum Krzemienieckim, maturę zdawał w Gimnazjum Księży Marianów na Bielanach pod Warszawą. Studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, zrobił dyplom w Instytucie Francuskim. W trakcie studiów został przyjęty do korporacji akademickiej Arkonia. Był absolwentem Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu.[2] Służbę odbywał jako podchorąży w 1 Pułku Ułanów. Po nominacji oficerskiej przeniesiony do 3 Pułku Szwoleżerów do Suwałk.
W Gimnazjum Marianów poznał Edmunda Osmańczyka, który w 1936 roku ściągnął go do pracy w mieszczącej się w Berlinie Centrali Prasowej Związku Polaków w Niemczech. Po pół roku został korespondentem Polskiej Agencji Telegraficznej w Berlinie i pracował w tym charakterze w latach 1937 – 1938. Z bliska obserwował przygotowania Hitlera do wojny; obsługiwał wizytę Benito Mussoliniego w Niemczech, był świadkiem zajęcia Austrii. Nie miałem wątpliwości, że była to banda zbrodniczych kryminalistów – wspominał później[3].
Po zmobilizowaniu walczył w składzie 3 Pułku Szwoleżerów, we wrześniu 1939 roku, po niemieckiej agresji na Polskę . Po najeździe sowieckim 17 września 1939 pewnego dnia rano pułk stoczył walkę z Niemcami na zachodnim froncie, zaś wieczorem walczyli już z Armią Czerwoną. Dostał się do niewoli sowieckiej, ale dzięki znajomości rosyjskiego zdołał zbiec. Poprzez Łotwę i Szwecję przedostał się do Francji, a następnie z resztkami Armii Polskiej we Francji ewakuował się do Anglii na pokładzie MS "Batory". Wobec biegłej znajomości niemieckiego został tłumaczem-instruktorem w Instytucie Spadochroniarstwa i Sabotażu (The Institute of Parachutists and Saboteurs) w Wielkiej Brytanii, gdzie szkolono cichociemnych. Tam, w klubie golfowym, poznał swoją przyszłą żonę, Adę – która uciekając przed Niemcami przez Litwę i Szwecję (gdzie spędziła trzy lata) dotarła do Londynu.
Dziewanowski pracował też w tajnej Rozgłośni Polskiej "Świt", która nadawała z Londynu na kraj ( pozorując radiostację nadającą z kraju – por Stefan Korboński ). W 1944 roku wysłano go do Waszyngtonu jako pomocnika attaché wojskowego Rządu RP na uchodźstwie do spraw prasy i propagandy. Tłumaczył tam między innymi wystąpienia Prezydenta USA, Franklina Delano Roosevelta.
Po zakończeniu wojny Dziewanowscy pozostali na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Dziewanowski zapisał się na Uniwersytet Harvarda , gdzie zrobił w 1951 roku doktorat z historii – był to pierwszy po wojnie przewód doktorski na tej uczelni, dotyczący historii Rosji i Europy Wschodniej.
Obywatelstwo USA uzyskał w roku 1953. Pracował jako wykładowca w Boston College do roku 1965, potem w Boston University – do roku 1978. Żył historią, ponieważ zetknął się osobiście z Hitlerem, Goebbelsem, Churchillem, Rooseveltem... Był świadkiem historii, począwszy od rewolucji bolszewickiej[4]. W roku 1979 , Dziewanowski związał się z Uniwersytetem Stanu Wisconsin w Milwaukee (UWM) jako profesor historii Polski i krajów Europy Wschodniej. Pięcioletni związek Dziewanowskiego z UWM ukoronował działania stanowego oddziału Kongresu Polonii Amerykańskiej, polonijnej społeczności i polonijnych działaczy, członków stanowego Senatu – na uczelni umocniły się bowiem dwie liczące się kierunki nauki – literatury i języka polskiego oraz historii Polski.
Napisał jako uznany historyk szereg niejednokrotnie pionierskich, klasycznych dziś już prac. Wśród nich :A History of Soviet Russia ("Historia Rosji sowieckiej") – która doczekała się sześciu wydań, w tym w Chinach, gdzie jest podręcznikiem na chińskich wyższych uczelniach, The Communist Party of Poland – klasyczna historia KPP, Poland in the 20th Century, War at Any Price. World War II in Europe 1939-1945 (trzy wydania – po francusku, angielsku i węgiersku), Alexander I: Russia Mysterious Tsar (także po polsku: Aleksander I: Car Rosji Król Polski). W katalogu Biblioteki Kongresu USA można znaleźć dziewiętnaście pozycji jego autorstwa.
Dziewanowski zyskał sobie szerokie gremium oddanych słuchaczy. Gdy formalnie (po raz drugi) został emerytem w 1983 roku, wyjechał na cykl wykładów w Europie. Odbył wykłady w Uniwersytecie Paryskim, w Uniwersytecie w Bordeaux i w Oxfordzie. Był aktywnym członkiem komitetów naukowych UWM, zajmujących się Rosją i Europą Wschodnią oraz Polską (Russian and East European Studies and Polish Studies committees). Ostatnim jego wykładem na UWM pod koniec 2003 roku był : Włodzimierz Putin i nowa Rosja. Został przez słuchaczy przyjęty owacyjnie.
