Masonologia

Masonologia – nauka zajmująca się badaniem historii wolnomularskiej i idei wolnomularskich.

Termin ten jako pierwszy zaproponował francuski badacz Alec Mellor. Uznanie masonologii za samodzielną dyscyplinę zaowocowało w ostatnich dziesięcioleciach obszerną literaturą przedmiotu odpowiadającą aktualnym wymogom i rygorom naukowym, opartą na pogłębionych, źródłowo ugruntowanych badaniach. Mająca za podstawę szeroko rozumianą historię społeczną traktuje ona swoją konkretną tematykę w powiązaniu z panującymi w omawianej epoce prądami filozoficznymi, religijnymi i społecznymi. Szczególnie dobrze rozwinięta jest w Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, gdzie przy Wolnym Uniwersytecie Brukselskim istnieje specjalny instytut, i Niemczech.

Do podstawowej literatury masonologicznej należą leksykony, słowniki i encyklopedie tematyczne.

W Polsce pierwsze próby w tej dziedzinie poczynił Leon Chajn, ale na szerokie wody naukę tę wyprowadził Ludwik Hass. Ten ostatni zapoczątkował badania masonologiczne ważne na światową skalę.

Polscy masonologowie

• Tadeusz Cegielski
• Ludwik Hass
• Norbert Wójtowicz

Ośródki badawcze poświęcone masonerii

• The Centre for Research into Freemasonry przy University of Sheffield
• Canonbury Masonic Research Centre
• Australian and New Zealand Masonic Research Council

W 2012 r. w Warszawie powstał Instytut "Sztuka Królewska w Polsce", którego celem jest inspirowanie, prowadzenie oraz koordynacja badań naukowych na temat przeszłości oraz teraźniejszości wolnomularstwa polskiego i światowego, przchowywanie oraz udostępnianie materialnych i niematerialnych świadectw dotyczących masonerii, wymiana informacji oraz wszechstronna popularyzacja wiedzy na temat wolnomularstwa i pokrewnych mu zjawisk. Zarząd tworzą: Tadeusz Cegielski, Małgorzata Misiuna, Tomasz Szmagier, Norbert Wójtowicz oraz Ewa Świder. Do komisji rewizyjnej weszli m.in. Waldemar Gniadek i Bożena Mirosława Dołęgowska-Wysocka.

Leksykony masońskie

Stanowią podstawowy element literatury masonologicznej, poświęcone myśli i historii wolnomularstwa. Czasem bywają określane przez autorów mianem encyklopedii lub słowników. Przeważnie zawierają kilka podstawowych grup haseł:

• hasła faktograficzne poświęcone historycznemu rozwojowi organizacji,
• hasła biograficzne poświęcone ważnym działaczom i reformatorom wolnomularskim,
• hasła poświęcone symbolice
• hasła omawiające ryty i struktury wolnomularskie
• oraz grupę haseł poświęconych postrzeganiu wolnomularstwa przez przeciwników.

Do najbardziej znanych należą:

• E. Lennhoff, O. Posner, Interntionales Freimaurerlexikon, Wien 1932.
• C. Lenning, Encyclopädie der Freimaurerei, Leipzig 1828.
• D. Ligou, Dictionnaire universel de la franc-maçonnerie, Paris 1987.
• K. Mackenzie, The Royal Masonic Cyclopaedia, Wellingborough 1987.
• A. G. Mackey, An Encyklopaedia of freemasonry and its kindred sciences comprising the whole range of arts, sciences and literature as connected with the institution, New York – London 1912.
• A. G. Mackey, Lexicon of Freemasonry, Philadelphia 1911.
• R. Macoy: A Dictionary of Freemasonry. A History, Encyclopedia, and Dictionary All in One Volume with 300 Engravings. Gramercy Books: Nowy Jork 1989 ISBN 0-517-69213-9
• A. Mellor, Dictionnaire de la franc-maçons, Paris 1971.
• Artur Edward Waite: A New Encyclopaedia of Freemasonry. Combined Edition Two Volumes in One. Wings Books: Nowy Jork 1970 ISBN 0-517-19148-2

W 2006 ukazał się pierwszy polski leksykon masoński:

• N.Wójtowicz, Masoneria. Mały słownik, Wyd. Verbinum, Warszawa 2006, ss. 460, ISBN 978-83-7192-307-4.