Masyw Śnieżnika

Masyw Śnieżnika
Masyw Śnieżnika – widok z z okolic Długopola-Zdroju
Zasięg regionu w obrębie Polski
Megaregion	Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja	Masyw Czeski
Podprowincja	Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion	Sudety Wschodnie
Mezoregion	Masyw Śnieżnika
Zajmowane jednostki administracyjne	Polska – woj. dolnośląskie -- powiat kłodzki Republika Czeska – kraj pardubicki -- okres Ústí nad Orlicí – kraj ołomuniecki -- okres Šumperk

Panorama Bolesławowa oraz północnego ramienia Masywu Śnieżnika

Masyw Śnieżnika w pobliżu
Jaskini Niedźwiedziej

Położenie Masywu Śnieżnika

Masyw Śnieżnika (332.62, krótko po 1945 Góry Śnieżne, czes. Králický Sněžník, niem. Glatzer Schneegebirge) – najwyższe pasmo górskie w polskiej części Sudetów Wschodnich, położone po obu stronach polsko-czeskiej granicy, na południowy wschód od Kłodzka.

Położenie

Od zachodu Masyw ograniczony jest rowem Górnej Nysy i Przełęczą Międzyleską od Gór Bystrzyckich, a tym samym od całych Sudetów Środkowych. Na północy granicę Masywu Śnieżnika w ścisłym sensie stanowi Przełęcz Puchaczówka oraz doliny Białej Wody i Siennej Wody, na południu zaś przechodzi w przedgórze Wysokiego Jesionika. Na wschodzie, poprzez Przełęcz Płoszczynę, graniczy z Górami Bialskimi (czes. Rychlebské hory). Obszar Masywu w większości należy do Polski (powiat kłodzki, województwo dolnośląskie) – w granicach kraju znajduje się ok. 200 km² – pozostała jego część (76 km²) leży w Czechach.

Zgodnie z regionalizacją fizycznogeograficzną (wg Kondrackiego i Walczaka) mezoregion Masyw Śnieżnika obejmuje również Krowiarki, wtedy północną granicę stanowi dolina Białej Lądeckiej od Stronia Śląskiego, przez Lądek-Zdrój, Radochów, Trzebieszowice, Ołdrzychowice Kłodzkie, Żelazno po Krosnowice.

Rzeźba terenu

Masyw ma postać rozległego rozrogu o rozpiętości południkowej ok. 20, a równoleżnikowej ok. 30 km. Jego punktem zwornikowym jest centralnie usytuowany Śnieżnik (1425 m n.p.m.), od którego odchodzi sześć obszernych, spłaszczonych ramion, oddzielonych wyraźnie zarysowanymi, głębokimi dolinami erozyjnymi:

• najbardziej rozgałęziony, razem z Krowiarkami najdłuższy grzbiet północno-zachodni Czarnej Góry, przechodzący w sięgające aż do przedmieść Kłodzka Krowiarki; od Żmijowca odchodzi ku zachodowi krótki grzbiecik ze Smrekowcem, kończący się w centrum Międzygórza, a ku północnemu wschodowi boczny grzbiet z Rudką, Janowcem i Krzyżnikiem, dochodzący do Stronia Śląskiego; od Jaworowej Kopy odchodzi ku zachodowi grzbiet zakończony Igliczną, a od Czarnej Góry też ku zachodowi grzbiecik z Przednią i Trzema Kopkami,
• najkrótsze ramię zachodnie Średniaka (1210 m n.p.m.),
• najwyższy, południowo-zachodni grzbiet graniczny z Małym Śnieżnikiem i Trójmorskim Wierchem, również rozgałęziony, z bocznymi grzbietami wybiegającymi od Goworka i Puchacza,
• południowy grzbiet Sušiny i Podbělki, położony w całości w Czechach,
• wschodni grzbiet graniczny, z Rykowiskiem, schodzący do Przełęczy Płoszczyna,
• północne ramię góry Stromej (1166 m n.p.m.) oraz Młyńska.

Grzbiety mają kręte linie grzbietowe i silnie zróżnicowane wysokości oraz boczne odnogi. Większość z nich ma strome zbocza, zwłaszcza te, które opadają w kierunku Rowu Górnej Nysy. Dość licznie występują skałki, a bardzo liczne są bloki skalne. Na niektórych szczytach znajdują się gołoborza.

Budowa geologiczna

Obejmuje południowo-zachodnią część metamorfiku Lądka i Śnieżnika. Zbudowany jest w większości z gnejsów (gnejsy śnieżnickie i gnejsy gierałtowskie) i łupków łyszczykowych serii strońskiej. W Krowiarkach i okolicach Kletna występują zmetamorfizowane skały węglanowe – soczewy marmurów kalcytowych i dolomitowych. W położonym w jednej z nich kamieniołomie Kletno III, w 1966 odkryto największą jaskinię Sudetów – Jaskinię Niedźwiedzią, będącą rezerwatem ścisłym (zob. Jaskinia Niedźwiedzia). Wśród łupków łyszczykowych występują ponadto wkładki łupków łyszczykowych z granatami, łupków grafitowych, kwarcytów, amfibolitów i łupków amfibolitowych i in., natomiast wśród gnejsów – eklogitów.

Wody

Obszar Masywu Śnieżnika należy do zlewisk trzech mórz: Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i Morza Czarnego. Północną i zachodnią część odwadniają Nysa Kłodzka wraz z dopływami, wpadająca do Odry. Południowo-wschodnią część największa rzeka Moraw – Morawa ze swoimi dopływami, wpadająca do Dunaju. Najmniejszą, południowo-zachodnią część odwadnia Lipkovský potok, dopływ Cichej Orlicy (czes. Tichá Orlice), wpadającej do Łaby. Wymienione trzy rzeki mają swe źródła pod Trójmorskim Wierchem, jedynym w Polsce miejscem, gdzie zbiegają się zlewiska trzech mórz. Na potoku Wilczka w Międzygórzu znajduje się jeden z najwyższych w Sudetach wodospadów – wodospad Wilczki. Na obszarach zbudowanych ze skał wapiennych rozwinęły się zjawiska krasowe – suche dolinki, ponory, wywierzyska.

Przyroda

Świat roślinny i zwierzęcy Śnieżnika jest najbogatszy w całych Sudetach, ponieważ przebiegają tam granice zasięgów występowania wielu gatunków – sudeckich, karpackich, alpejskich, a nawet śródziemnomorskich.

Wyraźnie zaznaczony jest piętrowy układ roślinności:

• do 500 m n.p.m. – użytki rolne, zazwyczaj łąki; występują m.in. pełnik europejski, dziewięćsił bezłodygowy,
• 500–1000 m n.p.m. – regiel dolny w postaci borów świerkowych lub lasów mieszanych świerkowo-bukowych,
• 1000–1250 m n.p.m. – regiel górny – bór świerkowy, w runie występują borówki czernica i brusznica,
• powyżej 1250 m n.p.m. – łąki górskie.

Te ostatnie występują praktycznie tylko na szczycie Śnieżnika. Posiadają największą wartość przyrodniczą. Występują tu licznie gatunki roślin rzadkich i chronionych oraz sztucznie wprowadzona kosodrzewina.

Świat zwierzęcy również obfituje w cenne gatunki: cietrzewie, głuszce. Wśród płazów występują salamandra plamista i traszka górska, wśród gadów zaskroniec i żmija zygzakowata. Obecne są tu również endemiczne gatunki chrząszczy, błonkówek, muchówek i pajęczaków.

Roślinność

W Masywie Śnieżnika na wielu różnorodnych siedliskach występuje wielkie bogactwo roślin, w tym rzadkich i chronionych. Są to m.in.: drzewa:

• buk,
• jodła,
• jawor,
• olcha czarna,
• lipa,
• różne gatunki wierzb,
• świerk,
• modrzew,
• kosodrzewina.

rośliny zielne:

• trzcinnik owłosiony,
• owsica spłaszczona,
• kostrzewa leśna,
• turzyca czarniawa,
• rzeżucha trójlistkowa,
• pępawa wielkokwiatowa,
• lepiężnik biały,
• fiołek sudecki,
• kokoryczka okółkowa,
• szarota norweska,
• wierzbownica mokrzycowa,
• marchwica pospolita,
• miłosna górska,
• modrzyk górski,
• tojad smukły,
• ostróżka wyniosła,
• orlik pospolity,
• sesleria tatrzańska,
• driakiew lśniąca,
• miesięcznica trwała,
• gajowiec żółty,
• dziewięćsił bezłodygowy,
• jastrzębiec alpejski,
• gółka długoostrogowa,
• storczyk męski,
• buławnik,
• gnieźnik,
• listera i inne storczyki,
• endemit na skalę światową, jeden z podgatunków pierwiosnki wyniosłej,
• szczwoligorz pochwiasty,
• dzwonek brodaty,
• żywiec dziewięciolistny,
• żywiec gruczołowaty,
• marzanka wonna,
• przenęt purpurowy,
• wydmuchrzyca pospolita,
• wietlica samicza,
• zachyłka oszczepowata,
• nerecznica szerokolistna,
• podrzeń żebrowiec,
• liczne gatunki mszaków.

Ochrona przyrody

Zrywka drewna końmi w Masywie Śnieżnika

Na terenie Masywu w 1981 roku utworzono Śnieżnicki Park Krajobrazowy.

Istnieją tu także obszary objęte ochroną rezerwatową:

• Rezerwat przyrody Śnieżnik Kłodzki,
• Rezerwat Przyrody Wodospad Wilczki,
• Rezerwat przyrody Jaskinia Niedźwiedzia.

Masyw Śnieżnika wchodzi w skład projektowanego Specjalnego Obszaru Ochrony Siedlisk (SOO) sieci Natura 2000 – Góry Bialskie i Grupa Śnieżnika.

Miejscowości

Leżące u podnóża Masywu wsie posiadają dobrze rozbudowaną bazę turystyczną. Są to między innymi:

Międzygórze, Goworów, Międzylesie, Wilkanów, Domaszków, Sienna, Stronie Wieś, Kletno, Stara Morawa, Bolesławów, Nowa Morawa, Jodłów, Idzików, Králíky, Velka Morava, Staré Město pod Sněžníkem.