Mateusz z Krakowa

Mateusz z Krakowa znany też jako Matthaeus de Cracovia, wg A. Brücknera: Stadtschreiber = "Dictus Notarii", (ur. ok. 1330 w Krakowie, zm. 5 marca 1410 w Heidelbergu) – słynny na zachodzie Europy polski scholastyk, profesor teologii na uniwersytecie w Pradze, biskup Wormacji, w 1396 roku rektor Uniwersytetu w Heidelbergu, wychowawca pierwszych profesorów Akademii Krakowskiej.

Życiorys

Urodził się w Krakowie. Pogląd, że był potomkiem pomorskiej rodziny szlacheckiej, jest podawany w wątpliwość. Bardziej prawdopodobna jest przynależność do zamożnej rodziny mieszczańskiej. Jego ojcem był prawdopodobnie niemiecki notariusz z Krakowa. Nauki początkowe pobierał w miejscowej szkole mariackiej. W roku 1347 wstąpił na wydział nauk wyzwolonych Uniwersytetu w Pradze i uzyskał tytuł bakałarza w 1355, a tytuł magistra w 1367. Rozpoczął wykłady, po czym studiował teologię: w roku 1380 uzyskał licencjaturę, rok później magisterium. Później przez kilka kadencji był dziekanem wydziału. Około roku 1390 z powodu zatargów o beneficja opuścił Pragę.

Twórczość

Uważa się go za przedstawiciela via moderna w scholastyce. W teodycei Rationale operum divinorum sive quod Deus omnie bene fecit zdradzał nie tylko inspiracje Platonem i Augustynem, ale też ockhamowskim nominalizmem, z którym zapoznał się w trakcie pobytu na zachodzie. Utrzymywał kontakty z najwybitniejszymi umysłami epoki.

Ważniejsze dzieła

• Tractatus rationis et conscientie, Bechtermunze 1467? lub Moguncja, drukarnia J. Gutenberg?, (traktat teologiczny o sakramencie Ołtarza); wyd. następne ze zmianami w tytule: Kolonia (ok. 1470? 1488?), drukarnia U. Zell; (ok. 1475? 1478?), drukarnia M. Reyser?; Memmingen 1491, drukarnia A. Kunn; Paryż 1497, drukarnia Gaillard; (ok. 1500); Lugdun 1651, drukarnia G. Barbier; brak miejsca i roku wydania – 2 edycje; (traktat przełożono na jęz. czeski i niemiecki już w XV w.)
• Rationale operum divinorum (Theodicea. Zbiór traktatów teologicznych na temat zła), powst. 1391-1394, na podst. rękopisu gdańskiego ze szczegółowym podaniem odmianek tekstu wg innych rękopisów wyd. W. Rubczyński Archiwum Komisji do Badań Historii Filozofii w Polsce, t. 3 (1930)
• De praxi curiae Romanae (inne tytuły: De simonia praelatorum; De squaloribus curiae Romanae; Moyses sanctus – Traktat o zepsuciu w kościele), przedłożony papieżowi Innocentemu VII w 1404, wyd. 1551 i szereg kolejnych edycji (wg G. Korbuta); wyd. ostatnie Walch Monumenta Medii Aevi, t. 1 (1757)
• Collationes cum Papa nomine Imperatoris Ruperti, ogł. R. Duellius Miscellanea, księga 1, Augsburg 1722
• liczne dzieła (kazania i in.) w rękopisach bibliotek: Jagiellońskiej, Wrocławskiej i w obcych, zwłaszcza niemieckich i czeskich; zob. K. Piotrowicz "Polonica w Niemczech", Nauka Polska, t. 18 (1934)

Listy

• Notifiactio de Johanne de Falcemberg..., dat. z Heidelbergu w 1405, (przeciw Janowi Falkenbergowi z powodu zarzutu herezji), odpisy: Biblioteka Jagiellońska; fragmenty ogł. (niedokładnie) M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 3, Kraków 1841, s. 134-135 przypis

Dzieło mylnie przypisywane

• Ars moriendi, brak miejsca wydania (ok. 1450), druk ksylograficzny, unikat British Museum; egz. innego wydania w Bibliotece Kórnickiej – szereg edycji; zob. Gesamtkatalog der Wiegendrucke, t. 2, Lipsk 1926, szp. 707 nn.; tekst wg egz. kórnickiego podał Z. Celichowski "Ars Moriendi. Rozprawa bibliograficzna", Rozprawy AU Wydział Filologiczny, t. 17 (1893) i odb. Kraków 1892; (wg A. Brücknera: Ars moriendi jest przeróbką ustępu z analogicznego dziełka kardynała D. Capraniki, przypisywanego także Albertowi Wielkiemu, dokonaną przez nieznanego scholara).

Bibliografia

• Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii, tom I, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978, s. 311
• Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 408-410