Max Scheler

Max Scheler
Data i miejsce urodzenia	22 sierpnia 1874 Monachium, Niemcy
Data i miejsce śmierci	9 maja 1928 Frankfurt nad Menem, Niemcy
Multimedia w Wikimedia Commons
Max Scheler w Wikicytatach

Max Scheler (ur. 22 sierpnia 1874 w Monachium, zm. 9 maja 1928 we Frankfurcie nad Menem) — filozof niemiecki, przedstawiciel fenomenologii.

Max Scheler poznał około 1908 roku Edmunda Husserla i pod jego wpływem został fenomenologiem, ale zbudował zupełnie inną wersję tego nurtu filozoficznego. Najwięcej dokonał w filozofii praktycznej, zwłaszcza w etyce.

Scheler był przedstawicielem tzw. drugiego etapu rozwoju fenomenologii, który trwał od czasu, kiedy Edmund Husserl przeniósł się z Getyngi do Fryburga Badeńskiego, tj. od 1914 do około 1930 roku. W tym czasie na studia do Husserla przyjeżdżali ludzie z całego świata, m.in. Roman Ingarden i Edyta Stein. Scheler pozostawał jednocześnie jednym z najciekawszych kontynuatorów Husserla z okresu ″Badań logicznych" oraz pozostawał krytyczny wobec transcendentalnego idealizmu Husserla z okresu ″Idei″, tzn. uznawał redukcję eidetyczną, ale nie redukcję transcendentalną. Rozbieżności w kwestiach filozoficznych sprawiły, że stosunki z Husserlem pozostawały napięte.

Scheler rozumiał wartości obiektywnie, jako właściwości rzeczywistego świata. Mogą one być poznawane wprost intuicyjnie ponieważ uobecnieniają się one w emocjach, dzięki czemu mamy do nich bezpośredni dostęp. Scheler w ramach apriorycznej, wieczystej, ponadhistorycznej i obiektywnej hierarchii wyróżniał pięć rodzajów wartości :

• religijne (tego, co boskie i tego, co święte)
• duchowe (estetyczne, poznawcze, wartości porządku prawnego)
• witalne
• hedonistyczne
• utylitarne (użyteczne)

Wartości te stanowią wieczystą hierarchię, z wartościami religijnymi jako wyższymi w stosunku do pozostałych. Wartość niższa służy wyższej (potrzeba wartości utylitarnych, aby urzeczywistniać hedonistyczne, a hedonistyczne mają służyć witalnym itd.), a z drugiej strony, każda wyższa nadaje sens niższej (pieniądz jest bezsensowny, jeśli nie służy przyjemności, przyjemność, jeśli nie wzmacnia naszych sił witalnych, życie ma sens dzięki temu, że poświęca się je jakiejś idei itd.). Wartości religijne - boskość i świętość - są również ujmowane bezpośrednio, intuicyjnie, ale odnoszą się do obiektywnej rzeczywistości. Filozofię Schelera rozwijali m.in. filozofowie katoliccy Dietrich von Hildebrand i Karol Wojtyła. Scheler wniósł także wielki wkład do socjologii wiedzy formułując tu wiele praw zależności czynników realnych i idealnych, a zwłaszcza prawo bezsilnego ducha. Sformułował także prawo następstwa dominujących czynników realnych w społeczeństwie.

Dzieła

• Zur Phänomenologie und Theorie der Sympathiegefühle und von Liebe und Haß, 1913
• Der Genius des Kriegs und der Deutsche Krieg, 1915
• Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik, 1913 - 1916
• Krieg und Aufbau, 1916
• Vom Umsturz der Werte, 1919
• Neuer Versuch der Grundlegung eines ethischen Personalismus, 1921
• Vom Ewigen im Menschen, 1921
• Probleme der Religion. Zur religiösen Erneuerung, 1921
• Wesen und Formen der Sympathie, 1923 (neu aufgelegt als Titel von 1913: Zur Phänomenologie ...)
• Schriften zur Soziologie und Weltanschauungslehre, 3 Bände, 1923/1924
• Die Wissensformen und die Gesellschaft, 1926
• Der Mensch im Zeitalter des Ausgleichs, 1927
• Die Stellung des Menschen im Kosmos, 1928
• Philosophische Weltanschauung, 1929

Polskie przekłady

• 1977, Resentyment a moralność , Warszawa, Czytelnik (wiele wydań)
• 1980, Istota i formy sympatii, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• 1987, Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
• 1990, Problemy socjologii wiedzy, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
• 1994, Cierpienie, śmierć, dalsze życie. Pisma wybrane, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• 1995, Problemy religii, Kraków, Znak.
• 2004, Wolność, miłość, świętość. Pisma wybrane z filozofii religii, Kraków, Znak.
• Węgrzecki Adam, 1975, Scheler (Myśli i Ludzie), Warszawa, WP (zawiera wybór tekstów Schelera).