Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyMennica – zakład zajmujący się produkcją (biciem) monet, medali oraz stempli. Pojęcie mennicy jest z reguły utożsamiane z pojęciem mennicy państwowej mającej monopol na bicie monet obiegowych i medali oraz odznaczeń państwowych.
W zależności od formy ustrojowej państwa można też mówić o mennicy królewskiej lub książęcej.
Pierwsze znane dziś mennice powstały w VII w. p.n.e. w Azji Mniejszej.
Spis treści |
Typowa średniowieczna mennica była zespołem paru budynków, zwykle osadzonym w miejscu dobrze chronionym ze względu na ilość przetrzymywanego tam kruszcu. W budynkach trzymano narzędzia służące do przetopu kruszcu, formowania krążków (względnie „płacideł” innego kształtu) czy obrabiania ich. W zależności od swej wielkości mennica mogła posiadać jeden lub więcej tzw. warsztatów menniczych, z których każdy był samowystarczalny w procesie produkcji monet.
Pracą mennicy kierował mincmistrz, który był także często jej dzierżawcą. Ponadto pracowało w niej do kilkudziesięciu mincerzy, którzy zajmowali się poszczególnymi etapami wyrobu monet, takimi jak: oczyszczanie metalu, odlewanie blach, wybijanie bądź wycinanie krążków (czasem też oklepywanie ich krawędzi młotkiem), wreszcie wybijanie wyobrażeń za pomocą stempli, uprzednio rytowanych przez wyspecjalizowanych w tym rzemieślników. Nad jakością merytoryczną przekazów umieszczanych na stemplach czuwał tzw. pisarz (w Polsce na stałe w mennicy od czasów Bolesława Kędzierzawego).
Do kompetencji mincmistrza mennicy książęcej lub królewskiej w zależności od umowy z władcą mogło także należeć osobiste kierowanie operacją renovatio monetae (patrz: numizmatyka), a nawet zdobywanie kruszcu na potrzeby mennicy.
W okresie średniowiecza powszechnym zjawiskiem były prywatne mennice bijące monetę fałszywą.
 |
Ten artykuł od 2007-06 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Początki polskiego mennictwa sięgają drugiej połowy X w., kiedy Mieszko I założył pierwszą mennicę. Owa tzw. mennica książęca ulokowana była w ośrodku władzy polskiego księcia, najpierw w Gnieźnie, później w Krakowie[potrzebne źródło]. W czasach Bolesława Chrobrego poza tą mennicą centralną funkcjonowała także druga książęca mennica wrocławska, ulokowana na Ostrowiu Tumskim[potrzebne źródło]. Nie jest do końca pewne w ilu miejscach lokowały się mennice książęce we wczesnośredniowiecznej Polsce, aczkolwiek przyjmuje się, że do rozbicia dzielnicowego było ich kilka – na pewno Kraków, Wrocław, Płock, Gniezno.
Pierwsze mennice prywatne powstały w Polsce za sprawą palatyna Sieciecha, który umiejscowił je w swych włościach. Jedna najprawdopodobniej znajdowała się pod Kruszwicą, druga pod Krakowem.
Po latach wojen na tron polski 6 września 1764 wybrany został Stanisław August Poniatowski, którego koronacja miała miejsce 5 listopada 1764 roku. W momencie objęcia tronu przez Poniatowskiego w Rzeczypospolitej panował chaos monetarny od czasu wojen szwedzkich. Skomplikowane stosunki pieniężne powodowały upadek gospodarczy kraju i zanik handlu, co powodowało odpływ dobrej monety za granicę. Dodatkowo kraj zalewany był fałszywą monetą srebrną i złotą króla pruskiego Fryderyka Wielkiego. Sejm elekcyjny zobowiązał króla do uruchomienia nowej mennicy i bicia dobrej monety na mocy pacta conventa art. 45. W ten sposób powstała Mennica Warszawska, której spadkobierczynią jest dzisiejsza Mennica Polska. Dokonano reformy monetarnej, za podstawę przyjęto grzywnę kolońską (233 g) i przyjęto nowy polski system monetarny związany z niemieckim, jednak bez uwzględnienia pruskich stosunków monetarnych. Bicie złotych monet przyjęto wg wzorców holenderskich.
Monety polskie bite za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego dzieli się na:
Dodatkowo planowano także bicie monet litewskich w Mennicy Grodzieńskiej oraz koronnych w Mennicy Elbląskiej, lecz nie zostały one zrealizowane. Mennice te były zamykane w miarę kurczenia się obszaru Rzeczypospolitej i kolejnych rozbiorów.
Mennica Gdańska działała ponownie w latach 1808-1812 po zajęciu przez wojska napoleońskie, czemu sprzyjał rozwój handlu w mieście stanowiącym bazę dla wojska. Ponownie zamknięta przez władze pruskie w 1813. W latach 1810-1815 działała także Mennica Warszawska bijąca monety Księstwa Warszawskiego, zamknięta po utworzeniu Królestwa Kongresowego. W 1813 w twierdzy Zamość oblężonej przez wojska rosyjskie gen. dywizji Maurycy Hauke polecił bić monety dla opłacenia zaległego żołdu, jednak wszystkie stemple i urządzenia mennicze zostały zniszczone przed poddaniem twierdzy. Swoją monetę biło też Wolne Miasto Kraków w 1835 w mennicy cesarskiej w Wiedniu, posługujące się monetą Królestwa Kongresowego pomimo prawa bicia monety na mocy ustaleń Kongresu wiedeńskiego. W latach 1815-1835 w Królestwie Kongresowym bito monety w Mennicy Warszawskiej zgodnie z konstytucyjnym do tego prawem, wg nowego systemu monetarnego, w okresie powstania listopadowego monety bito na tych samych wzorach z usunięciem carskiego orła, dodatkowo partia monet powstała w Mennicy Petersburskiej. Mennica Warszawska działała w czasach zaborów, ale jej znaczenie stopniowo malało.
Kolejne monety były bite przez zaborców:
Ostatnią monetą z prawidłowo wybitą datą była kopiejka z 1864 z Mennicy Warszawskiej, a 5 października 1867 roku mennicę tę zamknięto, a urządzenia przewieziono do Petersburga. W latach 1864-1916 nie wybito ani jednej monety w Polsce przeznaczonej dla Polski (w latach 1864-1867 w Mennicy Warszawskiej bito monety z datą 1840 aż do jej zamknięcia).
