Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyMetrum – obowiązujący w utworze muzycznym schemat, który określa wartość trwania nut, a także układ akcentów w obrębie taktu.
Wyróżnia się dwa proste schematy metryczne:
Określenie metrum parzyste jest pojęciem szerszym, dotyczy zarówno metrum dwumiarowego, jak i będącego jego złożeniem metrum czteromiarowego.
W notacji muzycznej metrum utworu zapisuje się za kluczem i znakami chromatycznymi w postaci dwóch cyfr. Cyfra dolna oznacza nutę, która jest podstawową jednostką metryczną dla danego utworu. I tak: 1 oznacza całą nutę, 2 półnutę, 4 ćwierćnutę, 8 ósemkę itd. Górna cyfra oznacza liczbę jednostek metrycznych. W podanym przykładzie zapisu metrum, podstawową jednostką metryczną jest ćwierćnuta. Metrum dwumiarowe mogą więc realizować dwie ćwierćnuty, jedna ćwierćnuta i dwie ósemki, cztery ósemki i wszelkie inne kombinacje dowolnych nut, jak długo suma ich wartości daje dwie ćwierćnuty.
W muzyce dawnej jako jednostki metrycznej używano całych nut lub półnut. W czasach nowożytnych zaczęto używać ćwierćnut oraz ósemek (rzadziej szesnastek) i te do dziś są najczęściej przyjmowane jako jednostka metryczna.
Spis treści |
Składając dwa podstawowe schematy metryczne, można uzyskać bardziej skomplikowane schematy metryczne nazywane ogólnie metrum złożonym.
Połączenie dwóch lub większej liczby schematów metrycznych:
Systemy złożone zachowują typowy dla systemów prostych układ akcentów, z tym że akcenty w drugim schemacie są słabsze niż w pierwszym.
Składanie większej liczby schematów prostych i mieszanie ich ze sobą (schematy metryczne mieszane) pozwala stworzyć nieograniczoną liczbę dowolnie skomplikowanych schematów metrycznych.
Przykłady dzieł muzycznych dla różnych schematów metrycznych:
W muzyce współczesnej często odchodzi się od jednolitego systemu metrycznego dla całego utworu muzycznego, na rzecz metrum zmiennego. Na przykład progresywna grupa Yes w kompozycji Close to the Edge dokonała kilkunastu zmian metrum, używając schematów: trzy-drugie, cztery-drugie, cztery-czwarte, dwanaście-ósmych i dziewięć-szesnastych. Natomiast stałe metrum jest elementem charakterystycznym dla tańców tradycyjnych.
Przykładem eksperymentów muzycznych jest Michael Angelo Batio, który niekiedy stosuje złożone metrum (jak np. w utworach Time Traveler - Planet Gemini (solo) czy Hands Without Shadows). Autor wyjaśnił, że metrum w Hands Without Shadows to piętnaście ósmych.
Istnieją jeszcze metra nierównodzielne, lub asymetryczne, gdzie w określonym przez metrum takcie występują grupy rytmiczne o różnej długości. Podstawowe grupy rytmiczne są dwu lub trójdzielne i ich różnorakie kombinacje określają osobliwą rytmikę metrum asymetrycznego.
W muzyce afrykańskiej bardzo szeroko używa się polirytmię, a dokładniej cross-rytmy, gdzie patern (siatkę) podstawowego rytmu pokrywa patern histeryzujących nierówno akcentowanych synkop.
Przy recytowaniu, czy czantowaniu świętych tekstów Wed używa się skomplikowany strój akcentowy używany w ceremoniach i występach, swego rodzaju sag religijnych, znane są od 3 tysięcy lat. Kombinacja owych akcentów z tradycją perską Musiqi-e assil oraz lokalnych folkowych tradycji daje klasyczną muzykę hinduską. Muzyka ta dzieli się na sekwencje, gdzie w zależności od tekstu używa się różne akcenty. Kombinacja różnych improwizowanych sekwencji daje różnorodność paternu (siatki ) rytmicznej.
Najbardziej osobliwe i skomplikowane są metra muzyki ludowej bałkańskiej (głównie Bułgaria i Macedonia, jak i północna Grecja, europejska część Turcji i wschodnia Serbia). Termin "takty nierównodzielne" został wprowadzony do światowej terminologii muzycznej przez bułgarskich muzykoznawców na początku XX wieku, dlatego też slangowo nazywane są "bułgarskie", a wśród muzyków w samej Bułgarii "krzywe".
Istnieje wielka różnorodność owych rytmów: 7/8 (2+2+3 lub 2+3+2); 8/8 (3+2+3); 11/8; 12/8; 15/8; 12/16 (Petrunino Horo) oraz różniących się wewnątrz jednego metrum grupy rytmiczne. Najbardziej popularne jest metrum Ryczenica 7/8 (2+2+3, te liczby oznaczają czas trwania taktu, natomiast przez tancerzy liczy się 1-2-3. albo 1.-2-3 w zależności od którego regionu jest ten taniec).
Oprócz rytmów tanecznych istnieją też rytmy charakterystyczne dla utworów, przedstawionych głównie przez wokal: Polegnala e Todora 11/8 (2+2+3+2+2). Istnieją też utwory z dwoma rodzajami metrum jak i utwory bez sprecyzowanego metrum, nazywane bezmezuralne.
Wraz z popularyzacją folkloru bułgarskiego asymetryczne metrum w XX wieku zaczyna żyć własnym życiem również w muzyce zachodniej: klasycznej (np. Igor Strawinski, Béla Bartók, Philip Glass, Steve Reich), soundtrackach filmowych i serialowych (np. Gwiezdny pył (2007), Xena: Wojownicza księżniczka, utwór "America" z West Side Story) jak również rockowej (Dream Theater, Rush) i jazzowej.
