Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Michał Tadeusz Grażyński | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 12 maja 1890 Gdów |
| Data i miejsce śmierci | 10 grudnia 1965 Londyn |
| wojewoda śląski | |
| Przynależność polityczna | Sanacja |
| Okres urzędowania | od 6 września 1926 do 5 września 1939 |
| Poprzednik | Mieczysław Bilski |
| Następca | okupacja niemiecka |
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
| Michał Tadeusz Grażyński Michał Tadeusz Kurzydło |
|
 podpułkownik |
|
| Przebieg służby | |
| Lata służby | 1914–1918, 1943–1945 |
| Siły zbrojne | Armia Austro-Węgier (1914–1918) Wojsko Polskie (1918–1921, 1943–1945) |
| Stanowiska | zastępca szefa sztabu Dowództwa Ochrony Plebiscytu w II powstaniu śląskim, szef sztabu grupy „Wschód” w III powstaniu śląskim |
| Główne wojny i bitwy | I wojna światowa, II powstanie śląskie, III powstanie śląskie, II wojna światowa |
| Odznaczenia | |
 |
|
Michał Tadeusz Grażyński (ur. 12 maja 1890, zm. 10 grudnia 1965) – kapitan rezerwy piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, społeczny i harcerski, doktor filozofii i prawa. Długoletni wojewoda śląski.
Spis treści |
Urodził się w Gdowie na terenie ówczesnych Austro-Węgier jako siódme dziecko Michała Kurzydło i Marianny z domu Zastawniak. Jego ojciec był kierownikiem czteroklasowej szkoły ludowej, natomiast matka zmarła trzy lata po urodzeniu Michała. W momencie urodzin nosił rodzinne nazwisko Kurzydło, które gdy miał sześć lat zmieniono pod naciskiem drugiej żony jego ojca Antoniny z domu Broniowskiej na Grażyński (od tytułu ulubionego przez jego starszą siostrę Marię poematu Adam Mickiewicza Grażyna). Data urodzin jest sporna, najprawdopodobniej prawdziwa jest data 12 marca, zaś funkcjonująca w wielu publikacjach data 12 maja jest pomyłką, ale nie prostowaną przez samego Grażyńskiego z racji zbieżności z datą przewrotu majowego z 1926 roku[potrzebne źródło]. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, otrzymując w roku 1913 doktorat z filozofii za rozprawę na temat historii systemu monetarnego w Polsce Jagiellonów[1].
W 1913 r. rozpoczął pracę jako nauczyciel w gimnazjum w Stanisławowie, został jednak wkrótce po wybuchu I wojny światowej zmobilizowany do wojska austro-węgierskiego jako podporucznik rezerwy. W 1915 roku został ciężko ranny w walkach na froncie rosyjskim i resztę wojny spędził w służbie garnizonowej w Krakowie.
W 1918 wstąpił do Wojska Polskiego i służył w stopniu porucznika w pionie wywiadowczo-propagandowym (Oddział II Sztabu Generalnego WP). Był zaangażowany w przygotowania do plebiscytu na Spiszu i Orawie, a następnie w przygotowania do plebiscytu na Górnym Śląsku jako członek Komendy Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Uczestniczył jako zastępca szefa sztabu Dowództwa Ochrony Plebiscytu w II powstaniu śląskim i jako szef sztabu grupy „Wschód” w III powstaniu śląskim. W trakcie akcji plebiscytowej i III powstania używał pseudonimu „Borelowski”. Był jednym z przywódców najbardziej nieprzejednanego kręgu przywódców powstania, dążącej od początku do rozstrzygnięć militarnych i walki do ostatecznego zwycięstwa. Krąg ten, skupiony w sztabie grupy „Wschód” był posądzany o próbę puczu w ostatnich dniach III powstania, który miał na celu mianowanie na wodza powstania kpt. Karola Grzesika. Wydarzenia te zapoczątkowały głęboki personalny i polityczny konflikt Grażyńskiego z Wojciechem Korfantym. Zweryfikowany został w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów rezerwy piechoty.
Po powstaniu Grażyński wrócił do pracy naukowej na Uniwersytecie Jagiellońskim, otrzymał drugi doktorat w dziedzinie prawa za rozprawę z dziedziny prawa rolnego.
Prawdopodobnie współpracował też z polskim wywiadem wojskowym, badając sytuację Polaków na Śląsku Opolskim. W okresie tym związał się z organizacją „Zet”, która później uformowała tzw. lewicowe skrzydło sanacji.
Po przewrocie majowym został z poparcia Piłsudskiego wojewodą śląskim. Pełniąc tę funkcję szczególną wagę przykładał do rozwoju szkolnictwa, będąc jednocześnie kuratorem szkolnym nadzorującym Wydział Oświecenia Publicznego. W związku z tym, popierał budowę nowych gmachów szkolnych, których powstało w tym czasie ok. 100. Bez powodzenia starał się doprowadzić do utworzenia na Górnym Śląsku uczelni wyższej o profilu technicznym. Udało mu się jednak wpłynąć na utworzenie w województwie: Instytutu Pedagogicznego (w zamyśle zalążka przyszłego uniwersytetu) z wykładowcami w większości pracownikami UJ, a także Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych (ponad średniej uczelni technicznej) oraz Wyższego Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych. Prowadził politykę etatystyczną, dążył do ograniczenia wpływów mniejszości niemieckiej w województwie.
Grażyński poparł inicjatywę utworzenia Muzeum Śląskiego, które dzięki jego poparciu rozpoczęło działalność naukową i propagandową w pół roku od wydania decyzji o powołaniu (zajęło V piętro Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach). Przy jego wsparciu doprowadzono prawie do końca budowę najnowocześniejszego gmachu muzealnego w Europie, w którym Muzeum Śląskie miało mieć swoją siedzibę (gmach zburzyli Niemcy w roku 1940). Jako wojewoda wspierał też m.in. Teatr Polski, teatry ludowe, Towarzystwo Przyjaciół Nauk na Śląsku, Polskie Radio (w nowej siedzibie od 1937). Przyczynił się także do powstania Archiwum Akt Dawnych Województwa Śląskiego. Był mecenasem artystów, m.in. wspierał twórczość Stanisława Szukalskiego, który ozdobił płaskorzeźbami m.in. Ślązaków gmach Muzeum Śląskiego oraz niektóre budynki w stolicy województwa. Podczas gdy wojewodą był Grażyński zbudowano nową dzielnicę w Katowicach, zabudowaną nowoczesnymi budynkami w stylu modernistycznym jak np. wieżowiec przy ul. Żwirki i Wigury, zabudowa ulic PCK, Skłodowskiej, kościół garnizonowy oraz osiedle w Katowicach Ligocie.
Grażyński był także przewodniczącym Oddziału Śląskiego ZHP. Był działaczem, ale nie instruktorem harcerskim. Inicjował i wspierał zakładanie harcerskich ośrodków na Buczu i w Górkach Wielkich. W latach 1931–1939 przewodniczący ZHP. W latach 1934–1936 przewodniczący Biura Skautów Słowiańskich. W 1936 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za zasługi dla dobra literatury[2].
Michał Grażyński związał się na dłużej ze Śląskiem, przepracował na nim ponad 14 lat, dlatego pisał o sobie, że jest szczerze oddanym synem ziemi śląskiej, bo wspólnie przelana tu krew jest ważniejsza niż urodzenie.
W dniu 2 września 1939 r. został mianowany ministrem ds. propagandy, jednak praktycznie nie wykonywał tej funkcji, gdyż 17 września wyjechał wraz z rządem poza granice Rzeczypospolitej. Po ewakuacji do Francji utworzył w październiku 1939 roku, wraz z innymi instruktorami, Naczelny Komitet Wykonawczy, uznany przez Międzynarodowe Biuro Skautów za reprezentację ZHP.
W 1940 roku, z powodu swojej działalności sanacyjnej, został przez nowy rząd RP pozbawiony funkcji przewodniczącego ZHP i zesłany do Rothesay, na tzw. Wyspę Węży u brzegów Szkocji, gdzie przetrzymywano przeciwników rządu bez prawa opuszczania wyspy. Grażyński w latach 1943–1945 ponownie pełnił służbę w Wojsku Polskim i po zakończeniu wojny został awansowany na podpułkownika.
Po wojnie mieszkał w Wielkiej Brytanii. W latach 1946–1960 był przewodniczącym ZHP poza granicami kraju.
Zmarł tragicznie w Londynie 10 grudnia 1965 r. w wyniku potrącenia przez samochód. Pochowany w Londynie na Putney Vale Cemetery wraz z żoną Heleną z Gepnerów Grażyńską – zasłużoną instruktorką harcerską, byłą wiceprzewodniczącą ZHP.
Grażyński pozostaje jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci w dziejach Górnego Śląska. Przyczynił się do tego przede wszystkim jego ostry konflikt z Wojciechem Korfantym i fakt, że był przybyszem spoza regionu. Obecnie Grażyński jest często przeciwstawiany Korfantemu w sposób negujący jego osiągnięcia, których dokonał będąc wojewodą śląskim.
Innymi powodami, dla których osoba Grażyńskiego budziła kontrowersje, było marginalizowanie Statutu Organicznego, brak w jego otoczeniu Ślązaków[potrzebne źródło] oraz jego polityka wypierania Niemców z zarządów i rad nadzorczych śląskich zakładów przemysłowych.
Od jego nazwiska przyjął nazwę ufundowany przez niego jacht pełnomorski dla polskich harcerek – „Grażyna”. Obecnie nazwisko Grażyńskiego upamiętnia utworzony przez Główną Kwaterę ZHP Fundusz Małych Grantów im. Michała Grażyńskiego Związku Harcerstwa Polskiego.
|
||||||||||
|
||||||||||||||
