Michał Kazimierz Heller (ur. 12 marca 1936 w Tarnowie) – polski prezbiter katolicki, teolog, profesor nauk filozoficznych specjalizujący się w filozofii przyrody, fizyce, kosmologii relatywistycznej oraz relacji nauka – wiara.
Po wybuchu II wojny światowej został w 1940 roku wysiedlony przez ZSRR na Syberię, a w 1944 roku przesiedlony do Urbachu, w okolicach Saratowa[1]. Po powrocie do Polski (1946) podjął naukę i w 1953 roku zdał maturę w IV Liceum Ogólnokształcącym w Tarnowie[2][3][4].
Absolwent tarnowskiego seminarium duchownego i jego późniejszy wykładowca. Pierwszy dziekan Wydziału Teologicznego w Tarnowie. Święcenia kapłańskie przyjął 26 kwietnia 1959 z rąk bpa Karola Pękali, a następnie został wikariuszem w Ropczycach. Dalsze studia podjął na Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, gdzie w 1966 roku obronił doktorat z kosmologii relatywistycznej, zaś w 1969 roku uzyskał habilitację.
Jest profesorem filozofii na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, pracownikiem Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego, fundatorem i dyrektorem Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2-UJ) oraz dyrektorem Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2), a od 1990 roku - członkiem Papieskiej Akademii Nauk.
W 2008 roku jako pierwszy Polak został laureatem Nagrody Templetona, przyznawanej za pokonywanie barier między nauką a religią. 28 czerwca 2008 roku otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Tarnowa[5]. W 2009 r otrzymał Tytuł Małopolanina Roku 2008 nadane przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski.
[edytuj] Poglądy filozoficzne
W metodologii nauki Heller proponuje użycie izomorfizmu jako stosowalności formalizmu matematycznego do opisu świata[6].
Matematyka jest eidetyczna, ponieważ operuje bytami, których istota jest do uchwycenia sama w sobie i może nadawać się do opisu w naukach społecznych i przyrodniczych.
[edytuj] Epistemologia
Teza Michała Hellera: "Fundamentalna hipoteza, przyjmowana milcząco w samej metodzie współczesnych zmatematyzowanych nauk empirycznych głosi, że w materialnym świecie nie ma niczego, czego nie dałoby się opisać matematycznie. Na mocy tej hipotezy istotowość matematyki przenosi się na świat materialny. Nauki empiryczne są zatem również naukami eidetycznymi."
Konsekwencjami tezy Hellera są:
- interpretacje teorii naukowych muszą zawierać znaczące założenia ontologiczne,
- założenia ontologiczne pozwalają na tworzenie teorii zunifikowanych dających wyjaśnienie świata – sam formalizm matematyczny i dane empiryczne tego nie czynią,
- możliwe są różnorodne interpretacje ontologiczne, które zależą od wyboru systemu wartości interpretatora i nie podlegają ostatecznej argumentacji.
Aby przedrzeć się przez opis i interpretacje rzeczywistości, jakimi dysponujemy w naukach do samej istoty rzeczy (inaczej eidos), Heller proponuje:
- rozważmy zbiory interpretacji dopuszczonych przez formalizmy matematyczne i przewidywania empiryczne teorii,
- znajdźmy niezmienniki interpretacyjne – wspólne elementy struktur teoretycznych (strukturalizm interpretacyjny),
- mogą one wskazywać na stałe cechy rzeczywistości.
- 1987: Nagroda imienia Włodzimierza Zonna za popularyzację wiedzy o Wszechświecie
- 1996: Doktorat Honoris Causa AGH[7]
- 1996: Medal Miasta Tarnowa
- 2000: Wyróżnienie Tarnoviae Merenti Fundacji im. Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie,
- 2000: Nagroda Naukowa im. Mikołaja Kopernika Fundacji Miasta Krakowa, przyznana przez Polską Akademię Umiejętności w Krakowie
- 2000: Nagroda imienia ks. Idziego Radziszewskiego KUL
- 2001: Nagroda imienia Hugona Steinhausa Polska Fundacja Nauki
- 2006: Nagroda Prezesa Rady Ministrów za 2006 r. za wybitny dorobek oraz osiągnięcia naukowe
- 2006: Złoty Krzyż Zasługi[8]
- 2008: Nagroda Templetona John Templeton Foundation, którą podarował na Centrum Kopernika
- Nagroda Krakowska Książka Miesiąca września za książkę Podglądanie wszechświata (Znak, 2008)
- 2009: Doktorat Honoris Causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
- 2009: Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[9]
- 2010: Honorowy Obywatel Miasta Ropczyce
- 2010: Nagroda im. ks. Józefa Tischnera
- 2010: Doktorat Honoris Causa Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
- 2012: Doktorat Honoris Causa Politechniki Warszawskiej[10]
- 2012: Doktorat Honoris Causa Uniwersytetu Jagielońskiego[11]
[edytuj] Publikacje
Wybrane publikacje książkowe:
- 2012: Wszechświat jest tylko drogą. Kosmiczne rekolekcje, Wydawnictwo Znak
- 2011: Filozofia przypadku. Kosmiczna fuga z preludium i codą
- 2010: Matematyczność przyrody (w pracy zbiorowej), Wydawnictwo Petrus
- 2010: Pasja wiedzy (wraz z Józefem Życińskim), Wydawnictwo Petrus
- 2010: Sense of life and the sense of the universe : studies in contemporary theology
- 2009: Kosmologia Lemaître'a Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
- 2009: Jak być uczonym
- 2008: Filozofia nauki, Wydawnictwo Petrus
- 2008: Ostateczne wyjaśnienia wszechświata
- 2008: Podglądanie wszechświata
- 2008: Kosmologia Lemaitre'a
- 2007: Pojmowalny wszechświat (wraz z George'em Coynem)
- 2007: Elementy filozofii przyrody
- 2006: Podróże z filozofią w tle
- 2006: Filozofia i Wszechświat. Wybór pism
- 2005: Granice Kosmosu i kosmologii
- 2004: Filozofia przyrody. Zarys historyczny
- 2002: Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia Wszechświata
- 2002: Sens życia i sens wszechświata. Studia z teologii współczesnej
- 2002: Czas i przyczynowość
- 2001: Kosmologia kwantowa
- 2000: Rekolekcje
- 1999: Rozmowy na koniec wieku (wraz z Katarzyną Janowską i Piotrem Mucharskim)
- 1998: Czy fizyka jest nauką humanistyczną?
- 1997: Uchwycić przemijanie
- 1996: Mechanika kwantowa dla filozofów
- 1995: Wieczność – Czas – Kosmos
- 1995: Szczęście w przestrzeniach Banacha
- 1995: Nauka i wyobraźnia
- 1994: Wszechświat u schyłku stulecia
- 1994: Kosmiczna przygoda Człowieka Mądrego
- 1993: Moralność myślenia
- 1993: Fizyka ruchu i czasoprzestrzeni
- 1992: Filozofia świata. Wybrane zagadnienia i kierunki filozofii przyrody
- 1992: Nowa fizyka i nowa teologia
- 1991: Osobliwy wszechświat : wstęp do teorii klasycznej osobliwości kosmologicznej
- 1991: Rozmowy w nocy : rekolekcyjne zamyślenia o sobie i Wszechświecie
- 1990: Dylematy ewolucji (wraz z Józefem Życińskim)
- 1988: Teoretyczne podstawy kosmologii. Wprowadzenie do globalnej struktury czasoprzestrzeni
- 1988: Wszechświat - maszyna czy myśl ? : filozofia mechanicyzmu - powstanie, rozwój, upadek(wraz z Józefem Życińskim)
- 1984: Usprawiedliwienie wszechświata
- 1983: Ewolucja kosmosu i kosmologii
- 1983: Drogi myślących (wraz z Józefem Życińskim)
- 1981: Wszechświat i słowo
- 1980: Wszechświat i filozofia : szkice z filozofii i historii nauki (wraz z Józefem Życińskim)
- 1980: Zagadnienia filozoficzne współczesnej nauki : wstęp do filozofii przyrody (wraz z Mieczysławem Lubańskim i Szczepanem Ślagą)
- 1976: Początek świata
- 1974: Spotkania z nauką
- 1971: Wobec wszechświata
Ponadto jest autorem działu "Kosmologia" w "Encyklopedii fizyki" PWN oraz autorem lub współautorem licznych publikacji w czasopismach naukowych i popularnych. Opublikował też serie rozważań rekolekcyjnych m.in. "Rekolekcje dla poszukujących".
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Michał Heller / Sybiracy Elbląg - Związek Sybiraków Oddział w Elblągu
- ↑ Maria Gazda (red.), Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, str. 29
- ↑ Marek Smoła, IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Anioła w Tarnowie 1945–2005 Szkoła i ludzie Zarys monograficzny, Tarnów 2005, wydawca IV LO i Gimnazjum nr 10 w Tarnowie Mościcach. ISBN 83-922879-0-8, str. 380
- ↑ Absolwenci IV LO (dostęp 16 lutego 2011)
- ↑ Andrzej Niedojadło (red. nacz.), Encyklopedia Tarnowa, prawa autorskie Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne, Tarnów 2010, wydanie pierwsze, ISBN 978-83-87366-96-4
- ↑ Michał Heller, Marek Hetmański: CW 10 lat: O kosmologii, teologii i racjonalności. Computerworld, 2010.
- ↑ Doktoraty honoris causa nadane przez AGH. agh.edu.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
- ↑ M.P. z 2007 r. Nr 21, poz. 241
- ↑ M.P. z 2009 r. Nr 30, poz. 432
- ↑ Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa Politechniki Warszawskiej. pap.pl. [dostęp 25 lutego 2012].
- ↑ Honorowy doktorat UJ dla ks. prof. Michała Hellera. krakow.gazeta.pl/. [dostęp 2 marca 2012].
[edytuj] Bibliografia
Stanisław Wszołek: Krótki życiorys Księdza Profesora Michała Hellera. W: Michał Heller: Podróże z filozofią w tle. Małgorzata Szczerbińska-Polak (wybór i opracowanie), Olgierd Chmielewski (projekt okładki), Grzegorz Zygier, Daniel Malak, Michał Heller (fotografie). Kraków: Znak, 2008. ISBN 978-83-240-0653-3. (pol.)
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
Michał Heller w Wikicytatach
