Miecz

Części miecza:
I Rękojeść:
1. Głowica
2. Trzon
3. Jelec
II Głownia:
4. Taszka
5. Zastawa
6. Płaz
7. Ostrze
8. Sztych
9. Zbrocze
10. Czubek
III Pochwa:
11. Okucie
12. Trzewik

Chiński miecz z brązu z Epoki Walczących Królestw

Japońska katana

Miecz – biała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną (badacze średniowiecza nie uznają pojęcia miecz jednosieczny odnoszącego się do zakrzywionych mieczy – miecz prosty może być tylko obosieczny – jednosieczne są kord, tasak i szabla) i otwartą rękojeścią. W zależności od rodzaju, miecz trzymany był jedną ręką lub dwoma rękami. Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią.

Historia i zastosowanie

Miecz jest najstarszą historyczną bronią sieczną, oraz jedną z najostrzejszych broni średniowiecznych. Pierwsze miecze, wykonywane z brązu, powstawały już w epoce brązu, na terenie Chin i Egiptu. Z powodów technologicznych były wydłużone, wąskie i nadawały się głównie do pchnięć.^{[potrzebne źródło]} Później miecze, wykonywane z żelaza, stały się powszechnie używaną bronią. Najdynamiczniejszy rozwój mieczy w Europie przypada na średniowiecze, kiedy stały się także symbolem stanu rycerskiego. Powstał kult miecza – z narzędzia stał się sacrum, wierność przysięgano na miecz. Bardzo często otrzymywał własne imię i noszono go przed władcami na znak władzy i sprawiedliwości. Był niezbędny przy ceremonii koronacji i pasowania na rycerza.

Pochodzenie ojcowskie określano jako "po mieczu" (w odróżnieniu od "po kądzieli" – po matce), w czasie pogrzebu ostatniego potomka męskiego łamano miecz. Według legendy, dwa nagie miecze podarował jako wyzwanie przed bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku Ulrich von Jungingen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego polskiemu królowi, Władysławowi Jagielle.

W bitwach w wieku XVI miecz powoli przestał być użyteczny. Ostatni znaczący typ miecza to miecz dwuręczny. Został zastąpiony przez rapier i szablę.

Miecze historyczne

• Grus (Żuraw, Żurawiec) – miecz księcia Bolesława Krzywoustego.
• Joyeuse – miecz Karola Wielkiego.
• Miecze grunwaldzkie – dwa nagie miecze wręczone przez heroldów krzyżackich Władysławowi II Jagielle pod Grunwaldem.
• Miecz księcia Dowmunta.
• Miecz świętego Piotra – pochodzący z I wieku n.e. miecz znajdujący się w skarbcu Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu.
• Szczerbiec – miecz koronacyjny królów Polski.

Fikcyjne miecze

• Ærskjøll – miecz Valhara w Twierdzy Trzech Studni Jarosława Grzędowicza.
• Anguirel – bliźniaczy miecz Anglachela, miecz Eöla z cyklu powieści J. R. R. Tolkiena (Hobbit, czyli tam i z powrotem i Władca Pierścieni).
  • Aranruth – "Gniew Króla", miecz króla Thingola.
  • Glamdring – miecz Gandalfa.
  • Gurthang – wcześniej nazywany Anglachelem, miecz Belega Cuthaliona a później Túrina, wykuty przez Ciemnego elfa Eöla.
  • Herugrim – miecz króla Rohanu, Théodena (Dwie Wieże – drugi tom Władcy Pierścieni).
  • Narsil (przekuty na nowo jako Andúril) – miecz królów Gondoru, którym zdobyto Jedyny Pierścień (Drużyna Pierścienia – pierwszy tom Władcy Pierścieni).
  • Orcrist – miecz należący do Thorina (Hobbit).
  • Żądło – miecz wykuty przez szlachetne elfy z Gondolinu; przeszedł w posiadanie Bilba Bagginsa, a potem Froda Bagginsa (Hobbit, Drużyna Pierścienia – pierwszy tom Władcy Pierścieni).
• Balmung – miecz Zygfryda w Pieśni o Nibelungach. W cyklu wagnerowskim występuje pod nazwą Notung
• Brisingr – miecz Eragona, głównego bohatera serii powieści Dziedzictwo autorstwa Christophera Paoliniego (Brisingr).
  • Zar'roc – miecz należący niegdyś do Morzana, później Eragona, a następnie Murtagha (Najstarszy).
• Buster Sword – miecz należący do bohaterów (kolejno: Angeal Hewley, Zack Fair i Cloud Strife) Crisis Core: Final Fantasy VII oraz Final Fantasy VII.
• Chaz – Magiczny miecz występujący w anglojęzycznym komiksie internetowym Sluggy Freelance autorstwa Pete Abramsa. Należał do fikcyjnego władcy Mercji, Torgamousa de Saxones, ale w czasie rozdziału 14 "The Storm Breaker Saga" stał się własnością Torga.
• Curoch - Artefakt dający ogromną władzę posiadającemu go człowiekowi. Wymyślony na potrzeby książek z cyklu " Trylogia Nocnego Anioła"
• Excalibur, Eskalibur – miecz króla Artura.
• Jaskółka – miecz Ciri z sagi o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego.
  • Sihill – Miecz podarowany Geraltowi przez Zoltana Chivaya z sagi o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego.
• Kring – Magiczny miecz będący własnością herosa Hruna Barbarzyńcy, a potem maga Rincewinda w Kolorze Magii pierwszej książce serii Świat Dysku Terry'ego Pratchetta.
• Lód – Miecz z valyriańskiej stali należący do rodu Starków z cyklu G.R.R. Martina "Pieśń lodu i ognia". Dzierżył go Eddard Stark.
• Miecz Prawdy – Magiczna broń Poszukiwaczy Prawdy z powieści fantasy Miecz Prawdy, napisanych przez Terry'ego Goodkinda.
• Miecz świetlny – broń używana przez Sithów i Jedi w świecie Gwiezdnych Wojen.
• Ostrze Mrozu – miecz księcia Arthasa, jednego z bohaterów świata Warcraft.
• Płomień Prawdy – Płonące ostrze odrodzonego Nerevara w grze "The Elder Scrolls III: Morrowind"
• Shigure Kintoki – Specjalny miecz używany wyłącznie podczas walki stylem Shigure Soen Ryu przez Yamamoto Takieshi'ego w mandze i anime Katekyō Hitman Reborn! autorstwa Akiry Amano.
• Skalpel – miecz Szarego Kocura z opowiadań o Fafrydzie i Szarym Kocurze Fritza Leibera.
• Soul Reaver – mistyczny miecz zdobyty przez Raziela w grze "Legacy of Kain: Soul Reaver".
• Stormbringer – miecz Elryka z Menlibone (Michael Moorcock).
• Terminus Est – katowski miecz Severiana w świecie Urth autorstwa Gene Wolfe. Severian interpretuje nazwę miecza w sposób następujący "tu przebiega linia podziału".
• Uriziel – miecz odnaleziony przez Bezimiennego w świątyni Śniącego w grze Gothic.
• Zanpakutō (w angielskiej wersji zwany Soul Slayer, w polskiej Żniwiarzem Dusz) – broń którą posługują się Shinigami występujący w mandze Bleach (Tite Kubo).
  • Kazeshini - "Wiatr niosący śmierć" zanpakutō Hisagi Shūhei
  • Miecz Szafotu – (jap. Kurosu obu Sukyafforudo) fullbring w kształcie miecza Kūgo Ginjō
  • Zabimaru - "Ogon Węża" zanpakutō Abarai Renji, w formie bankai Hihiō Zabimaru
  • Zangetsu - "Zabójczy Księżyc" zanpakutō Ichigo Kurosakiego, w formie bankai Tensa Zangetsu
• Zerwikaptur – miecz Longinusa Podbipięty, jednego z bohaterów Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza.
• Zulfikar – miecz proroka Mahometa, jeden z symboli Islamu.

Literatura dodatkowa

• H. Bonnet, Die Waffen der Volker des alten Orients, Leipzig 1926.
• Antoni Romuald Chodyński, Militaria malborskie, Malbork 1991.
• Antoni Romuald Chodyński, Zbrojownie Malborskie, Malbork 1978.
• Wł. Dziewanowski, Zarys dziejów uzbrojenia w Polsce, Warszawa 1935.
• J. Fogel, Studia nad uzbrojeniem ludności kultury łużyckiej w dorzeczu Odry i Wisły, Poznań 1979.
• M. Głosek, A. Nadolski, Miecze średniowieczne z ziem polskich, Łódź 1970.
• M. Głosek, Znaki i napisy na mieczach średniowiecznych w Polsce, 1973.
• M. Głosek, Miecze środkowoeuropejskie z X-XV w., Warszawa 1984.
• L. Kajzer, Uzbrojenie i ubiór rycerski w średniowiecznej Małopolsce w świetle źródeł ikonograficznych, Wrocław 1976.
• Wł. Kwaśniewicz, 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym, Warszawa 1989.
• J. Łepkowski, Broń sieczna w ogóle i w Polsce uważana archeologicznie, Kraków 1857.
• A. Nadolski, Polska broń, broń biała, Wrocław 1974.
• M. Pawłowska, Broń biała – sieczna w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu, Toruń 1986.
• W. E. Radzikowski, Szczerbiec miecz bolesławowski, Kraków 1898.
• Z. Wawrzonkowska, Uzbrojenie i ubiór rycerski Piastów Śląskich od XII do XIV w., Łódź.
• Gerald Weland, Poradnik kolekcjonera. Miecze, szable i sztylety, Warszawa 2003
• Wł. Wojciechowski, Broń pierwotna i starożytna w Polsce, Warszawa 1973.
• Z. Żygulski jun., Broń w dawnej Polsce, Warszawa 1975.
• Z. Żygulski jun., Broń starożytna, Warszawa 1998.
• Z. Żygulski jun., Broń wschodnia. Warszawa 1983.
• Z. Żygulski, M. Gradowski, Słownik uzbrojenia historycznego, Warszawa 2000, ISBN 83-01-12390-7.

Zobacz też

• Sztylet
• Szabla

Linki zewnętrzne

• The Oakeshott Institute (ang.)