Miedwie

Miedwie
Państwo	Polska
Powierzchnia	3500 ha
Wymiary	15,5 × 3,2 km
Głębokość	43,8 m
Wysokość lustra	14 m n.p.m.
Rzeki zasilające	Płonia, Ostrowica, Miedwinka, Gowienica Miedwiańska, Rów Kunowski
Rzeki wypływające	Płonia
Miejscowości nadbrzeżne	Jęczydół, Morzyczyn, Wierzbno, Wierzchląd, Żelewo
Rodzaj jeziora	rynnowe
Położenie na mapie Polski Miedwie
53°17′00″N 14°54′20.02″E
Położenie na mapie fizycznej woj. zachodniopomorskiego Miedwie

Miedwie (niem. Madüsee) – jezioro w południowo-zachodniej części Pobrzeża Szczecińskiego na Równinie Pyrzycko-Stargardzkiej.

Powierzchnia 35 km² (piąte co do wielkości w Polsce, drugie po jeziorze Dąbie, w województwie zachodniopomorskim). Jezioro leży na wysokości 14 m n.p.m., a jego głębokość wynosi 43,8 m, co daje największą w Polsce kryptodepresję (29,8 m p.p.m.). Linia brzegowa ma długość ok. 39 km (maks. szerokość 3,2 km), brzegi są bezleśne, w południowej części bagniste. Przez Miedwie przepływa rzeka Płonia, z większych cieków uchodzą do niego Ostrowica, Miedwinka, Gowienica Miedwiańska, Rów Kunowski. W okolicach Żelewa znajduje się ujęcie wody pitnej dla mieszkańców Szczecina (współrzędne geograficzne: φ=53°17'45''N, λ=014°52'11''E). Nad północnym brzegiem jeziora znajduje się plaża Ośrodka Sportu i Rekreacji ze Stargardu Szczecińskiego.

Historia

Obecny zbiornik jest pozostałością dawnego wielkiego akwenu, tzw. Zastoiska Pyrzyckiego, w którym gromadziły się wody topniejącego lądolodu. Jeziorzysko to stopniowo zmniejszało swoją wielkość. Do 1746 powierzchnia jeziora wynosiła prawie 4,2 tys. ha przy poziomie 16,5 m n.p.m., lecz w połowie XVIII wieku cesarz Fryderyk Wielki zarządził meliorację okolic jeziora w celu pozyskania żyznych ziem dla rolnictwa. W wyniku działań Davida Gilly’ego powierzchnia jeziora zmniejszyła się o 575 ha, a poziom wody obniżył się o 2,5 m, w wyniku czego powstały nowe jeziora Będgoszcz, Zaborsko i Żelewko połączone Płonią. W 1959 roku zniszczono próg na ujściu rzeki Płoni co poskutkowało obniżeniem poziomu wody o ok. 36 cm.

W czasach II wojny światowej nad jeziorem funkcjonowała torpedownia warsztatów torpedowych Gereitenwerke Pomeren Madüsee pracująca na potrzeby początkowo Luftwaffe po 1944 również Kriegsmarine (53°18′13.87″N 14°52′51.19″E ). Na wschodnim brzegu w Kluczewie do roku 1993 mieściła się baza lotnicza Armii Czerwonej, która nie posiadając oczyszczalni ścieków miała wpływ na wzrost zanieczyszczenia wód jeziora (nośnikiem ścieków była wpływająca do jeziora niewielka rzeczka Gowienica Miedwiańska).

W 1976 roku wybudowano jaz, który reguluje odpływ wody z Miedwia. Od tego czasu trwa okres podwyższonych stanów średnich, występują większe wahania poziomu wód, oraz bardziej rozłożonym w czasie występowaniem stanów wysokich (wyższe lustro wody latem oraz brak stanów niskich w miesiącach wiosennych).

Jakość wód

W 2009 r. przeprowadzono badania jakości wód Miedwia w ramach monitoringu diagnostyczno-operacyjno-celowego. W ich wyniku oceniono stan ekologiczny na umiarkowany (III klasy), a stan chemiczny na dobry. W ogólnej dwustopniowej ocenie stwierdzono zły stan wód Miedwia.

Fauna

W jeziorze znajduje się wiele gatunków ryb, m.in.: sieja miedwiańska (gatunek autochtoniczny), sielawa, szczupak, okoń, węgorz, jaź, karp, krąp, lin, miętus, płoć, sandacz i leszcz oraz 2 gatunki skorupiaków żyjących, poza Miedwiem, w wodach alpejskich i w Skandynawii oraz ptaki wodne m.in. wąsatka.

Zagospodarowanie

Promenada nad Miedwiem

Nad jeziorem jest wiele ośrodków wypoczynkowych z wypożyczalniami sprzętu wodnego i kąpieliska – Wierzchląd, Koszewko i Koszewo w gminie Stargard Szczeciński, Wierzbno oraz położone nad bagnami Turze w gminie Pyrzyce, Żelewo w gminie Stare Czarnowo oraz Kunowo, Jęczydół, Morzyczyn i Zieleniewo w gminie Kobylanka. Najbliżej położoną stacją kolejową jest Miedwiecko, oddalona ok. 1,5 km od Morzyczyna.

Nazwa jeziora

Nazwa jeziora ma korzenie słowiańskie i pochodzi od rozpowszechnionego po całej Słowiańszczyźnie słowa med – oznaczającego miód. W źródłach historycznych nazwa jeziora zmieniała się kilkukrotnie, występują m.in.: Meduie, Meduwi, Meduge, Maddum, Madüe, Maddüje.

Nazwę Miedwie wprowadzono urzędowo w 1949 roku, zastępując poprzednią niemiecką nazwę jeziora – Madüsee.

Szlaki turystyczne

• Szlak Ziemi Pyrzyckiej im. Stanisława Jansona (pieszo-rowerowy: Morzyczyn→Brodogóry→Przelewice→Brzesko→Pyrzyce)
• Szlak im. Bolesława Czwójdzińskiego (Miedwiecko→Morzyczyn→Kołbacz→Puszcza Bukowa→Szczecin)
• Szlak rowerowy wokół Miedwia (Morzyczyn→Brodogóry→Giżyn→Kołbacz→Kobylanka→Morzyczyn)
• Szlak kajakowy "Płonia" (Barlinek→Szczecin)

Podanie o klasztorze w Kołbaczu

Opowiada Franciszek Pałasz, l. 70, urodzony w Stężycy pow. Kartuzy, od 1946 r. zam. w Żelewie pow. Gryfino, woj. szczecińskie:

Klasztòr w Kolbaczu, nie, on już tam jest od tysonca sto, zdaje mi se, szedzesontégo roku. Mówio tak: na, w jezorze Mwiedwie nie buło żadn'ych sejów. I w ogóle mało riby, tak tu dużo riby nie buło. To tén przeor z tego Kolbaczy se założył z tym kusym, żeb'y mu ta seja jakos wprowadz.ic, on jego duszä możé zabrac. Diabuł se uceszył, uogonem zamérdał i pojechał na Łotwe panie, tam, na tén Päjpus, zej tam. No jak tam pojechał, náá, wtedy przeor w strachu, nie, buo niedugo bedze północ, a po północy diabéł przylec.i i go weznie. Tak on posłäł tych swoich braciszków wszystkich, tych mnichów, dookoła jezora uobstawił-ił i zaczón drzec se jak kury – piat'. To diabuł lec.i z tá seją, nie? Jak już buł blisko czuje, że kury piejo, tuo se zlonk i sejä pusc.ił [do jeziora Mwiedwie] i uc.iek, jo, a przeor dusze uocalił.

Źródło:

Linki zewnętrzne

• Opis trasy rowerowej wokół jeziora Miedwie
• Serwis Miedwie24